İçeriğe geç

Güncel oranlar

  • Yasal faiz %31 yıllık
  • TTK 1530 geç ödeme %43 yıllık
  • TCMB avans faizi %39,75 yıllık
  • Gecikme zammı %3,7 aylık

İhracat Nedir, Nasıl Yapılır? Süreç, Ödeme Yöntemleri ve Bedelin Yurda Getirilmesi

İhracat, malın gümrük bölgesi dışına çıkarılarak yurt dışındaki alıcıya satılmasıdır. İhracatçı birliği üyeliği, gümrük beyannamesi, Incoterms teslim şekilleri, akreditif, vesaik mukabili ve peşin ödeme, KDV istisnası ve iadesi ile ihracat bedelinin yurda getirilmesi kuralları yürürlük tarihleriyle anlatılır.

  • HazırlayanTemerrüt Editörlüğü
  • Güncelleme
  • Okuma9 dakikalık okuma

Kısaca

İhracat, Türkiye’de serbest dolaşımda bulunan bir malın gümrük bölgesi dışına çıkarılarak yurt dışındaki alıcıya satılmasıdır. İhracatçı olabilmek için vergi numarası ve ilgili ihracatçı birliğine üyelik gerekir; mal, ihracat gümrük beyannamesiyle gümrük idaresine beyan edilir. İhracat bedeli bankacılık sistemi üzerinden yurda getirilir; fiili ihraç tarihinden itibaren en çok 180 gün içinde getirilmesi esastır. İhracat teslimleri KDV’den müstesnadır ve ihracatçı girdilerinde yüklendiği KDV’nin iadesini isteyebilir.

Bu yazı hukuk ve vergi konusu içerir; kurallar ve oranlar her başlıkta yürürlük tarihiyle birlikte verilmiştir. Somut bir ihracat işlemi öncesinde güncel mevzuat Ticaret Bakanlığı, Hazine ve Maliye Bakanlığı ve TCMB sayfalarından, gerekirse bir gümrük müşaviri ya da mali müşavirden teyit edilmelidir.

İhracat için ne gerekir?

Ticaret Bakanlığı’nın açıklamasına göre uluslararası veya ikili anlaşmalar, kanun, tüzük ve kararnamelerle konulmuş yasaklama ve kısıtlamalar saklı kalmak üzere, her türlü eşyanın Türkiye’den ihracı serbesttir. İhracatçı olmanın iki temel şartı vardır:

  • Vergi numarası: İhracat Yönetmeliği’nin 06.05.2025 tarihli ve 32892 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan değişiklikle (aynı gün yürürlüğe girdi) güncellenen tanımına göre ihracatçı, ihraç edeceği mala göre ilgili İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliğine üye olan ve vergi numarasına sahip gerçek ya da tüzel kişiler ile mevzuata göre hukuki tasarruf yetkisi tanınan ortaklıklardır.
  • İhracatçı birliği üyeliği: 5910 sayılı Kanun m.4’e göre ihracatçıların ilgili birliğe üye olmaları ve Kanun’da belirtilen ödemeleri yapmaları zorunludur. Bir birliğe üye ihracatçı, diğer birliklerin alanına giren maddeleri de üyelik şartı aranmaksızın ihraç edebilir. Üyelik, ihraç edilecek malın sektörüne göre ilgili ihracatçı birliği genel sekreterliğinde yapılır.

Şirket türleri (şahıs ya da sermaye şirketi) için Şirket Nasıl Çalışır? yazısına bakabilirsiniz.

İhracat adım adım nasıl yapılır?

  1. Alıcı ve sözleşme: Fiyat, miktar, teslim şekli ve ödeme yöntemi satış sözleşmesi ya da proforma faturayla belirlenir.
  2. Teslim şeklinin seçimi: Taşıma, sigorta ve risk paylaşımı için bir Incoterms kuralı kararlaştırılır (aşağıda).
  3. Gümrük beyannamesi: Mal, ihracat gümrük beyannamesiyle yetkili gümrük idaresine beyan edilir. İş takibi, eşya sahibi ya da onun adına hareket edenlerce doğrudan temsil yoluyla veya gümrük müşavirleri aracılığıyla dolaylı temsil yoluyla yürütülür (4458 s.K. m.225).
  4. Fiili ihracat: Ticaret Bakanlığı’na göre eşya, beyannamenin tescili sırasındaki durum ve niteliğini koruyarak Türkiye Gümrük Bölgesi’ni terk ettiğinde fiilen ihraç edilmiş sayılır. TCMB İhracat Genelgesi de “fiili ihraç tarihi”ni, ihracat beyannamesinin kapanma tarihi olarak tanımlar (m.3); bedel getirme süresi bu tarihten işler.
  5. Ödemenin tahsili: Bedel kararlaştırılan yöntemle alınır ve bir bankada İhracat Bedeli Kabul Belgesi (İBKB) ile ihracat hesabı kapatılır.
  6. KDV iadesi: İhracattan doğan indirilemeyen KDV için iade talep edilir.

