POS Nasıl Çalışır? Provizyon, Takas, Valör ve Üye İşyeri Komisyonu

Kısaca

POS, işyerinde kartla yapılan ödemenin onaylanmasına aracılık eden cihaz ya da yazılımdır. Kartı okuttuğunuzda işyerinin bankası, ödemeyi kartı çıkaran bankadan provizyonla onaylatır; satışın tutarı sonra bankalar arasında takas edilir ve işyerine, anlaşmadaki valör gününde aktarılır. İşyeri bu hizmet için üye işyeri komisyonu öder; komisyonun azami sınırını, tutarın işyerine en geç ne zaman geçeceğini ve bloke süresini TCMB Tebliği belirler.

Kartın hangi ağdan geçtiği ve kartı çıkaran banka ile ağın farkı için Visa, Mastercard ve American Express yazısına bakabilirsiniz.

POS türleri nelerdir?

TCMB Tebliği (Sayı: 2020/4, m.4) POS’u, “nakit kullanılmaksızın mal ve hizmet bedelinin ödenmesine veya nakit çekimine ilişkin onayın verilmesine aracılık etmek üzere üye işyerleri tarafından kullanılan her türlü donanım veya yazılım” olarak tanımlar. Bu geniş tanım üç yaygın biçimi kapsar:

• Fiziki POS: Kasada ya da elde taşınan, kartın okutulduğu cihazdır.
• Sanal POS: İnternet sitesinde ya da mobil uygulamada kart bilgisiyle ödemeyi alan yazılımdır; kart cihaza okutulmaz. Kartı olmadan, kart numarası bildirilerek yapılan işlemlerde ispat yükü üye işyerine aittir (5464 s.K. m.32).
• Yazar kasa POS: Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği (Sıra No: 426) yeni nesil ödeme kaydedici cihazları iki gruba ayırır: basit/bilgisayar bağlantılı cihazlar ile EFT-POS özelliği olan cihazlar. EFT-POS özellikli türde satış kaydı ile kart ödemesi aynı cihazda yapılır. Hangi mükellefin hangi cihazı kullanmak zorunda olduğu ayrıca vergi mevzuatına bağlıdır.

Kartla ödeme adım adım nasıl ilerler?

Fiziki bir satışta işleyiş kabaca şöyledir:

1. Kart okutulur ve kart hamili doğrulanır. Kanun, harcama belgesinde imza yerine kod numarası, şifre ya da kimliği belirleyen başka bir yöntemin kullanılmasına izin verir (5464 s.K. m.3/k); işyeri, imza gereken işlemlerde imzayı ve kartın tahrif edilip edilmediğini kontrol etmekle yükümlüdür (m.17).
2. Provizyon alınır. Üye işyeri anlaşması yapan kuruluşlar, kartın kabulü için kart çıkaran kuruluştan onay alınmasını sağlayacak altyapıyı kurmak zorundadır (m.21). Onay, kartı çıkaran kuruluşun bu işlemin kabulüne izin verdiğini gösterir.
3. Harcama belgesi düzenlenir. İşyeri harcama belgesini elektronik ya da mekanik cihazla düzenler, aslını sözleşmedeki süre boyunca saklar ve bir nüshasını size verir (m.19).
4. Takas ve mutabakat yapılır. Bankalar arasındaki borç-alacak netleştirilir. Kanun’a göre takas; transfer emirlerinin aktarımı, mutabakat öncesi provizyon alınmasına aracılık edilmesi ve gerekirse emirlerin netleştirilmesi işlemleridir (6493 s.K. m.3).
5. Tutar işyerine aktarılır. İşyerinin bankası, işlem bedellerini sözleşme hükümlerine uygun olarak işyerine ödemek zorundadır (5464 s.K. m.21).

Sanal POS’ta kart cihaza okutulmaz; kart bilgisi internet üzerinden iletilir. Kart numarası bildirilerek elektronik ortamda yapılan işlemlerden doğan anlaşmazlıklarda ispat yükü üye işyerine aittir (m.32).

