KDV Hesaplama: Dahil-Hariç Formülü ve %1 / %10 / %20 Oranları

Kısaca

KDV hariç fiyattan dahil fiyata geçmek için tutarı (1 + oran) ile çarpın; dahil fiyattan hariç fiyata geçmek için (1 + oran) ile bölün. Genel KDV oranı %20’dir; ekli (II) sayılı listedeki mal ve hizmetlerde %10, ekli (I) sayılı listedekilerde %1 uygulanır. En sık yapılan hata, KDV dahil tutardan oranı doğrudan düşmektir: 1.200 TL dahil tutarın %20’si 240 TL’dir, oysa içindeki KDV 200 TL’dir.

KDV nedir, kim öder?

Katma değer vergisi (KDV), Türkiye’de ticari, sınai, zirai faaliyet ve serbest meslek faaliyeti çerçevesinde yapılan teslim ve hizmetlerden ve her türlü mal ve hizmet ithalatından alınan vergidir (KDV Kanunu m.1). Mal teslimi ve hizmet ifasında vergiyi doğuran olay, malın teslimi ya da hizmetin yapılmasıdır; teslimden önce fatura verilmişse fatura ile sınırlı olarak faturanın düzenlenmesidir (m.10).

Satıcı mükellef, faturaya KDV’yi ayrıca yazar ve alıcıdan tahsil eder. Alıcı da KDV mükellefiyse, kendisine yapılan teslim ve hizmetler dolayısıyla faturada gösterilen KDV’yi, kendi hesapladığı KDV’den indirebilir (m.29/1-a). Bir dönemde indirilecek KDV hesaplanan KDV’den fazlaysa fark sonraki dönemlere devredilir (m.29/2). Dolayısıyla indirim hakkı olan bir işletme, devlete hesaplanan KDV − indirilecek KDV farkını öder.

KDV matrahı, işlemin karşılığını teşkil eden bedeldir (m.20/1). Belli bir tarifeye göre fiyatı belirlenen işlerde ve bedelin biletle tahsil edildiği hâllerde tarife ve bilet bedeli KDV dahil tespit edilir ve vergi müşteriye ayrıca yansıtılmaz (m.20/4).

KDV oranları ve yürürlük tarihleri

KDV Kanunu m.28 oranı kanunda %10 olarak yazar ve Cumhurbaşkanı’na bu oranı dört katına kadar artırma, %1’e kadar indirme ve muhtelif mal ve hizmetler için farklı oranlar belirleme yetkisi verir. Uygulanan oranlar, 2007/13033 sayılı Karar’ın (RG 30.12.2007, S. 26742) 1. maddesi ve ekli listeleriyle belirlenir:

Oran	Hangi işlemler	Yürürlük
%20	Ekli listelerde yer alanlar dışındaki bütün vergiye tabi işlemler (genel oran)	10.07.2023’ten itibaren (öncesinde %18)
%10	Ekli (II) sayılı listedeki teslim ve hizmetler	10.07.2023’ten itibaren (öncesinde %8)
%1	Ekli (I) sayılı listedeki teslim ve hizmetler	Kararın ilk metninden beri; liste kalemleri zamanla değişti

%18’den %20’ye ve %8’den %10’a geçiş, 7 Temmuz 2023 tarihli ve 32241 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 7346 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile yapıldı; yürürlük tarihi 10 Temmuz 2023’tür.

Hangi ürünün hangi orana tabi olduğunu kararın ekli listeleri belirler; liste kalemleri Cumhurbaşkanı kararlarıyla değişebilir. GİB’in “Güncel KDV Oranları” belgesindeki listelerden verilebilecek örnekler şunlardır:

• %1 (I) sayılı liste: Ağırlıklı olarak gıda maddeleri; örneğin bulgur, pirinç, mercimek, zeytinyağı ve tavuk yumurtası.
• %10 (II) sayılı liste: Örneğin iç ve dış giyim eşyası ile ev tekstili ürünleri, kitap ve benzeri yayınlar, lokanta ve benzeri yerlerde verilen yeme-içme hizmetleri (alkollü içeceklere isabet eden kısım hariç), otel ve benzeri tesislerde geceleme hizmeti.
• %20: Listelerde yer almayan her şey; örneğin elektronik kitap okuyucu ve tablet teslimleri kitap listesinin dışında bırakılarak genel orana tabidir.

Bu liste örnekleyicidir, kapsamlı değildir. İşleminiz için doğru oranı belirlemek isterseniz GİB belgesindeki listelere ya da bir mali müşavire başvurun.

