Finans Sözlüğü: B

B 36 terim

Bağımsız Denetim

Finansal tabloların, Türkiye Denetim Standartlarına göre bağımsız bir denetçi tarafından incelenip standartlara uygun olup olmadığı ve gerçeği yansıtıp yansıtmadığı konusunda görüş bildirilmesidir. Tü…

Banka Kartı

5464 sayılı Kanun m.3'e göre mevduat hesabı veya özel cari hesapların kullanımı dahil bankacılık hizmetlerinden yararlanmayı sağlayan karttır. Harcama, kullanıcının kendi hesabındaki bakiyeden yapılır…

Banka Sırrı ve Müşteri Sırrı

5411 sayılı Kanun m.73'e göre sıfat ve görevleri dolayısıyla bankalara veya müşterilerine ait sırları öğrenenler, bunları kanunen açıkça yetkili mercilerden başkasına açıklayamaz; yükümlülük görevden…

Basit Faiz

Faizin yalnızca anapara üzerinden hesaplandığı, kazanılan faizin anaparaya eklenmediği yöntemdir. Formülü Faiz = Anapara × Oran × Süre'dir; süre yıl cinsinden (gün/365) ifade edilir. Türk hukukunda te…

Basit Usul

Gelir vergisi mükelleflerinden GVK m.47 ve 48'deki şartları topluca taşıyanların ticari kazancının bilanço veya işletme defteri tutulmadan, alış, gider ve hasılat belgelerine göre belirlendiği usuldür…

Başabaş Noktası

Toplam gelirin toplam maliyete eşitlendiği, yani ne kâr ne zarar edilen satış miktarı veya tutarıdır. Formülü Sabit giderler / (Birim fiyat − Birim değişken maliyet)'tir; tutar olarak sabit giderler /…

Baz Etkisi

Yıllık enflasyon, fiyat endeksinin on iki ay önceki düzeyine göre değişimidir; bu yüzden bir ayın yıllık oranı yalnızca o ayki fiyat artışına değil, bir yıl önceki aynı ayda yaşanan artışa da bağlıdır…

BDDK (Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu)

Bankaları düzenleyen ve denetleyen, kamu tüzel kişiliğini haiz, idari ve mali özerkliğe sahip kurumdur; 5411 sayılı Bankacılık Kanunu m.82 ile kurulmuştur, Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurulu ile…

Bedelli Sermaye Artırımı

Şirketin ortaklarından yeni pay karşılığında nakit toplayarak sermayesini artırmasıdır. Mevcut ortaklara rüçhan hakkı tanınır; hak kullanılmazsa ortaklık payı seyrelir ve rüçhan hakkı kuponu borsada s…

Bedelsiz Sermaye Artırımı

Şirketin iç kaynaklarını (geçmiş yıl kârları, yedekler, enflasyon düzeltme farkları) sermayeye ekleyerek ortaklara ödeme almadan yeni pay vermesidir. Ortağın pay adedi artar ancak toplam değeri değişm…

Beklenen Kredi Zararı (TFRS 9)

Alacak ve kredilerdeki olası zararların gerçekleşmesi beklenmeden, geleceğe dönük tahminlerle ayrılan değer düşüklüğü karşılığıdır. TFRS 9'da kredi riski belirgin artmamışsa 12 aylık, belirgin artmışs…

BES (Bireysel Emeklilik Sistemi)

Çalışma hayatında yapılan düzenli katkı paylarının emeklilik şirketlerince fonlarda değerlendirildiği, devlet katkısıyla desteklenen gönüllü tasarruf sistemidir. Emeklilik hakkı için 10 yıl sistemde k…

BES Devlet Katkısı

Bireysel emeklilik katılımcılarının ödediği katkı payına devletin eklediği teşviktir. 1 Ocak 2026'dan itibaren oran %30'dan %20'ye indirilmiştir; bir takvim yılında devlet katkısına esas katkı payı yı…

Beta

Bir payın getirisinin piyasa endeksine göre ne kadar hareket ettiğini ölçen katsayıdır. Beta 1 ise pay endeksle aynı oranda, 1,5 ise %50 daha fazla, 0,5 ise yarısı kadar hareket eder; negatif beta ter…

BIST (Borsa İstanbul)

Türkiye'nin pay, borçlanma aracı, vadeli işlem, kıymetli maden ve enerji piyasalarını tek çatıda toplayan borsasıdır; 2013'te İMKB, Altın Borsası ve VOB'un birleşmesiyle kuruldu. Pay piyasası seansı h…

BIST 100 Endeksi

Borsa İstanbul Pay Piyasası'nda işlem gören, piyasa değeri ve işlem hacmi en yüksek 100 şirketin paylarından oluşan ve piyasanın genel yönünü gösteren temel endekstir. Fiili dolaşımdaki pay ağırlıklı…

Bilanço

Bir işletmenin belirli bir tarihteki varlıklarını, borçlarını ve özkaynaklarını gösteren finansal tablodur; Varlıklar = Borçlar + Özkaynak eşitliğine dayanır. Borsa şirketleri bilançolarını üçer aylık…

Bileşik Faiz

Her dönem kazanılan faizin anaparaya eklenerek sonraki dönemde faizin bu yeni tutar üzerinden hesaplandığı yöntemdir; 'faizin faizi' olarak da bilinir. Formülü Gelecek Değer = Anapara × (1 + r/n)^(n×t…

