İçeriğe geç

Güncel oranlar

  • Yasal faiz %31 yıllık
  • TTK 1530 geç ödeme %43 yıllık
  • TCMB avans faizi %39,75 yıllık
  • Gecikme zammı %3,7 aylık

Visa, Mastercard ve American Express Nedir? Kart Ağı Nasıl Çalışır?

Visa, Mastercard ve American Express birer kart ağıdır; kartı çıkaran banka ise ayrı bir kuruluştur. Dört taraflı ve üç taraflı modelin farkı, Troy'un yeri, üye işyeri ücretlerindeki azami sınırlar ve yurt dışı kullanımda kur dönüşümü, 5464 sayılı Kanun ve TCMB düzenlemeleriyle anlatılır.

  • HazırlayanTemerrüt Editörlüğü
  • Güncelleme
  • Okuma10 dakikalık okuma

Kısaca

Visa, Mastercard ve American Express bir kart ağıdır: ödeme mesajlarının geçtiği altyapıyı ve kuralları işletir. Kartı size veren, limitinizi belirleyen ve borcunuzu takip eden kuruluş ise bankadır. Visa ve Mastercard’da kartı çıkaran banka ile işyerinin bankası ayrıdır (dört taraflı model); American Express’te bu iki işi sistemin kendisi yapar (üç taraflı model). Türkiye’nin yerli ağı Troy’dur ve Bankalararası Kart Merkezi (BKM) bünyesinde 2016’da kurulmuştur.

Pratikte bu ayrım üç soruyu cevaplar: Kartın faizini ve ücretini kim belirler? İşyeri kart kabul ederken kime, ne kadar komisyon öder? Yurt dışında kartınız neden çalışır ya da çalışmaz? Yazının geri kalanı bu üç soruyu sırayla ele alır; kartlı ödemenin işyeri tarafı için POS Nasıl Çalışır? yazısına bakabilirsiniz.

Kart ağı ile kartı çıkaran banka aynı şey mi?

Değil. 5464 sayılı Banka Kartları ve Kredi Kartları Kanunu bu rolleri ayrı ayrı tanımlar (m.3):

  • Kartlı sistem kuruluşu: Banka kartı veya kredi kartı sistemi kuran ve bu sisteme göre kart çıkarma ya da üye işyeri anlaşması yapma yetkisi veren kuruluştur. Visa, Mastercard ve Troy bu işlevin örnekleridir.
  • Kart çıkaran kuruluş: Kartı düzenleme yetkisi olan bankalar ve diğer kuruluşlardır. Sözleşmeyi siz bu kuruluşla yaparsınız.
  • Üye işyeri anlaşması yapan kuruluş: İşyerlerine kart kabulü sağlayan banka veya kuruluştur.

Visa, ABD’de kamuya sunduğu 2025 mali yılı raporunda finans kuruluşu olmadığını; kart çıkarmadığını, kredi vermediğini ve Visa ürünlerinin hesap sahipleri için oran ile ücret belirlemediğini belirtir. Mastercard’ın 2025 yılı raporu da aynı çizgidedir: Mastercard kart çıkarmadığını, kredi vermediğini, kartı çıkaranın kart hamiline uyguladığı faiz ve ücretleri belirlemediğini ve işyerinin bankasının işyerinden aldığı ücreti saptamadığını yazar. Yani kartınızın limiti, faizi ve yıllık ücreti ağ tarafından değil, bankanızla yaptığınız sözleşmeyle belirlenir (5464 s.K. m.9, m.24). Türkiye’de kredi kartı akdi ve gecikme faizlerinin azami oranlarını Merkez Bankası belirleyip ilan eder (5464 s.K. m.26); TL alışverişte bugün geçerli aylık azami akdi faiz %3,25 düzeyindedir. Ayrıntı için kredi kartı faizi ve asgari ödeme yazısına bakabilirsiniz. Bankaların genel işleyişi için de Banka Nasıl Çalışır? yazısı yararlıdır.

Merkezi yurt dışında bulunan kartlı sistem kuruluşları ise Kanun’a göre Türkiye’de şube ya da kredi kartı sistemi kurmamak, kart çıkarmamak ve üye işyeri anlaşması yapmamak kaydıyla, BDDK Kurulu’nun izniyle temsilcilik açabilir (m.4). Türkiye’de kartı çıkaran taraf bu nedenle bankalar ve Kanun’un “kart çıkaran kuruluş” saydığı diğer yetkili kuruluşlardır; merkezi yurt dışındaki bir kart ağının Türkiye’deki temsilciliği kart çıkaramaz.