Takas, valör ve bloke süresi

Takas, 6493 sayılı Kanun’daki tanımıyla transfer emirlerinin bankalar arasında iletilmesi, gerekirse provizyon alınmasına aracılık edilmesi ve emirlerin netleştirilmesidir; netleşen borç ve alacağın fiilen ödenmesi ise mutabakat adını alır (6493 s.K. m.3). Valör, paranın hesapta kullanılabilir sayıldığı tarihtir. Kart satışında bu, işlem bedelinin işyerinin serbest kullanımına geçtiği gündür. TCMB Tebliği (m.20) bu konuda şu çerçeveyi koyar:

• Ödeme ertesi gün aktarılıyorsa, taksitsiz kredi kartı işlemi için üye işyeri ücreti aylık referans oranın 0,45 puan artırılmış hâlini geçemez; banka kartında sınır %1,04, yurt dışında çıkarılmış kartlarda %1,90’dır.
• Tutar ertesi gün aktarılmıyorsa azami ücret, işlem tarihinin ertesi günü ile serbest kullanıma geçme tarihi arasındaki gün sayısına göre düşürülür. Beklenen süre (bloke süresi), işlem tarihinin ertesi gününden itibaren kredi kartıyla yapılan taksitsiz işlemlerde kırk günü, banka kartı işlemlerinde on beş günü aşamaz.
• Bloke bekleyen işyeri tutarı vadesinden önce isterse bloke çözüm ücreti alınabilir; üst sınırı, kalan gün sayısının azami bloke gün sayısına oranının azami üye işyeri ücretiyle çarpımıdır.

Banka kartı işlemleri için konulan sınırlamalar ön ödemeli kartlara ve hesaptan hesaba işyeri ödemelerine de uygulanır; ertesi gün aktarım koşulu hesaptan hesaba ödemeler için aranmaz.

Üye işyeri komisyonu ne kadar olabilir?

TCMB’nin yayımladığı tabloya göre 01.10.2026 – 31.10.2026 döneminde geçerli azami oranlar şöyledir (tutarın ertesi gün aktarıldığı işlemler için; BSMV dahil değildir). Kredi kartı oranları Kasım 2023’ten bu yana değişmemiştir:

Durum	Azami üye işyeri ücreti
Kredi kartı, taksitsiz, ertesi gün aktarım	%3,56
Her ilave taksit için eklenen azami artış	%1,78 puan
Banka kartı	%1,04
Yurt dışında ihraç edilmiş kart	%1,90

Kredi kartı oranı, aylık referans oran olan %3,11 ile 0,45 puanın toplamıdır; referans oran %3,11’i aşamaz (Tebliğ m.20/A). Taksitli satışta azami ücret, taksitsiz ücrete her taksit için bu ücretin en çok yarısı eklenerek bulunur (m.20/3); tabloda gösterilen %1,78 puan, %3,56’nın yarısıdır. Bu oranlar azamidir; bankalar bunları aşmamak kaydıyla işyeriyle rekabet koşullarında anlaşır. Üye işyerinin onayıyla kart sahibine aktarılmak üzere alınan ücretler dışında, işyerinden üye işyeri ücreti dışında mal ve hizmet tutarı üzerinden başka bir ücret alınamaz (m.20/7).

Kredi kartı, ertesi gün:   10.000,00 × %3,56 = 356,00 TL (azami; BSMV hariç)
Banka kartı, ertesi gün:   10.000,00 × %1,04 = 104,00 TL (azami; BSMV hariç)

Aynı 10.000 TL’lik kredi kartı satışında işyeri blokeli çalışırsa ve vadesinden önce tutarı çözdürmek isterse bloke çözüm ücretinin üst sınırı, Tebliğ’deki formülle (kalan bloke günü ÷ azami bloke günü × azami üye işyeri ücreti) şöyle hesaplanır. Varsayım: azami bloke süresi olan 40 günlük bir anlaşmada, çözdürme isteğinde 30 gün kalmış olsun ve azami ücret olarak taksitsiz işlemin %3,56’lık sınırı alınsın:

Azami oran: %3,56 × 30 / 40 = %2,67
Azami ücret: 10.000,00 × %2,67 = 267,00 TL

Bu tutarlar sitedeki yüzde hesaplayıcısıyla hesaplanmıştır (%3,56’nın %75’i = %2,67; 10.000’in %2,67’si = 267,00). Gün sayıları yalnızca örnektir; bankanın uyguladığı oranlar bu azami sınırların altında olabilir ve BSMV ayrıca eklenir.

