Finans Sözlüğü: T

T 37 terim

Tahakkuk

Tarh edilen ve mükellefe tebliğ edilen verginin ödenmesi gereken aşamaya gelmesidir (VUK m.22). Beyana dayanan vergilerde beyannamenin vergi dairesine verilmesiyle düzenlenen tahakkuk fişi, aynı zaman…

Tahakkuk Esası

Gelir ve giderlerin para tahsil edildiği veya ödendiği anda değil, ait oldukları dönemde kaydedilmesi ilkesidir. Türk Ticaret Kanunu m.72, finansal tabloların peşin ödenen giderleri ile peşin tahsil e…

Tahliye Taahhütnamesi

Kiracının, kiralananı teslim aldıktan sonra belirli bir tarihte boşaltmayı yazılı olarak üstlendiği belgedir (TBK m.352). Kiracı bu tarihte kiralananı boşaltmazsa kiraya veren, kira sözleşmesini bu ta…

Tahvil

Devletin veya şirketlerin bir yıldan uzun vadeli borçlanmak için çıkardığı, belirli dönemlerde kupon faizi ve vadede anapara ödeyen borçlanma aracıdır. Fiyatı piyasa faiziyle ters yönde hareket eder:…

Takas (Mahsup)

İki kişinin karşılıklı olarak para veya özdeş edimler borçlu olması ve her iki borcun muaccel olması hâlinde, her birinin alacağını borcuyla takas edebilmesidir (TBK m.139). Alacaklardan biri çekişmel…

Takas (T+2)

Borsada yapılan pay alım-satım işleminin nakit ve menkul kıymet aktarımının işlem gününü izleyen ikinci iş günü (T+2) tamamlanmasıdır; Takasbank ve MKK aracılığıyla yürütülür. Satış bedeli T+2'de kull…

Takas Kesinliği

Sermaye piyasası araçlarının takas talimatlarının ve ödeme işlemlerinin, geri alınamaz ve iptal edilemez olması ilkesidir (6362 sayılı Kanun m.79). İlke, merkezi takas kuruluşu üyesinin faaliyetlerini…

Takasbank

İstanbul Takas ve Saklama Bankası A.Ş.; merkezi karşı taraf, takas ve saklama hizmetleri sunan piyasa altyapı kuruluşudur. 3 Mart 2014'ten beri VİOP'ta merkezi karşı taraftır, Borsa İstanbul Borçlanma…

Takipteki Alacak (Donuk Alacak)

Tahsili sorunlu hâle gelmiş ve bankanın bilançosunda ayrı izlenen kredilerdir. BDDK'nın kredi sınıflandırma yönetmeliğine göre anapara veya faizi vadesinden 90 günden fazla geciken krediler üçüncü gru…

TAKS (Taban Alanı Kat Sayısı)

Taban alanının imar parseli alanına oranıdır; taban alanı, yapıların tabii veya tesviye edilmiş zemin üzerinde kalan kısmının parseldeki izdüşümünün kapladığı alandır (Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği…

Talep Enflasyonu

Mal ve hizmet arzının toplam talebin artış hızına yetişememesi sonucu ortaya çıkan fiyat artışıdır. TCMB'ye göre genellikle ekonominin toparlandığı ve işsizliğin azaldığı dönemlerde görülür. Kredi gen…

Tapu Harcı

Gayrimenkul satışı gibi tapu işlemlerinde Harçlar Kanunu'na bağlı (4) sayılı tarife uyarınca alınan harçtır (492 sayılı Kanun m.64). Satışta alıcıdan ve satıcıdan ayrı ayrı binde 20 oranında, toplamda…

Tarh

Verginin kanunlarında gösterilen matrah ve oranlar üzerinden vergi dairesi tarafından hesaplanarak miktar olarak belirlenmesini sağlayan idari işlemdir (VUK m.20). Beyana dayanan vergilerde beyannamen…

Taşıt Kredisi

Sıfır veya ikinci el araç alımı için kullanılan, aracın rehnedildiği tüketici kredisidir. BDDK, aracın nihai fatura değerine göre kademeli azami kredi oranı ve vade sınırı (genellikle 12–48 ay) belirl…

Tavan / Taban Fiyat

Bir payın bir seansta ulaşabileceği en yüksek ve en düşük fiyattır; Borsa İstanbul pay piyasasında günlük fiyat marjı baz fiyatın ±%10'udur. Tavan fiyatta alıcıların dolması 'tavan kapanış', taban fiy…

TCMB (Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası)

1211 sayılı Kanun m.4'e göre temel amacı fiyat istikrarını sağlamak olan merkez bankasıdır; para politikasını ve araçlarını doğrudan kendisi belirler, fiyat istikrarıyla çelişmemek kaydıyla büyüme ve…

Tecil Faizi

Kamu borcunun 6183 sayılı Kanun m.48 kapsamında taksitlendirilmesi (tecili) hâlinde, ertelenen süre için uygulanan yıllık faizdir. Oran Hazine ve Maliye Bakanlığınca Tahsilat Genel Tebliği ile belirle…

TEFAS

Türkiye Elektronik Fon Alım Satım Platformu; Takasbank bünyesinde çalışan ve yatırımcının tek bir banka veya aracı kurum hesabından farklı kurucuların fonlarını alıp satabildiği merkezi platformdur. F…

Tek Düzen Hesap Planı

Türkiye'de işletmelerin hesaplarını ortak kodlarla tutması için getirilen hesap çerçevesidir; Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği ile yürürlüğe girmiştir. Hesaplar 1 (dönen varlıklar), 2 (duran va…