Dört taraflı model nasıl işler?

Visa ve Mastercard, kendi yıllık raporlarında ağlarını “dört taraflı” model olarak tanımlar. Avrupa Komisyonu’nun AB pazarı için yaptığı açıklamaya göre bir kartla alışveriş yapıldığında işyerinin bankası (üye işyeri anlaşması yapan banka), kartı çıkaran bankaya interchange ücreti adı verilen bir ücret öder. Komisyon’a göre bu ücreti genellikle kart ağının işleticisi ya da bankalar topluluğu belirler, işyerinin ücretin düzeyine etkisi yoktur ve ücret işyeri için bir maliyettir.

Dört taraf şunlardır:

  1. Kart hamili: Kartı kullanan kişi.
  2. Kartı çıkaran banka: Kartı veren, limiti belirleyen ve borcu tahsil eden banka.
  3. İşyeri: Kartı kabul eden satıcı.
  4. İşyerinin bankası: İşyeriyle POS sözleşmesi yapan ve ödemeyi işyerine aktaran banka.

Kart ağı bu dört tarafın ortasında durur: Visa’nın yıllık raporuna göre ağ, tüketiciler, kartı çıkaran ve işyeriyle anlaşan finans kuruluşları ile satıcılar arasında işlem onayı (provizyon), takas ve mutabakat hizmeti sunar. TCMB’ye göre Türkiye’de banka kartı, kredi kartı ve ön ödemeli kart işlemlerinden doğan bankalar arası takas ve mutabakat, BKM’nin işlettiği Yurtiçi Takas ve Hesaplaşma Sistemi’nde (YTHS) yapılır.

Üç taraflı model: American Express

AB Adalet Divanı’nın açıklamasına göre üç taraflı sistemde kart çıkarma ve işyeriyle anlaşma yapma hizmetlerini sistemin kendisi sunar ve ödeme sistem içinde yapılır; American Express üç taraflı bir sistem işletir. Dört taraflıdaki gibi iki ayrı banka olmadığından aralarında interchange ücreti de oluşmaz.

Model her zaman bu kadar keskin değildir. Divan’ın aktardığına göre AB’nin interchange tüzüğü, üç taraflı bir sistemin bir ortak marka (co-branding) ortağıyla ya da bir vekil aracılığıyla kart çıkarması hâlinde bu sistemi dört taraflı sayar. Bu kural AB pazarı içindir; Türkiye’de ise hangi logolu kart olursa olsun sözleşme, 5464 sayılı Kanun’a göre kartı çıkaran kuruluşla yapılır. Bu nedenle bir American Express logolu kartın faizi, ücreti ve itiraz yolu, kartı çıkaran kuruluşun sözleşmesinden öğrenilir; kartın işyerlerinde geçip geçmeyeceği de işyerinin hangi ağlarla anlaşma yaptığına bağlıdır.

Troy nedir, kabul farkları neler?

Troy, Bankalararası Kart Merkezi (BKM) bünyesinde 2016’da kurulan yerli kart ödeme sistemidir. BKM’nin kendi açıklamasına göre şirket 1990’da 13 kamu ve özel Türk bankasının ortaklığıyla kurulmuş, 2020’de Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası hâkim hissedarı olmuştur.

Troy’un resmî sitesine göre Troy kartlar Türkiye’deki tüm POS cihazlarında, ATM’lerde, internet ödemelerinde ve para transferlerinde kullanılabilir. Yurt dışında ise kartın arkasında yer alan uluslararası kart ağlarının kabul edildiği yerlerde çalışır. Kartınızda ikinci bir uluslararası ağ logosu yoksa yurt dışı kullanımı bankanızdan teyit etmek gerekir. Troy kartlar kredi kartı, banka kartı ve ön ödemeli kart olarak, bireysel ya da ticari kullanım için çıkarılır; yani “Troy kart” ürünün türünü değil, hangi ağda çalıştığını anlatır.

Kabul tarafında belirleyici olan işyerinin POS sözleşmesidir: bir kartın geçip geçmeyeceği, POS’un hangi ağlara açık olduğuna bağlıdır. İşyeri, hangi kartlarla işlem yapıldığını gösteren işaretleri girişte, kart hamillerinin kolayca görebileceği bir yere koymak zorundadır (5464 s.K. m.18). Şüphe duyduğunuzda bu işaretlere ve POS cihazındaki logolara bakmak yeterlidir.

Ücretler: Kim kime ne öder?

