Finans Sözlüğü: A
Finans ve hukuk terimleri sözlüğü
A 21 terim
- AB Tanımlı Genel Yönetim Borç Stoku
- Avrupa Birliği'nin Maastricht ölçütlerinde kullandığı yönteme göre hesaplanan genel yönetim brüt borç stokudur; merkezî yönetim, mahallî idareler ve sosyal güvenlik kurumları gibi genel yönetim biriml…
- Acil Durum Fonu
- İşsizlik, hastalık veya beklenmedik gider gibi durumlar için ayrılan, kolayca nakde çevrilebilen ve yatırım riskine açılmayan birikimdir. Genel öneri 3–6 aylık zorunlu giderleri karşılayacak tutardır;…
- Aciz Vesikası
- Haczedilebilir mal bulunamaması ya da bulunan malların alacağı karşılamaması üzerine icra dairesinin alacaklıya verdiği belgedir (İİK m.105, m.143). Alacağın karşılanamayan kısmı için düzenlenir ve bo…
- Açığa Satış
- Sahip olunmayan bir payın ödünç alınarak satılması ve ileride daha düşük fiyattan geri alınıp iade edilmesiyle fiyat düşüşünden kazanç hedefleyen işlemdir. Borsa İstanbul'da yalnızca izin verilen payl…
- Açık Bankacılık
- Müşterinin onayıyla, banka ve ödeme kuruluşlarındaki ödeme hesabı verilerine ve ödeme başlatma işlemlerine yetkili üçüncü taraf hizmet sağlayıcıların standart arayüzlerle erişebilmesidir. 6493 sayılı…
- Açık Piyasa İşlemleri (APİ)
- Merkez Bankası'nın kısa vadeli faizlerin politika faizi etrafında oluşmasını sağlamak ve likiditeyi düzenlemek için yaptığı işlemlerdir; çerçevesini Merkez Bankası Kanunu'nun 52. ve 56. maddeleri çize…
- Ağırlıklı Ortalama Maliyet
- Stok çıkış maliyetinin, eldeki stokun toplam maliyetinin toplam miktara bölünmesiyle bulunan ortalama birim maliyet üzerinden hesaplandığı yöntemdir. Her alış sonrası ortalama yenilenirse hareketli, d…
- Akreditif
- İhraç edilen malların bedelinin belirli şartlar yerine getirildiğinde ödenmesini güvence altına alan, bankanın verdiği ödeme taahhüdüdür; TCMB sözlüğü bunu, bir finans kurumunun üçüncü kişi lehine yab…
- Aktif Kârlılığı (ROA)
- Net kârın aktif toplamına oranıdır; işletmenin sahip olduğu tüm varlıkları, finansman kaynağı ne olursa olsun, ne kadar verimli kullandığını gösterir. Merkez Bankası sektör bilançoları vergi sonrası k…
- Alacak Devir Hızı
- Net satışların ortalama ticari alacaklara oranıdır; alacakların yılda kaç kez tahsil edilip yenilendiğini gösterir. Merkez Bankası sektör bilançolarında paydada önceki ve cari dönem ticari alacakların…
- Amortisman
- Makine, taşıt, bina gibi duran varlıkların maliyetinin, faydalı ömürleri boyunca giderleştirilmesidir. VUK'a göre normal (eşit paylı) veya azalan bakiyeler yöntemi uygulanır; oranlar Hazine ve Maliye…
- Amortismana Tabi İktisadi Kıymetler
- İşletmede bir yıldan fazla kullanılan ve yıpranmaya, aşınmaya ya da değer kaybına uğrayan gayrimenkuller, alet, edevat, mefruşat, demirbaş ve benzeri kıymetlerdir (Vergi Usul Kanunu m.313). Boş arazi…
- Anüite
- Belirli bir süre boyunca eşit aralıklarla ödenen eşit tutarlı ödemeler dizisidir. Tüketici kredilerinde taksitler anüite yöntemiyle hesaplanır: her taksit sabittir, ilk taksitlerde faiz payı yüksek, s…
- Aracı Kurum
- 6362 sayılı Kanun m.3'e göre emirlerin alınıp iletilmesi, emirlerin müşteri adına veya kendi adına ve müşteri hesabına gerçekleştirilmesi, kendi hesabına alım satım ile halka arzda yüklenimli veya yük…
- Araç Bağımsızlığı
- Merkez bankasının, fiyat istikrarı hedefine ulaşmak için kullanacağı para politikası araçlarını (politika faizi, zorunlu karşılık, açık piyasa işlemleri gibi) kendisinin belirleyip uygulama yetkisidir…
- Arsa Payı
- Arsanın bağımsız bölümlere tahsis edilen ortak mülkiyet payıdır (KMK m.2). Pay, bağımsız bölümlerin konum ve büyüklüklerine göre hesaplanan değerleriyle oranlı olarak proje ile belirlenir ve açıkça gö…
- Asgari Kurumlar Vergisi
- Kurumlar vergisi mükelleflerinin indirim ve istisnalar nedeniyle çok az vergi ödemesini önlemek için getirilen alt sınırdır (KVK m.32/C, 2024'te eklendi). Normal hesaplanan kurumlar vergisi, indirim v…
- Asgari Ücret
- İşçiye yasal olarak ödenebilecek en düşük ücrettir; Asgari Ücret Tespit Komisyonu tarafından genellikle aralık ayında belirlenir ve ocak ayından itibaren uygulanır. 2026 yılı için brüt 33.030 TL, net…
- Asit-Test Oranı (Likidite Oranı)
- Kısa vadeli borçların, stok gibi nakde çevrilmesi yavaş kalemler dışarıda bırakılarak ne kadar karşılanabildiğini gösteren katı likidite oranıdır. Merkez Bankası sektör bilançolarında dönen varlıklard…
- Avans Faizi
- TCMB'nin kısa vadeli avans işlemlerinde uyguladığı ve Resmî Gazete'de tebliğle ilan ettiği yıllık faiz oranıdır. 3095 sayılı Kanun m.2/2 uyarınca, sözleşmede oran kararlaştırılmamış ticari işlerde ist…
- Azalan Bakiyeler Yöntemi
- Amortismanın her yıl kıymetin kalan net değeri üzerinden hesaplandığı hızlandırılmış yöntemdir. Vergi Usul Kanunu mükerrer m.315'e göre bilanço esasında defter tutanlar bunu seçebilir; oran normal amo…