KDV Hesaplama

KDV nedir, oranlar nelerdir?

Katma Değer Vergisi (KDV), 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu'na göre mal teslimi ve hizmet ifası üzerinden alınan, nihai yükü tüketiciye ait dolaylı bir vergidir. Satıcı faturada KDV'yi ayrıca gösterir ve tahsil eder; alıcı işletme ise ödediği KDV'yi kendi hesapladığı KDV'den indirebilir (indirim mekanizması). Vergi oranları KDV Kanunu'nun 28. maddesine dayanır ve Cumhurbaşkanı Kararıyla belirlenir. 10 Temmuz 2023'ten itibaren genel oran %20, indirimli oranlar %10 ve %1'dir; kimi işlemler (ihracat teslimi gibi) KDV'den istisnadır ve %0 olarak gösterilir.

Hangi mal ya da hizmetin hangi orana tabi olduğu, Cumhurbaşkanı Kararlarına ekli listelerde sayılır. Genel kural, listede yer almayan her işlemin genel oranla vergilendirilmesidir; konaklama, yiyecek-içecek hizmeti ve yolcu taşımacılığı gibi işlemlerde indirimli oran uygulanabilir. Araç, oranı sizin seçtiğiniz değerle uygular; doğru oranı belirlemek için GİB'in KDV oranları sayfasına ya da mali müşavirinize başvurun. Özel oran seçeneği, ileride değişebilecek ya da farklı yıllara ait oranlarla geriye dönük kontrol yapmak içindir.

KDV nasıl hesaplanır?

Hesap, girdiğiniz tutarın KDV hariç (matrah) mı yoksa KDV dâhil (toplam) mi olduğuna göre iki yönde yapılır. Burada o KDV oranını ondalık olarak (%20 → 0,20), M matrahı, D KDV dâhil tutarı gösterir.

Hariçten:  KDV = M × o;        Dâhil = M × (1 + o)
Dâhilden:  M = D / (1 + o);    KDV = D − M      (D × o değil!)
Tevkifat p/10:  Tevkif = KDV × p/10;  Satıcıya = KDV − Tevkif;  Ödenecek = M + Satıcıya

En sık yapılan hata, KDV dâhil tutardan KDV'yi bulmak için tutarı doğrudan orana çarpmaktır. 1.200 TL KDV dâhil tutarın %20'si 240 TL eder, oysa içindeki KDV 200 TL'dir; çünkü %20 KDV, 1.200 TL'nin değil, KDV hariç 1.000 TL'nin %20'sidir. Kısayol olarak %20 oranında KDV dâhil tutarın altıda biri (D / 6), %10 oranında on birde biri (D / 11), %1 oranında 101'de biri (D / 101) KDV'dir.

Örnek hesaplamalar

Örnek 1 — Hariçten %20: 1.000 TL KDV hariç tutar için KDV 1.000 × 0,20 = 200,00 TL, KDV dâhil toplam 1.200,00 TL'dir.

Örnek 2 — Dâhilden %20: 1.200 TL KDV dâhil tutar için matrah 1.200 / 1,20 = 1.000,00 TL, KDV 1.200 − 1.000 = 200,00 TL'dir.

Örnek 3 — Dâhilden %10: 1.180 TL KDV dâhil tutarın matrahı 1.180 / 1,10 = 1.072,73 TL, KDV'si 107,27 TL'dir. Yanlış yöntemle (1.180 × %10) 118 TL bulunurdu; aradaki 10,73 TL fark yanlış beyan ve fazla indirim anlamına gelir.

Örnek 4 — Tevkifat 5/10: 10.000 TL matrahlı faturada %20 KDV 2.000 TL'dir. 5/10 tevkifatta 1.000 TL'yi alıcı sorumlu sıfatıyla beyan eder, satıcıya yalnızca 1.000 TL KDV ödenir; alıcının satıcıya ödeyeceği toplam 10.000 + 1.000 = 11.000 TL'dir.

Örnek 5 — Tevkifat 9/10: Aynı faturada 9/10 tevkifatla 1.800 TL KDV alıcıda kalır, satıcıya 200 TL KDV ödenir; ödenecek toplam 10.200 TL olur.

Örnek 6 — İade faturası: −1.180 TL KDV dâhil iade tutarı, %20 oranla matrah −983,33 TL ve KDV −196,67 TL olarak hesaplanır; işaretler aynen korunur.

Tevkifat (KDV kesintisi) nasıl işler?

Tevkifat, KDV'nin bir kısmının satıcı yerine alıcı tarafından beyan edilip ödenmesidir. Dayanağı KDV Kanunu'nun 9. maddesidir; hangi işlemde hangi payın uygulanacağı KDV Genel Uygulama Tebliği'nin (II/B bölümü) listesinde ve ilgili Cumhurbaşkanı Kararlarında sayılır. Faturada KDV tutarı, tevkif edilen KDV ve satıcıya ödenecek KDV ayrı ayrı gösterilir. Alıcı, tevkif ettiği KDV'yi sorumlu sıfatıyla beyan eder (2 No'lu KDV beyannamesi) ve aynı tutarı, indirim hakkı varsa, indirim konusu yapar; satıcı yalnızca kendisine ödenen kısmı tahsil edip beyan eder.

Tablo yalnızca örnek niteliğindedir; paylar ve bazı işlemler için geçerli tutar alt sınırları mevzuatla değişebilir. Uygulanacak payı faturadan önce Tebliğ'den ya da mali müşavirinizden doğrulayın. Araç, seçtiğiniz payı (2/10, 3/10, 4/10, 5/10, 7/10, 9/10 ya da 10/10) matematiksel olarak uygular; işlemin tevkifata tabi olup olmadığını denetlemez.

Sık yapılan hatalar

• KDV dâhil tutarı orana çarpmak: Matrahı bulmak için dâhil tutarı (1 + oran) değerine bölün; KDV = dâhil tutar − matrah.
• Yanlış oranı seçmek: Oran işlemin türüne göre belirlenir; fiyat etiketindeki oran ile fatura oranı farklı olabilir.
• Satır yuvarlamalarını toplamak: Her satırı ayrı yuvarlayıp toplamak, toplamdan hesaplanan KDV ile 1-2 kuruş fark yaratır; fatura yazılımınızın yuvarlama kuralına uyun.
• Tevkifatlı faturada tamamını ödemek: Tevkif edilen KDV satıcıya ödenmez; ödenecek tutar matrah + satıcıya düşen KDV'dir.
• İstisna ile sıfır oranı karıştırmak: %0 olarak gösterilen işlemlerde KDV hesaplanmaz; bu istisnanın dayanağı faturada belirtilmelidir.

Yüzde hesaplayıcı ve diğer araçlarla ilişkisi

KDV hesabı özünde bir yüzde artırma/azaltma işlemidir: KDV eklemek "yüzde artır", KDV'yi ayırmak "ters yüzde" ile aynı sonucu verir. Yüzde hesaplama aracında 1.000 sayısını %20 artırdığınızda 1.200, 1.200 sayısı hangi sayının %120'sidir diye sorduğunuzda 1.000 çıkar. KDV aracı bunu fatura diline çevirir ve tevkifatı ekler. Maliyet ve satış fiyatı çalışmalarında kâr marjı ve başabaş hesaplayıcılarıyla birlikte kullanmak, KDV hariç maliyet ile KDV dâhil etiket fiyatı arasındaki farkı doğru kurmanıza yardım eder.