Bir satışın KDV bakımından “ihracat teslimi” sayılabilmesi için teslimin yurt dışındaki bir müşteriye ya da serbest bölgedeki alıcıya yapılması ve malın Türkiye gümrük bölgesinden çıkarak bir dış ülkeye ya da serbest bölgeye ulaşması gerekir; Kanun, gümrüksüz satış mağazalarına ve yetkili gümrük antrepolarına yapılan bazı teslimleri de bu kapsamda sayar (KDVK m.12).

Teslim şekilleri (Incoterms 2020)

Incoterms, ICC’nin yayımladığı ve teslimat, maliyet ve risk paylaşımını belirleyen standart kurallardır. ICC’ye göre Incoterms 2020’de 11 kural vardır:

GrupKurallar
Her türlü taşıma modu içinEXW, FCA, CPT, CIP, DAP, DPU, DDP
Yalnız deniz ve iç su yolu taşımacılığı içinFAS, FOB, CFR, CIF

Incoterms mülkiyetin devrini ya da ödeme şartlarını belirlemez; bunlar satış sözleşmesinde ayrıca düzenlenir. Hangi kuralın uygun olduğu malın cinsine, taşıma yoluna ve tarafların pazarlığına göre değişir; bu yazı bir kuralı önermez.

Ödeme yöntemleri

TCMB İhracat Genelgesi (m.8/2), ihracat bedellerinin satış sözleşmesindeki kurallar ve uluslararası ticari uygulamalar çerçevesinde, ihracatçının yazılı beyanına göre yedi ödeme şekliyle tahsil edileceğini sayar:

YöntemKısa tanım
Akreditifli ödemeICC’ye göre akreditif, akreditifi açan bankanın, şartlara uygun belge sunumuna karşı ödeme yapmayı geri dönülemez biçimde üstlenmesidir (UCP 600).
Vesaik mukabili ödemeBelgelerin bankalar aracılığıyla alıcıya ödeme karşılığı teslim edildiği tahsilat yöntemi (ICC URC 522’de “documents against payment”).
Mal mukabili ödemeGenelge’de ayrı bir yöntem olarak sayılır; ayrıntısı satış sözleşmesine ve banka uygulamasına bağlıdır.
Kabul kredili akreditif / vesaik mukabili / mal mukabili ödemeYukarıdaki üç yöntemin “kabul kredili” biçimleri Genelge’de ayrı ödeme şekilleri olarak sayılır.
Peşin ödemeBedel ihracat gerçekleşmeden önce alınır; Genelge m.6’daki süre ve prefinansman kuralları geçerlidir.

Peşin bedel karşılığı ihracatın 24 ay içinde yapılması zorunludur; mücbir sebep ya da haklı durum belgelenirse banka en fazla 1 yıl ek süre verebilir. Süre sonunda ihracat yapılmaz ya da peşin döviz tek seferde tamamen iade edilmezse tutar kambiyo mevzuatı açısından prefinansman kredisi hükümlerine tabi olur; Genelge’nin güncel metnine göre bu tutarın 50.000 ABD dolarını geçmeyen kısmı prefinansman hükümlerine tabi tutulmaz (Genelge m.6). Bedel, 6493 sayılı Kanun’daki ödeme hizmeti sağlayıcıları aracılığıyla da yurda getirilebilir; ihracat bedeli olarak kabulü ise bankalarca yapılır (Genelge m.8/3). Yöntem seçimi satıcı ile alıcının anlaşmasına bağlıdır; her yöntemin bankalar ve belgeler bakımından farklı koşulları vardır.