KDV dahil ve hariç hesaplama formülleri

o, oranın yüzdesi (%20 için 0,20) olsun:

KDV hariçten dahile:  KDV = Matrah × o        Dahil = Matrah × (1 + o)
KDV dahilden hariça:  Matrah = Dahil / (1 + o)    KDV = Dahil − Matrah

Oran	Hariçten dahile çarpan	Dahilden hariça bölen	Dahil tutardaki KDV payı
%1	× 1,01	÷ 1,01	yaklaşık %0,99
%10	× 1,10	÷ 1,10	yaklaşık %9,09
%20	× 1,20	÷ 1,20	yaklaşık %16,67

Son sütun, sık yapılan hatayı gösterir: %20 KDV’li bir fiyatın içindeki KDV, dahil fiyatın %20’si değil, yaklaşık %16,67’sidir (1/6).

Örnek hesaplar

Aşağıdaki sonuçlar sitenin KDV hesaplayıcısıyla alınmıştır.

KDV hariç 1.000,00 TL, %20  →  KDV 200,00   Dahil 1.200,00
KDV hariç 1.000,00 TL, %10  →  KDV 100,00   Dahil 1.100,00
KDV hariç 1.000,00 TL, %1   →  KDV  10,00   Dahil 1.010,00

KDV dahil 1.200,00 TL, %20  →  Matrah 1.000,00 = 1.200 / 1,20   KDV 200,00
KDV dahil 1.180,00 TL, %10  →  Matrah 1.072,73 = 1.180 / 1,10   KDV 107,27
KDV dahil 1.000,00 TL, %20  →  Matrah   833,33 = 1.000 / 1,20   KDV 166,67

Ödenecek KDV örneği. Bir işletme 100.000 TL (KDV hariç) mal satmış, %20 KDV ile hesaplanan KDV 20.000 TL. Aynı dönemde 60.000 TL (KDV hariç) mal almış, faturalardaki KDV 12.000 TL. İndirimden sonra devlete ödenecek KDV 20.000 − 12.000 = 8.000 TL‘dir. Alışlardaki KDV satıştakini aşsaydı fark sonraki döneme devrederdi (m.29/2).

Sık yapılan hatalar

• Dahil tutardan oranı doğrudan düşmek. 1.000 TL dahil fiyattan %20’yi düşerseniz matrahı 800 TL bulursunuz; doğrusu 1.000 / 1,20 = 833,33 TL’dir. Aradaki 33,33 TL, her bin liralık işlemde KDV beyanında fark yaratır.
• Yanlış orana göre hesaplamak. Aynı kategoride bile oran liste kalemine göre değişir (kitap %10, tablet %20 gibi). Oranı fiyat etiketinden ya da alışkanlıktan değil, mal veya hizmetin ekli listedeki yerinden belirleyin.
• KDV hariç ve dahil fiyatı karıştırmak. Sözleşme ve tekliflerde fiyatın “KDV dahil” mi “KDV hariç” mi olduğu açıkça yazılmalıdır; %20 oranlı bir işlemde bu karışıklık toplam bedelde %20’lik sapma demektir.
• Kalem toplamı ile fatura toplamı arasındaki kuruş farkı. Çok kalemli faturalarda her kalemde ayrı yuvarlama yapılırsa toplam KDV, genel toplam üzerinden hesaplanan KDV’den birkaç kuruş farklı çıkabilir. Hesaplayıcı yalnızca gösterimde yuvarlar; faturanızdaki yöntem ayrı olabilir.
• Eski oranları kullanmak. %18 ve %8 oranları 10.07.2023’te sona erdi; 2023 öncesine ait tablo ve örnekler bugünkü işlemler için kullanılmamalıdır.

Tevkifatlı faturada KDV

Bazı işlemlerde KDV’nin bir kısmı satıcıya değil, alıcı tarafından sorumlu sıfatıyla beyan edilir ve ödenir; Maliye Bakanlığı’nın bu yöndeki yetkisi KDV Kanunu m.9/1’e dayanır. Örnek olarak 10.000 TL KDV hariç tutarın %20 KDV’si 2.000 TL’dir; 5/10 tevkifat uygulanırsa 1.000 TL’lik kısmı alıcı beyan eder, satıcıya 1.000 TL KDV ödenir ve alıcının satıcıya ödeyeceği toplam 11.000 TL olur. Tevkifat uygulanacak işlemler ve oranlar, işlemin türüne göre belirlenir; hesaplayıcıda 2/10’dan 10/10’a kadar seçilebilir, ancak hangi oranın uygulanacağını faturanızdaki işlem türüne göre kontrol edin.

KDV’yi ne zaman beyan edip ödersiniz?

