Ara Ödemeli Kredi Nedir? Nasıl Çalışır, Taksite ve Faize Etkisi

Kısaca

Ara ödemeli kredi, aylık taksitlere ek olarak belirli aylarda büyük tutarlı ödeme yapılan kredi planıdır. Prim, ikramiye ya da kira gibi dönemsel geliri olanların nakit akışına uydurulmak üzere tasarlanır. İki ayrı biçimi vardır ve toplam faize etkileri zıttır: ödeme planına baştan işlenmiş ara ödemeler aylık taksiti düşürür ama toplam maliyeti artırabilir; taksit sabitken sonradan yapılan ek ödeme toplam faizi azaltır.

Bu yazıdaki örnek, aylık %3 faizli 100.000 TL’lik, 36 ay vadeli bir ihtiyaç kredisidir. Oran bir hesap varsayımıdır, güncel piyasa oranı değildir.

Ara ödemeli kredi nedir?

“Ara ödemeli kredi” mevzuatta ayrı bir kredi türü olarak tanımlı değildir; bu yazı hazırlanırken böyle bir tanım bulunamadı. Bankalar bu adı ödeme planı seçeneği için kullanır ve ayrıntılar bankaya göre değişir. Örneğin bir bankanın ara ödemeli konut kredisi sayfasında 3, 6 ya da 12 ayda bir ara ödeme yapılabildiği ve ara ödemeler için komisyon alınmadığı belirtilir; başka kuruluşların koşulları farklı olabilir. Pratikte iki yapı görülür:

1. Planlı ara ödeme. Ara ödemelerin ayı ve tutarı sözleşmedeki ödeme planına baştan yazılır. Aylık taksit, bu büyük ödemeler hesaba katılarak düşük belirlenir.
2. Gönüllü ek ödeme. Taksit planı standarttır; elinize ek para geçtikçe kalan anaparadan istediğiniz zaman bir tutar ödersiniz.

Mevzuattaki “ara ödeme” kavramı ikinci yapıyı anlatır: Tüketici Kredisi Sözleşmeleri Yönetmeliği m.17’ye göre tüketicinin ödeme planındaki bir taksit tutarından az olmamak üzere herhangi bir tutarı vadesinden önce ödemesi ara ödemedir. Bu yazı iki yapıyı da ele alır.

Nasıl çalışır?

Gönüllü ara ödemede şu sıra izlenir (Tüketici Kredisi Sözleşmeleri Yönetmeliği m.17; konut kredisi için Konut Finansmanı Sözleşmeleri Yönetmeliği m.11):

• Bir önceki taksit gününden ödeme gününe kadar işleyen faiz ve bunun KKDF ile BSMV’si tahsil edilir.
• Ödediğiniz tutarın geri kalanı anaparadan düşülür.
• Kural olarak kalan taksit sayısı ve ödeme tarihleri değişmez, yeni taksit tutarı hesaplanır, yani taksit düşer.
• Talep ederseniz taksit sayısı değişmeden, erken ödenen taksit sayısı kadar ödemesiz dönem verilebilir. Yazılı ya da kalıcı veri saklayıcısıyla talebiniz ve tarafların mutabakatıyla farklı taksit sayısı ve tarihli yeni plan da kurulabilir. Vadeyi kısaltmak bu yüzden bankanın onayına bağlıdır.

Planlı ara ödemede ise banka, ödeme planındaki ara ödemeleri baştan hesaba katarak aylık taksidi bulur: aylık taksitlerin ve ara ödemelerin bugünkü değeri, kredi tutarına eşit olur.

Örnek: 100.000 TL, 36 ay, aylık %3

Varsayımlar: ihtiyaç kredisi, aylık %3 akdi faiz, KKDF %15, BSMV %15, tahsis ücreti yok. Ara ödeme tutarı 15.000 TL ve 12. ile 24. taksit gününde yapılıyor. Dört yapıyı karşılaştıralım:

Yapı	Aylık taksit	Süre	Toplam ödeme	Faiz + vergi maliyeti
1. Standart plan, ara ödeme yok	5.215,68 TL	36 ay	187.765,02 TL	87.765,02 TL
2. Planlı ara ödemeli plan (12. ve 24. ayda 15.000 TL)	4.409,01 TL	36 ay	188.724,89 TL	88.724,89 TL
3. Standart plan + iki ek ödeme, taksit sabit	5.215,68 TL	27 ay	166.329,88 TL	66.329,88 TL
4. Standart plan + iki ek ödeme, taksit düşer	5.215,68 → 4.241,94 → 2.652,91 TL	36 ay	175.326,39 TL	75.326,39 TL

“Toplam ödeme” taksitlerle ara ödemelerin toplamıdır. “Faiz + vergi maliyeti” toplam ödemeden 100.000 TL anaparanın çıkarılmasıyla bulunur. Sonuçlar:

Standart plan             : maliyet 87.765,02 TL
Planlı ara ödemeli plan   : maliyet 88.724,89 TL  (+959,87 TL), taksit 806,67 TL düşük
Ek ödeme, taksit sabit    : maliyet 66.329,88 TL  (−21.435,14 TL), vade 27 ay
Ek ödeme, taksit düşer    : maliyet 75.326,39 TL  (−12.438,63 TL)

İkinci satırdaki artış, aynı faizde bile ilk iki yıl taksitlerin düşük olmasından gelir: anapara daha yavaş azalır ve daha uzun süre faiz işler. Planlı ara ödemeler, anaparanın bir bölümünü geri ödemeyi ileri tarihe kaydırır. Aylık nakit akışı rahatlar, ama toplam maliyetin azalması beklenmemelidir. Üçüncü ve dördüncü satırda ise ek ödeme, taksit planı standart kalırken anaparayı erken azalttığı için toplam maliyet düşer.