Yüzde Hesaplama aracıyla komisyon tutarını kendi satış tutarınıza göre hesaplayabilirsiniz.

Taksitli satışta işyerine ne olur?

Taksitli satışta işyerinin ödeyeceği azami ücret, taksitsiz ücrete her ilave taksit için en çok %1,78 puan eklenerek bulunur; yani taksit sayısı arttıkça işyerinin komisyon yükü de artabilir. Kredi kartıyla yapılan alışverişte taksitlendirme süreleri, Banka Kartları ve Kredi Kartları Hakkında Yönetmelik’in 26’ncı maddesinin yedinci fıkrası uyarınca BDDK Kurulu kararıyla sektör sektör belirlenir ve zaman zaman değiştirilir (örnek: BDDK’nın 13.01.2020 tarihli basın açıklaması); güncel sınırlar için BDDK duyurularına bakmak gerekir. Tebliğ, taksitli işlemde tutarın işyerine ne zaman geçeceğini ayrıca düzenlemez; bu konu işyeri sözleşmesinde yazılır. Kart hamilinden de ayrıca bir kart komisyonu istenemez: 5464 sayılı Kanun m.17 üye işyerinin, kartın kullanılması dolayısıyla ilave ödeme istemesini yasaklar ve aykırılık halinde işyeri sözleşmesinin feshedilmesini ve bir yıl yeni sözleşme yapılamamasını öngörür.

BKM’nin rolü nedir?

Bankalararası Kart Merkezi (BKM), 1990’da 13 kamu ve özel Türk bankasının ortaklığıyla kurulmuş bir anonim şirkettir; BKM’nin açıklamasına göre 2020’den bu yana hâkim hissedarı Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’dır. TCMB’nin sayfasına göre BKM, Yurtiçi Takas ve Hesaplaşma Sistemi’ni (YTHS) işletir; bu sistem banka kartı, kredi kartı ve ön ödemeli kart işlemleri nedeniyle bankalar ve kart faaliyetinde bulunan kuruluşlar arasındaki takas ve mutabakatı yürütür. BKM’ye ödeme sistemi işleticisi olarak faaliyet izni verildiğine ilişkin karar, 19.06.2015 tarihli ve 29391 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır. Yerli kart ağı Troy da BKM’ye aittir ve 2016’da BKM bünyesinde kurulmuştur.

7192 sayılı Kanun (12.11.2019), takas ve mahsup işlemlerini 5464 sayılı Kanun’un kapsamından çıkarmıştır. 6493 sayılı Kanun m.24 ise banka ve kredi kartlarına ilişkin ödeme sistemlerini 5464’e ilişkin muafiyetin dışında tutar; yani kart takas sistemleri 6493 sayılı Kanun kapsamındadır.

İşyeri sahibi ve kart sahibi için notlar

• İşyeri sahibi için: Üye işyeri anlaşması yapan banka size ödemeyi sözleşmedeki hükümlere göre yapmak zorundadır. Komisyon oranını ve bloke süresini sözleşmede açıkça yazdırmak, sınırların altında kalıp kalmadığını kontrol etmek yerinde olur. İşlem limitini aşan harcamalarda kart çıkaran kuruluştan yetki almak gerekir ve aynı kartla aynı ödeme için birden fazla harcama belgesi düzenlenemez (m.22).
• Kart sahibi için: Kredi kartı hesap özetindeki işleme, son ödeme tarihinden itibaren on gün içinde kart çıkaran kuruluşa başvurularak itiraz edilebilir (m.11). Kart kaybolur, çalınır ya da iradeniz dışında bir işlem öğrenirseniz kart çıkaran kuruluşu derhal haberdar etmek zorundasınız (m.16). Kartla ilgili faiz ve ücretler için kredi kartı faizi ve asgari ödeme yazısına bakabilirsiniz.