Kartlı ödemede üç ayrı ücret ilişkisi vardır:

  • Kart hamili ile banka: Yıllık ücret, faiz, gecikme faizi gibi kalemler kart sözleşmesinde yer alır. Sözleşmede yazmayan bir faiz, komisyon veya masraf talep edilemez (5464 s.K. m.24).
  • İşyeri ile işyerinin bankası: İşyeri, her satıştan üye işyeri komisyonu öder. Ticari müşterilerden alınacak ücretlere ilişkin TCMB Tebliği (Sayı: 2020/4, m.20) bu komisyonun azami sınırını belirler. Banka kartında ve yurt dışında ihraç edilmiş kartlarda sınır farklıdır.
  • İşyerinin bankası ile kartı çıkaran banka: Dört taraflı modelde interchange ücreti. Avrupa Komisyonu’na göre bu ücret işyeri için bir maliyettir.

Ödeme sırasında işyeri sizden “kart komisyonu” isteyemez: 5464 sayılı Kanun m.17, üye işyerinin kartın kullanılması dolayısıyla komisyon ya da benzeri bir adla ek ödeme istemesini yasaklar. Kart kabul sözleşmesi olan üye işyeri, kartla ödeme talebini kabul etmek zorundadır; bu zorunluluk indirim dönemlerinde de geçerlidir.

TCMB’nin yayımladığı tabloya göre 01.10.2026 – 31.10.2026 döneminde işyerlerine uygulanabilecek azami oranlar şöyledir (tutarın işyerine ertesi gün aktarıldığı işlemler için; BSMV dahil değildir):

Kart / işlemAzami üye işyeri ücreti
Kredi kartı, taksitsiz (ertesi gün aktarım)%3,56
Banka kartı (1 Kasım 2025’ten itibaren)%1,04
Yurt dışında ihraç edilmiş kart%1,90

Kredi kartı oranı, aylık referans oran olan %3,11’in 0,45 puan artırılmış halidir; Tebliğ referans oranın %3,11’i aşamayacağını da belirtir (m.20, m.20/A). Bunlar azami sınırlardır; bankalar bu oranları aşmamak kaydıyla işyeriyle serbestçe anlaşır.

10.000,00 TL'lik kredi kartı satışı:  10.000,00 × %3,56 = 356,00 TL (azami)
10.000,00 TL'lik banka kartı satışı:  10.000,00 × %1,04 = 104,00 TL (azami)
10.000,00 TL'lik yurt dışı kart:      10.000,00 × %1,90 = 190,00 TL (azami)

Tutarlar sitedeki Yüzde Hesaplama aracıyla hesaplanmıştır; bankanın işyerine uyguladığı oran bu sınırların altında olabilir. Kredi kartıyla taksitli satışta Tebliğ, taksitsiz azami ücrete her taksit için bu ücretin en çok yarısının eklenmesine izin verir (m.20/3); TCMB tablosu bunu “her ilave taksit için azami artış” olarak %1,780 puan gösterir. Taksit, bloke ve valör ayrıntıları POS Nasıl Çalışır? yazısındadır.

Yurt dışında kart kullanımı

Yurt dışında kartınızla ödeme yaptığınızda üç ayrı konu öne çıkar:

  1. Hangi ağda çalıştığı: İşyerinin kabul ettiği ağlar kartınızdaki logolarla örtüşmelidir.
  2. Kur dönüşümü: Harcama yerel para birimiyle yapılır, TL kartta hesaba TL olarak yansır. Dönüşümde hangi döviz kurunun ve varsa hangi ücretin uygulanacağı ağa değil kartı çıkaran kuruluşa bağlıdır; bu nedenle kart sözleşmesine ve hesap özetine bakmak gerekir. Kanun, sözleşmede yer almayan faiz, komisyon veya masraf adı altında ödeme istenmesini yasaklar (5464 s.K. m.24).
  3. Dinamik kur dönüşümü (DCC): Bazı POS ve ATM’ler, tutarı kendi ülkenizin para biriminde ödemeyi önerir. Mastercard’ın DCC rehberine göre bu hizmet ağın ürünü değildir, işyerinin bankasının ve işyerinin (ya da ATM sahibinin) sunduğu bir seçenektir: işlemi yerel para biriminde tamamlarsanız kartı çıkaran kuruluşun kuru, kartınızın para biriminde tamamlarsanız işyerinin bankasının sunduğu kur uygulanır. Aynı rehbere göre Mastercard kuralları, kart hamilinin onayı olmadan DCC’nin kendiliğinden uygulanmasına izin vermez. Hangisinin daha ucuz çıkacağı işleme göre değişir; ekranda gösterilen kuru ve toplam tutarı karşılaştırmak gerekir.