KDV istisnası ve iadesi

İhracat teslimleri KDV’den müstesnadır (KDVK m.11/1-a). Yani ihracatçı, yurt dışına yaptığı satış üzerinden KDV hesaplamaz, ancak girdilerini alırken ödediği KDV’yi yüklenmiş olur. Bu KDV, ihracatçının vergiye tabi başka işlemleri varsa onların KDV’sinden indirilir. İndirilemeyen KDV, işlemin gerçekleştiği dönemi izleyen ikinci takvim yılının sonuna kadar talep edilmesi şartıyla Bakanlıkça (bugün Hazine ve Maliye Bakanlığı) belirlenecek esaslara göre iade edilir (m.32).

Örnek: 1.000.000,00 TL’lik girdi alımında %20 KDV, sitedeki KDV Hesaplama aracıyla bulunur (genel KDV oranı 10.07.2023’ten beri %20’dir):

Girdi tutarı (KDV hariç):  1.000.000,00 TL
KDV (%20):                   200.000,00 TL
Hesaplanan KDV (yalnız ihracat yapılıyorsa): 0,00 TL
İndirilemeyen KDV:           200.000,00 TL → iade talep edilebilir

Bu örnek yalnızca ihracat yapılan basit bir senaryodur. İade, tutara ve iade türüne göre ek belge ve inceleme gerektirebilir; ayrıntı için KDV Hesaplama yazısına ve KDV Genel Uygulama Tebliği’ne bakılmalıdır.

İhracat bedelinin yurda getirilmesi: güncel kurallar

İhracat bedellerinin yurda getirilmesi, 7 Ağustos 1989 tarihli 32 sayılı Karar, bu karara dayanan 2018-32/48 sayılı Tebliğ (RG 04.09.2018, S. 30525) ve TCMB İhracat Genelgesi’yle düzenlenir. Genelge, Tebliğ m.12’ye dayanılarak hazırlanmıştır ve Hazine ve Maliye Bakanlığı yazılarıyla güncellenir; aşağıdaki kurallar Genelge’nin güncel metnine (dipnotlardaki en yeni Bakanlık yazısı 30.07.2026 tarihlidir) göredir:

KonuKuralYürürlük / dayanak
Genel süreFiili ihraç tarihinden itibaren 180 günü geçemez; bedelin ödemeden sonra gecikmeksizin getirilmesi esastırTebliğ m.3; Genelge m.4/1, m.8/1
Uzun vadeli satışSözleşmede vade 180 günü aşıyorsa bedel, vade bitiminden itibaren 90 gün içinde getirilirGenelge m.4/4
Peşin bedelKarşılığı ihracat 24 ay içinde yapılırGenelge m.6
Müteahhit firmaların ihracatı365 günGenelge m.7
Fuar ve sergiye bedelli gönderilen malFuar/sergi bitiminden 180 günGenelge m.7
Merkez Bankası’na satışİBKB’ye (ya da Genelge’de ayrıca anılan DAB’a) bağlanan ihracat bedellerinin en az %35’i bankaya satılır; banka bunu aynı gün Merkez Bankası’na satar ve TL karşılığını ihracatçıya öderGenelge Geçici Madde 4: yürürlük 01.11.2025 (Bakanlığın 30.10.2025 tarihli yazısı); 29.04.2026 ve 30.07.2026 tarihli yazılardan sonraki metne göre 31.01.2027 (dahil) tarihine kadar bağlanan bedeller için

Genelge’ye göre Ek:2’deki ülkelere yapılan ihracatta, gümrüksüz satış mağazalarına antrepo beyannamesiyle yapılan teslimlerde ve Genelge’de sayılan bazı kamu kuruluşlarının ihracatında 180 günlük getirme zorunluluğu (Tebliğ m.3/1) uygulanmaz (m.4/6–8).

Süre hesabı, işlemin yapıldığı tarihi takip eden günden başlar ve son günün çalışma saati sonunda biter; son gün resmî tatile denk gelirse süre izleyen ilk iş günü çalışma saati sonunda biter (Genelge m.8/10). İhracat bedelinin tahsilinden ve hesabın süresinde kapatılmasından ihracatçı sorumludur (Genelge m.26).

Fiili ihraç tarihi (GB kapanışı):  01.10.2026
Süre: ertesi günden başlar, 180 gün → son gün 30.03.2027 (Salı)

Örneğin 50.000 ABD doları tutarındaki bir ihracat bedeli, Geçici Madde 4’ün geçerli olduğu dönemde İBKB’ye bağlanırsa en az %35’i, yani 17.500 ABD doları bankaya satılır (tutar sitedeki Yüzde Hesaplama aracıyla bulunmuştur). Satış, Merkez Bankası’nın ilan ettiği ve işlem günü için geçerli döviz alış kuruyla yapılır; karşılığı ihracatçıya Türk lirası olarak ödenir.