Taksit ve toplam faize etkisi

Karar vermek için iki şeyi ayırın:

• Aylık yük. Planlı yapı aylık taksidi 5.215,68 TL’den 4.409,01 TL’ye indirir. Prim ya da ikramiyenin geleceği aylarda 15.000 TL’lik ödeme gerekir.
• Toplam maliyet. Ek ödemeyi taksit sabitken yapmak vadeyi kısaltır. Taksit düşürmeyi seçmek (Yönetmelikteki varsayılan) daha az tasarruf sağlar, çünkü anapara daha yavaş azalır.

Nominal tasarruf, gelecekteki taksitlerle bugünkü ödemeyi iskontosuz karşılaştırır. Ek ödeme için ayırdığınız parayı başka bir yerde değerlendirme ihtimaliniz varsa tasarruf bu rakamdan küçük olabilir. Hesaplayıcıdaki “alternatif net getiri” alanı bunu bugünkü değerle gösterir. Konut kredisinde uzun vadeyi sonradan kısaltma örneği için konut kredisinde en uygun vade yazısına bakın.

Kimlere uygun?

Planlı ara ödemeli yapı, gelirinin bir kısmı belirli aylarda gelen kişilere göre tasarlanır: yıllık prim ya da ikramiye alanlar, kira geliri dönemsel olanlar, mevsimlik kazanç sahipleri. Bu bir öneri değil bir tasarım özelliğidir. Size uyup uymadığını şu ölçütlerle değerlendirebilirsiniz:

1. Ek gelirin tutarı ve zamanı öngörülebilir mi? Prim ve ikramiye çoğu zaman garanti değildir.
2. Ek gelir gelmezse yalnızca aylık taksiti ve ara ödemeyi birlikte karşılayabilir misiniz?
3. Ara ödemelerin ayı, tutarı ve gecikmedeki sonucu ödeme planında açıkça yazıyor mu?
4. Aylık taksidi düşük tutmak mı, toplam maliyeti azaltmak mı öncelik? İkincisi için standart plan ve gönüllü ek ödeme çoğu zaman daha esnektir.

Riskleri nelerdir?

• Ödenmeyen ara ödeme. Planlı ara ödeme tutarını ödeme gününde karşılamazsanız gecikme faizi işler. Belirli süreli tüketici kredisinde gecikme faizi akdi faiz oranının yüzde otuz fazlasını geçemez (Tüketici Kredisi Sözleşmeleri Yönetmeliği m.4/1-e ve m.18/2); sabit faizli konut finansmanında da akdi faizin yüzde otuz fazlası sınırdır (Konut Finansmanı Sözleşmeleri Yönetmeliği m.13). Büyük tutar nedeniyle gecikmenin faizi de büyük olur.
• Gelir belirsizliği. Ara ödemeyi taşıyacak gelir gecikirse ya da gelmezse yapılandırma ihtiyacı doğabilir; ayrıntılar için kredi yapılandırma ve erken kapatma yazısına bakın.
• Toplam maliyet. Yukarıdaki örnekte planlı yapı, aynı faizle standart plandan daha pahalıdır.
• Ücret ve tazminat. Merkez Bankası tebliği, tahsis ücreti dışında ödeme planı değiştirme ya da değişken taksitli ödeme planı gibi adlarla ücret alınmasını yasaklar (m.10). Ara ödemeli planın ayrı bir bedeli olup olmadığını ön bilgi formundaki masraf tablosunda kontrol edin. Sabit faizli konut kredisinde gönüllü ek ödemelere sözleşmede yer alması şartıyla erken ödeme tazminatı uygulanabilir: kalan vadesi 36 ayı aşmayan kredide erken ödenen anaparanın en çok %1’i, aşan kredide en çok %2’si (6502 s.K. m.37; Konut Finansmanı Sözleşmeleri Yönetmeliği m.11/4).
• Ara ödemeyi taksit saymak. Kredi verenin kalan borcun tamamını isteyebilmesi için iki taksidin ödenmemesi ve otuz günlük uyarı gerekir (6502 s.K. m.28); ara ödemenin bu hesapta nasıl sayıldığı sözleşmeye bağlıdır, bankanıza sorun.

Hesaplayıcı ne gösteriyor, ne göstermiyor?