Bir işleme itiraz etmek istiyorsanız kayıtlar önemlidir: kart çıkaran kuruluş, talep halinde işlem kayıtlarını otuz günü geçmemek üzere işlemin niteliğine uygun bir sürede, yurt dışı işlemlerde ise altmış gün olarak uygulanan sürede sağlamakla yükümlüdür (5464 s.K. m.8). Kredi kartı ile yapılan işlemlere, son ödeme tarihinden itibaren on gün içinde kart çıkaran kuruluşa başvurularak itiraz edilebilir; süresinde itiraz edilmeyen hesap özeti kesinleşir, ancak bu, genel hükümlere göre dava açma hakkını ortadan kaldırmaz (m.11).

Yurt dışı ticaretin ödeme tarafı, yani ihracat ve ithalat bedellerinin bankalar üzerinden nasıl geçtiği ayrı bir konudur; bu konuda İhracat Nedir? ve İthalat Nedir? yazılarına bakabilirsiniz.

Kart seçerken neye bakmalı?

Ağın adı yerine şu sorulara bakmak daha anlamlıdır:

  • Kartın yıllık ücreti, faizi ve gecikme faizi nedir ve sözleşmede nasıl yazılıdır?
  • Kartta hangi ağ logoları var ve yurt dışında bunların hangisi geçerli?
  • Yabancı para işlemlerinde hangi kur ve hangi ücret uygulanıyor?
  • Şikâyet ya da itiraz gerektiğinde muhatap kim? Kanuna göre başvuru kartı çıkaran kuruluşa yapılır ve kuruluş başvuruyu yirmi gün içinde gerekçeli olarak yanıtlamak zorundadır (m.11).

Sık sorulan sorular

Visa ile Mastercard arasındaki fark nedir?

İkisi de dört taraflı çalışan kart ağlarıdır: kartı çıkaran banka ile işyerinin bankası arasındaki ödeme mesajlarını ve kuralları ağ yönetir. Kartın limiti, faizi, yıllık ücreti ve ek hizmetleri ağa değil, kartı çıkaran bankanın sözleşmesine bağlıdır. Bu nedenle iki kartı karşılaştırırken logoya değil, kart sözleşmesindeki koşullara bakmak gerekir.

Troy kart yurt dışında geçer mi?

Troy’un resmî sitesine göre Troy kartlar yurt dışında, kartın üzerinde yer alan uluslararası ağ logolarının kabul edildiği yerlerde kullanılabilir. Yani yurt dışı kullanım, Troy logosuna değil kartta ikinci bir uluslararası ağ logosunun bulunup bulunmadığına bağlıdır. Hangi ağların kartınızda olduğunu bankanızdan öğrenebilirsiniz.

American Express neden farklı bir model sayılıyor?

Avrupa Birliği Adalet Divanı’nın açıklamasına göre American Express üç taraflı bir kart sisteminde çalışır: kartı çıkarma ve işyeriyle anlaşma yapma hizmetlerini sistemin kendisi sunar. Visa ve Mastercard’da ise bu iki rol ayrıdır ve işyerinin bankası kartı çıkaran bankaya interchange ücreti öder.

Limitimi kart ağı mı belirler, banka mı?

Banka belirler. 5464 sayılı Kanun m.9’a göre kart çıkaran kuruluş, başvuranın gelirini, diğer kart limitlerini ve kredi skorunu değerlendirip kullanım limitini tespit eder; kart hamili talep etmedikçe limiti artıramaz.

İşyeri kartla ödediğim için ek ücret isteyebilir mi?

Hayır. 5464 sayılı Kanun m.17’ye göre üye işyeri, kart hamilinden kartın kullanılması dolayısıyla komisyon veya benzeri bir isim altında ilave ödeme isteyemez; kartla ödeme talebini indirim dönemlerinde de kabul etmek zorundadır. Bu hükme aykırı davranılırsa Kanun, üye işyeri anlaşması yapan kuruluşun işyeri sözleşmesini feshetmesini ve işyeriyle bir yıl süreyle yeni sözleşme yapılamamasını öngörür.

Kaynaklar

İlgili rehberler

Yasal uyarıBu içerik bilgilendirme amaçlıdır; hukuki, mali veya yatırım tavsiyesi niteliği taşımaz.