Satış zorunluluğunun oranı sık değişmiştir. Genelge’deki dipnotlara göre oran 18.04.2022’den itibaren %40, 10.06.2024’ten itibaren %30, 03.03.2025’ten itibaren %25, 05.05.2025’ten itibaren %35 olarak uygulanmıştır. Bu nedenle işlem tarihindeki güncel Genelge metni TCMB sayfasından kontrol edilmelidir.

Süre aşılırsa ne olur?

Hesap, ek süreler dahil süresinde kapatılamazsa aracı banka açık hesabı 5 iş günü içinde vergi dairesine ihbar eder. Vergi dairesi ihbardan itibaren 10 iş günü içinde 90 gün süreli ihtarname gönderir; bu süre içinde hesabın kapatılması ya da mücbir sebep ya da haklı durumun belgelenmesi gerekir (Genelge m.29). Mücbir sebep hallerinde altışar aylık ek süre verilebilir (m.27). Küçük noksanlıklar için “terkin” limitleri vardır (m.28); büyük tutarlı noksanlıklar Hazine ve Maliye Bakanlığı’nca değerlendirilir. Genelge m.29/4, terkin kapsamındaki işlemlerde (m.28/1) 90 günlük ihtarname süresi ve ek süreler sonunda kapatılmayan hesaplar için vergi dairesince Cumhuriyet Savcılığı’na, 1567 sayılı Türk Parasının Kıymetini Koruma Hakkında Kanun uyarınca yasal işlem başlatılması amacıyla bildirimde bulunulmasını öngörür.

Ödemelerin bankacılık kanallarından geçmesi önemlidir; kartlı tahsilatların nasıl işlediği için POS Nasıl Çalışır?, ödeme ağlarının farkı için Visa, Mastercard ve American Express yazılarına bakabilirsiniz. Karşı yöndeki işlem için İthalat Nedir? yazısını okuyabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

İhracat yapmak için ihracatçı birliğine üye olmak zorunlu mu?

Evet. 5910 sayılı Kanun m.4’e göre ihracatçıların ilgili birliğe üye olmaları ve Kanun’da belirtilen ödemeleri yapmaları zorunludur. Bir birliğe üye olan ihracatçı, diğer birliklerin iştigal alanına giren maddeleri üyelik şartı aranmaksızın ihraç edebilir. İhracat Yönetmeliği de ihracatçıyı, ihraç edeceği mala göre ilgili İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliğine üye olan ve vergi numarası bulunan gerçek ya da tüzel kişi olarak tanımlar.

İhracat bedeli kaç gün içinde yurda getirilmelidir?

TCMB İhracat Genelgesi’ne göre ihracat bedellerinin yurda getirilme süresi, fiili ihraç tarihinden itibaren 180 günü geçemez. Sözleşmede 180 günden uzun vade öngörülmüşse bedel, vade bitiminden itibaren 90 gün içinde getirilir. Peşin bedel karşılığı ihracat 24 ay içinde yapılır. Bazı ihracat türleri için (müteahhit ihracatı, fuar vb.) özel süreler vardır.

İhracatta KDV ödenir mi, iade alınır mı?

İhracat teslimleri KDV’den müstesnadır (KDVK m.11/1-a). İhracatçının girdilerinde yüklendiği ve indirimle kapatamadığı KDV, işlemin gerçekleştiği dönemi izleyen ikinci takvim yılının sonuna kadar talep edilmesi şartıyla iade edilir (m.32). İadenin usul ve esaslarını Hazine ve Maliye Bakanlığı belirler.

Incoterms ödeme şeklini de belirler mi?

Hayır. Uluslararası Ticaret Odası’nın (ICC) tanımına göre Incoterms kuralları alıcı ile satıcı arasındaki maliyet, risk ve yükümlülük paylaşımını düzenler. Ödeme şekli (akreditif, vesaik mukabili, peşin vb.) ve malın mülkiyetinin devri satış sözleşmesinde ayrıca kararlaştırılır.

Kaynaklar

İlgili rehberler

Yasal uyarıBu içerik bilgilendirme amaçlıdır; hukuki, mali veya yatırım tavsiyesi niteliği taşımaz.