Temerrüt

Borçlunun, muaccel (vadesi gelmiş) bir borcunu zamanında yerine getirmemesi ve bu gecikmeden hukuken sorumlu tutulması hâlidir. Türk Borçlar Kanunu m.117'ye göre borçlu, alacaklının ihtarıyla; vade ta…

Temerrüt Faizi

Para borcunu vadesinde ödemeyen borçlunun, gecikilen süre için alacaklıya ödemek zorunda olduğu faizdir (TBK m.120). Sözleşmede oran kararlaştırılmamışsa adi işlerde yasal faiz oranı, ticari işlerde i…

Temettü

Şirketin dönem kârından ortaklarına nakit veya pay olarak dağıttığı kâr payıdır. Genel kurul kararıyla belirlenir, KAP'ta brüt ve net tutarıyla duyurulur; gerçek kişilere ödenen nakit temettüden %15 s…

Temettü Verimi

Hisse başına yıllık temettünün güncel pay fiyatına oranıdır ve payın tahvil benzeri nakit getirisini gösterir. Brüt veya net temettüyle hesaplanabilir; karşılaştırmalarda hangisinin kullanıldığı belir…

Teminat Mektubu

Bankanın, müşterisinin bir sözleşmeden veya borçtan doğan yükümlülüğünü yerine getirmemesi hâlinde karşı tarafa belirli bir tutara kadar ödeme yapmayı taahhüt ettiği belgedir. Banka nakit kullandırmaz…

TFRS 15 Hasılat

Müşteri sözleşmelerinden doğan hasılatın ne zaman ve ne kadar kaydedileceğini düzenleyen standarttır. Beş adımda uygulanır: sözleşmeyi belirleme, edim yükümlülüklerini ayırma, işlem fiyatını belirleme…

TFRS 16 Kiralamalar

Kiracının kiralamaları kural olarak bilançoya aldığı standarttır; kiralama süresi 12 ay veya daha kısa olan kiralamalar ile düşük değerli varlık kiralamaları için bilanço dışında bırakma seçeneği tanı…

Ticari Kazanç

Her türlü ticari ve sınai faaliyetlerden doğan kazançlardır (GVK m.37). Gerçek usulde vergilendirilen mükellefler ticari kazançlarını yıllık gelir vergisi beyannamesiyle bildirir; kazanç, hasılattan i…

Ticari Temerrüt Faizi

Her iki tarafı da tacir olan ya da ticari işletmeyi ilgilendiren işlerden doğan para borçlarında, sözleşmede oran yoksa uygulanan temerrüt faizidir. 3095 sayılı Kanun m.2/2 gereği TCMB avans faiz oran…

TLREF (Türk Lirası Gecelik Referans Faiz Oranı)

Borsa İstanbul'un hesapladığı Türk lirası gecelik referans faiz oranıdır; türev ürünlerde, borçlanma araçlarında ve finansal sözleşmelerde dayanak veya karşılaştırma ölçütü olarak kullanılabilir. Repo…

TMS / TFRS (Türkiye Muhasebe ve Finansal Raporlama Standartları)

Uluslararası standartlarla uyumlu olarak Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu (KGK) tarafından yayımlanan finansal raporlama standartları setidir. Türk Ticaret Kanunu m.88, münferit…

TMS 29 (Yüksek Enflasyonlu Ekonomilerde Finansal Raporlama)

İşlevsel para birimi yüksek enflasyonlu bir ekonominin para birimi olan işletmenin finansal tablolarının, raporlama dönemi sonundaki ölçüm birimiyle (genel fiyat endeksi kullanılarak) yeniden ifade ed…

TR Karekod

6493 sayılı Kanun kapsamında ödeme hizmeti sayılan ve karekod okutularak yapılan işlemlerde kullanılması zorunlu olan ortak Türkiye karekod standardıdır. TCMB'nin Ödeme Hizmetlerinde TR Karekodun Üret…

Transfer Fiyatlandırması

İlişkili kişiler arasındaki mal veya hizmet alım satımında uygulanan fiyatların belirlenmesidir; vergi mevzuatı bu fiyatların, aralarında ilişki olmasaydı oluşacak emsal fiyata uygun olmasını ister (K…

TTK m.1530 Geç Ödeme Faizi

Türk Ticaret Kanunu m.1530, ticari işletmeler arasında mal ve hizmet tedarikinde ödeme süresini kural olarak 60 günle sınırlar ve geç ödemede alacaklıya özel bir temerrüt faizi ile asgari giderim tuta…

TÜFE

Tüketici Fiyat Endeksi; hanehalkının tükettiği mal ve hizmet sepetinin fiyat değişimini ölçen resmî enflasyon göstergesidir. Aylık, yıllık ve on iki aylık ortalama değişim olarak yayımlanır. Kira artı…

TÜFE’ye Endeksli Tahvil

Hazine'nin ihraç ettiği, anapara ve kupon ödemelerini TÜİK'in açıkladığı TÜFE'ye göre güncelleyen devlet iç borçlanma senedidir. Altı ayda bir ödenen kupon, ihale duyurusunda açıklanan ve vade boyunca…

Tüketici Hakem Heyeti

Belirli parasal sınırın altındaki tüketici uyuşmazlıklarında başvurulması zorunlu olan resmî uyuşmazlık çözüm merciidir (6502 sayılı Kanun m.68). Parasal sınır her yıl yeniden değerleme oranında artır…