Kredi hesaplayıcısının “Erken kapatma / ara ödeme” sekmesi, belirli bir taksit sayısı ödendikten sonra tek bir ara ödemeyi hesaplar ve iki sonucu verir: taksit düşsün ya da vade kısalsın. Aynı krediye 12. taksitten sonra 15.000 TL ödenirse:

Taksit düşsün : kalan anapara 80.343,93 → 65.343,93 TL
                yeni taksit 4.241,94 TL, 24 ay
                kalan ödemeler 101.806,41 TL, nominal tasarruf 8.370,45 TL
Vade kısalsın : taksit 5.215,68 TL, kalan vade 18 ay
                kalan ödemeler 91.447,61 TL, nominal tasarruf 18.729,25 TL

Aracın yapmadıkları şunlardır: ödeme planına baştan yazılmış tekrarlayan ara ödemeli planı (yukarıdaki 2. satır) doğrudan göstermez; bu satır aynı faizle standart annüite formülünden ayrıca hesaplanmıştır. Birden fazla ara ödemeyi tek seferde değil adım adım hesaplarsınız: ilk ara ödemeden sonra kalan anaparayı ve kalan vadeyi yeni kredi olarak girip ikinci adımı çalıştırırsınız (tablodaki 4. satır bu yolla bulundu). Bankanın kuruş yuvarlaması ve gün sayısı da küçük farklar yaratabilir. Nominal tasarruf iskontosuzdur. Hesaplama mantığı için kredi taksiti nasıl hesaplanır, tekliflerin karşılaştırılması için ihtiyaç kredisi nedir yazılarına bakabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Ara ödemeli kredi nedir?

Ara ödemeli kredi, aylık taksitlere ek olarak ödeme planında belirli aylarda (örneğin 6 ya da 12 ayda bir) daha büyük tutarlı ödeme yapılan kredi planıdır. Aylık taksit, ara ödemeler olmayan plana göre düşük kalır. Mevzuatta bu adla ayrı bir kredi türü tanımı bulunamadı; bankalar bunu ödeme planı seçeneği olarak sunar ve tanımı bankaya göre değişir.

Ara ödeme yapmak toplam faizi azaltır mı?

Sabit taksitle birlikte yapılan ek ödeme azaltır. Örneğin 100.000 TL, 36 ay, aylık %3 faizli ihtiyaç kredisinde 12. taksitten sonra 15.000 TL ara ödeme yapılır ve taksit sabit tutulursa kalan vade 24 aydan 18 aya iner, nominal tasarruf 18.729,25 TL olur. Ama planın en baştan düşük taksitle kurulduğu ara ödemeli yapı, aynı faizde bile toplam maliyeti artırabilir: 15.000 TL’lik iki ara ödemeli örnek plan, standart plandan 959,87 TL daha pahalıdır.

Ara ödeme tutarı en az ne kadar olmalı?

Tüketici Kredisi Sözleşmeleri Yönetmeliği m.17’ye göre ödeme planındaki bir taksit tutarından az olmamak üzere yapılan herhangi bir erken ödeme ara ödeme sayılır. Konut finansmanı sözleşmelerinde de aynı eşik geçerlidir (Konut Finansmanı Sözleşmeleri Yönetmeliği m.11).

Ara ödeme yapınca taksit mi düşer, vade mi kısalır?

Yönetmeliğe göre kural, kalan taksit sayısı ve ödeme tarihleri değişmeden yeni taksit tutarının hesaplanmasıdır; yani taksit düşer. Tüketicinin talebiyle taksit sayısı değişmeden ödemesiz dönem verilebilir ya da tarafların mutabakatıyla farklı taksit sayısı ve tarihlerle yeni plan kurulabilir. Vadeyi kısaltmak için bankayla yeni plan konusunda anlaşmanız gerekir.

Ara ödeme için komisyon ya da ceza ödenir mi?

Tüketici kredisinde Merkez Bankası tebliği tahsis ücreti dışında ücreti yasaklar ve kanun erken ödeme tazminatı öngörmez; banka erken ödenen miktara göre faiz ve masraf indirimi yapar. Sabit faizli konut kredisinde ise sözleşmede yer alması şartıyla, kalan vadesi 36 ayı aşmayan kredilerde erken ödenen anaparanın en çok %1’i, aşan kredilerde en çok %2’si tazminat istenebilir; tazminat yapılacak faiz indirimini aşamaz (6502 s.K. m.37; Konut Finansmanı Sözleşmeleri Yönetmeliği m.11/4).

Kaynaklar

• Tüketici Kredisi Sözleşmeleri Yönetmeliği (RG 22.05.2015, S. 29363; m.4, m.15–18)
• Konut Finansmanı Sözleşmeleri Yönetmeliği (RG 28.05.2015, S. 29369; m.11 erken ödeme ve tazminat, m.13 temerrüt)
• 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun (m.27 ve m.37 erken ödeme)
• TCMB Finansal Tüketicilerden Alınacak Ücretlere İlişkin Tebliğ (2020/7), 2023/39 sayılı Tebliğle güncellenen hali, m.10
• Bir bankanın ara ödemeli konut kredisi ürün sayfası (ürün tanımı örneği; ürünler bankaya göre değişir)