Bankaların ödeme ve takas hizmetlerini nasıl sunduğuna dair genel çerçeve için Banka Nasıl Çalışır? yazısı yararlıdır. Dış ticarette tahsilatın nasıl yapıldığını İhracat Nedir? yazısında bulabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

POS komisyonu en fazla yüzde kaç olabilir?

TCMB’nin yayımladığı tabloya göre 01.10.2026 – 31.10.2026 döneminde kredi kartıyla yapılan taksitsiz satışlarda, tutar işyerine ertesi gün aktarılıyorsa azami üye işyeri ücreti %3,56’dır. Banka kartında bu sınır %1,04, yurt dışında ihraç edilmiş kartlarda %1,90’dır. Oranlar azamidir ve BSMV dahil değildir; bankalar bu sınırları aşmamak kaydıyla işyeriyle serbestçe anlaşır.

Bloke süresi nedir, en fazla kaç gün olur?

Bloke süresi, kart satışının tutarının işyerinin serbest kullanımına geçmesi için bekleyeceği süredir. TCMB Tebliği (Sayı: 2020/4, m.20) bu süreyi, işlem tarihinin ertesi gününden itibaren kredi kartıyla yapılan taksitsiz işlemlerde kırk günü, banka kartıyla yapılan işlemlerde on beş günü aşamaz diye sınırlar. Tutar ertesi gün aktarılmıyorsa azami üye işyeri ücreti, bekleme gün sayısına göre düşürülür.

Takas ve valör ne demektir?

Takas, 6493 sayılı Kanun’a göre transfer emirlerinin bankalar arasında aktarılması, gerekirse provizyon alınmasına aracılık edilmesi ve bazı durumlarda emirlerin netleştirilmesidir; netleşen tutarların fiilen ödenmesine mutabakat denir. Valör ise paranın hesapta kullanılabilir sayıldığı tarihtir; kart satışında bu tarih, tutarın işyerinin serbest kullanımına geçtiği gündür.

Sanal POS ile yazar kasa POS aynı şey mi?

Hayır. TCMB Tebliği POS’u, ödeme onayına aracılık etmek üzere işyerlerinin kullandığı her türlü donanım ya da yazılım olarak tanımlar; sanal POS internet üzerinden çalışan yazılımdır. Yazar kasa POS ise vergi mevzuatındaki yeni nesil ödeme kaydedici cihazın EFT-POS özelliği bulunan türüdür; satışı hem kayda geçirir hem kart ödemesini alır.

Kaynaklar

• TCMB — Bankalarca Ticari Müşterilerden Alınabilecek Ücretlere İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ (Sayı: 2020/4), m.4, m.20, m.20/A
• TCMB — Üye İşyerlerine Uygulanacak Azami Komisyon Oranları (01.10.2026 – 31.10.2026 dönemi dahil)
• 5464 sayılı Banka Kartları ve Kredi Kartları Kanunu (m.3, 11, 16, 17, 19, 21, 22, 32)
• 6493 sayılı Ödeme ve Menkul Kıymet Mutabakat Sistemleri, Ödeme Hizmetleri ve Elektronik Para Kuruluşları Hakkında Kanun (m.3, m.24)
• TCMB — Bankalararası Kart Merkezi A.Ş. (BKM)
• BKM — Finansal Piyasa Altyapılarına İlişkin Prensipler için Temel Hususlara Uyum (Aralık 2024)
• BDDK — Basın açıklaması, kredi kartı taksitlendirme süreleri, Yönetmelik m.26/7 (13.01.2020; TÜRMOB arşivi)
• Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği (Sıra No: 426) — yeni nesil ödeme kaydedici cihazlar