Bilgi Suistimali

Kamuya duyurulmamış ve fiyatı ya da yatırım kararlarını etkileyebilecek bilgiye dayanarak alım veya satım emri verip kendisine ya da başkasına menfaat sağlamak, 6362 sayılı Kanun m.106'da suç olarak d…

Birikim Hedefi

Belirli bir tarihte ulaşılmak istenen tutarın, mevcut birikim, düzenli katkı ve beklenen getiri varsayımlarıyla planlanmasıdır. Gerekli aylık katkı, anüitenin gelecek değeri formülünden geriye doğru ç…

BKM (Bankalararası Kart Merkezi)

Bankalar arasında kartlı ödemelerin ortak altyapısını sağlayan anonim şirkettir. Yürüttüğü hizmetler arasında yerli ödeme yöntemi TROY, takas ve hesaplaşmaya aracılık hizmetleri, yönlendirme hizmetler…

BOBİ FRS (Büyük ve Orta Boy İşletmeler İçin Finansal Raporlama Standardı)

KGK'nın tam TFRS'ye göre daha sade hazırladığı, büyük ve orta boy işletmelere yönelik finansal raporlama standardıdır. Tam TFRS uygulaması zorunlu olmayan işletmeler için bir çerçeve sunar; KGK ayrıca…

Bono (Hazine Bonosu)

Vadesi bir yıldan kısa olan borçlanma senedidir; Hazine bonosu devletin, finansman bonosu şirketlerin kısa vadeli borçlanma aracıdır. Genellikle kuponsuz, iskontolu ihraç edilir: yatırımcı nominal değ…

Borca Batık Şirket

Aktiflerinin şirket alacaklılarının alacaklarını karşılamaya yetmediği, yani borçlarının varlıklarını aştığı anonim şirkettir. Türk Ticaret Kanunu m.376/3'e göre borca batıklık şüphesinde yönetim kuru…

Borç Kartopu Yöntemi

Birden çok borcu olan kişinin tüm borçlara asgari ödemeyi yaparken ek parayı önce en küçük bakiyeli borca yönlendirdiği, o borç kapanınca serbest kalan ödemeyi sıradaki borca eklediği ödeme yöntemidir…

Borç/Gelir Oranı

Aylık toplam borç taksitlerinin aylık net gelire oranıdır; bankalar kredi tahsisinde ve kişiler borçluluk sağlığını ölçmede kullanır. Genel kabul, taksitlerin net gelirin %40–50'sini aşmaması yönünded…

Borç/Özsermaye Oranı

Şirketin toplam (veya finansal) borçlarının özsermayesine oranıdır ve finansal kaldıracı ölçer. Yüksek oran faiz yüküne ve kur riskine duyarlılığı artırır; sektörel normlar farklıdır (bankalar ve GYO'…

Borçlanma Araçları Fonu

Fon toplam değerinin en az %80'ini devamlı olarak yerli ve/veya yabancı kamu ve özel sektör borçlanma araçlarına yatıran fonlar, borçlanma araçları şemsiye fonuna bağlı olarak kurulur. Sabit getirili…

Borçlanma Araçları Piyasası

Borsa İstanbul'da tahvil, bono ve kira sertifikası gibi borçlanma araçlarının işlem gördüğü piyasadır. Kesin Alım-Satım Pazarı'nda araçlar doğrudan alınıp satılır; Repo-Ters Repo, Taahhütlü İşlemler v…

Borsa İstanbul Pazarları (Yıldız Pazar, Ana Pazar)

Borsa İstanbul Pay Piyasası'nda payların işlem gördüğü pazarlar arasında Yıldız Pazar ve Ana Pazar bulunur. Bir payın hangi pazara alınacağı piyasa değeri, halka açık piyasa değeri, halka açıklık oran…

Borsa Yatırım Fonu (BYF / ETF)

Bir endeksi, emtiayı veya sepeti izleyen ve payları borsada hisse gibi gün içinde alınıp satılabilen yatırım fonudur. Düşük maliyetle tek işlemde çeşitlendirme sağlar; BIST'te altın, BIST 30 ve çeşitl…

Brüt Kâr Marjı

Brüt satış kârının net satışlara oranıdır; satılan malın maliyeti düşüldükten sonra her bir liralık satıştan kalan payı gösterir. Brüt satış kârı, net satışlardan satışların maliyeti çıkarılarak bulun…

Brüt Rezerv ve Net Rezerv

Brüt rezerv, TCMB'nin elindeki toplam döviz ve altın varlıklarıdır; bankaların TCMB'de tuttuğu döviz zorunlu karşılıkları gibi başkalarına ait fonları da içerdiği için merkez bankasının kendi olanakla…

Brüt Takas

Borsa İstanbul'un olağan dışı fiyat ve miktar hareketi gösteren paylara uyguladığı tedbirdir. Normalde aynı gün içinde alınıp satılan payların netleştirilmesine izin verilirken brüt takasta her alım v…

BSMV

Banka ve Sigorta Muameleleri Vergisi; bankaların faiz, komisyon ve kambiyo işlemlerinden elde ettiği gelirler üzerinden alınan ve müşteriye yansıtılan vergidir. Tüketici kredilerinde faiz üzerinden %1…

Bütçe Açığı

Merkezî yönetim bütçesinde giderlerin gelirleri aştığı kısımdır; genellikle GSYH'ya oranıyla izlenir. Açık, Hazine'nin iç ve dış borçlanmasıyla finanse edildiğinden kamu borç stokunu ve faiz giderleri…