Kanun metninde KDV beyannamesinin vergilendirme dönemini takip eden ayın 24. günü akşamına kadar verileceği (KDVK m.41/1), verginin de beyanname verilecek ayın 26. günü akşamına kadar ödeneceği (m.46/1) yazar. Gelir İdaresi Başkanlığı, VUK mükerrer m.28’in verdiği yetkiyle (beyan ve ödeme süresinin son gününü kanuni süreden itibaren bir ayı geçmemek üzere yeniden belirleme) 1 Aralık 2022’den itibaren verilecek KDV beyannamelerinde beyan ve ödeme süresini, ilgili vergilendirme dönemini takip eden ayın 28. günü sonuna kadar uzattı (VUK Sirküleri/149, 22.12.2022). Bu belirleme, yeni bir belirleme yapılıncaya kadar geçerlidir. Vergi kesintisi yapmakla sorumlu tutulanlar için ayrı süreler uygulanır (VUK Sirküleri/164). Son gün resmî tatile denk gelirse süre, tatili izleyen ilk iş gününe uzar (VUK m.18).

Vadesinde ödenmeyen KDV’ye 6183 sayılı Kanun m.51 uyarınca vadeden sonraki günden itibaren aylık gecikme zammı işler; hesap yöntemi ve örnek Gecikme Zammı Hesaplama yazısında anlatılıyor. Geç ödemede özel hukuktan doğan faiz için Temerrüt Faizi Nasıl Hesaplanır? yazısına bakın. KDV’de beyan, indirim ve iade ayrıntıları mükellefin durumuna göre değişir; karmaşık durumlarda bir mali müşavire danışın.

Sık sorulan sorular

KDV hariç fiyattan KDV dahil fiyat nasıl bulunur?

KDV hariç tutarı (1 + oran) ile çarpın: %20 için × 1,20, %10 için × 1,10, %1 için × 1,01. Örneğin 1.000 TL hariç tutar %20 KDV ile 1.200 TL, %10 KDV ile 1.100 TL eder. KDV tutarı ise hariç tutar × orandır: 1.000 TL için %20’de 200 TL.

KDV dahil fiyattan KDV nasıl çıkarılır?

Dahil tutarı (1 + oran) ile bölün; bulduğunuz KDV hariç tutardır (matrah). KDV tutarı, dahil tutar ile matrah arasındaki farktır. 1.200 TL dahil tutarda %20 KDV için matrah 1.200 / 1,20 = 1.000 TL, KDV 200 TL’dir. Dahil tutarın %20’sini almak (240 TL) yanlıştır, çünkü %20 matraha uygulanır, dahil tutara değil.

KDV oranları kaçtır, en son ne zaman değişti?

Genel oran %20, ekli (II) sayılı listedeki mal ve hizmetler için %10, ekli (I) sayılı listedekiler için %1’dir. Genel oran %18’den %20’ye, indirimli oran %8’den %10’a 10.07.2023’ten itibaren yükseltildi (7346 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı, RG 07.07.2023, S. 32241). Hangi mal ya da hizmetin hangi listede olduğu kararın ekli listelerinden anlaşılır.

KDV ne zaman beyan edilir ve ödenir?

Kanun metninde beyan süresi dönemi izleyen ayın 24’ü (m.41), ödeme süresi 26’sı (m.46) olarak yazar. Ancak Gelir İdaresi Başkanlığı, VUK mükerrer m.28’deki yetkiyle 1 Aralık 2022’den itibaren verilecek KDV beyannamelerinde beyan ve ödeme süresini, vergilendirme dönemini takip eden ayın 28. günü sonuna kadar uzattı (VUK Sirküleri/149). Vergi kesintisi yapmakla sorumlu tutulanlar için ayrı süreler vardır. Süresinde ödenmeyen KDV’ye 6183 sayılı Kanun m.51 uyarınca gecikme zammı işler.

KDV tevkifatı ne demektir?

Belirli işlemlerde KDV’nin bir kısmının satıcı yerine alıcı tarafından sorumlu sıfatıyla beyan edilip ödenmesidir. Kanuna göre Bakanlık, gerekli gördüğü hâllerde vergi alacağının emniyet altına alınması amacıyla vergiye tabi işlemlere taraf olanları verginin ödenmesinden sorumlu tutabilir (KDVK m.9/1). Hesaplayıcıda 2/10 ile 10/10 arasında tevkifat oranı seçilerek satıcıya ödenecek KDV ve alıcının beyan edeceği kısım ayrı görülebilir.

Kaynaklar

• 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu (m.1, 9, 10, 20, 28, 29, 41, 46, mevzuat.gov.tr)
• GİB — Güncel KDV Oranları (2007/13033 sayılı Karar, değişiklikleriyle işlenmiş metin ve ekli listeler)
• 213 sayılı Vergi Usul Kanunu (m.18, mükerrer m.28, mevzuat.gov.tr)
• GİB VUK Sirküleri/149 (22.12.2022) — KDV beyanname verme ve ödeme süresi, sirküler metni (alomaliye.com)
• 7346 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı — Resmî Gazete 07.07.2023, S. 32241
• 2007/13033 sayılı Karar — Resmî Gazete 30.12.2007, S. 26742