Temerrüt Nedir? Hukuki Sonuçları ve Faizi

Kısaca temerrüt

Temerrüt, vadesi gelmiş, yani istenebilir hâle gelmiş (muaccel) bir borcun borçlu tarafından zamanında ifa edilmemesidir. Türk Borçlar Kanunu (TBK) bu durumu “borçlunun temerrüdü” başlığıyla m.117–126 arasında düzenler. Gecikmenin sebebi ne olursa olsun, temerrüdün ne zaman başladığı önemlidir: faiz, tazminat ve sözleşmeden dönme gibi bütün sonuçlar o günden itibaren doğar.

Para borçlarında temerrüdün en görünür sonucu temerrüt faizidir. Sözleşmede oran kararlaştırılmamış adi işlerde bu faiz yasal faiz oranıyla işler; bugün geçerli yasal faiz yıllık %31 düzeyindedir.

Borçlunun temerrüdü, alacaklının temerrüdünden ayrıdır. Kendisine gereği gibi önerilen edimi haklı bir sebep olmadan kabul etmeyen alacaklı da temerrüde düşer (TBK m.106); bu yazı borçlunun temerrüdünü anlatır.

Borçlu ne zaman temerrüde düşer?

Temerrüt için üç koşul aranır:

1. Borç muaccel olmalıdır. İfa zamanı kararlaştırılmamışsa ya da işin niteliğinden anlaşılmıyorsa her borç doğduğu anda muaccel olur (TBK m.90).
2. Borç ifa edilmemiş olmalıdır. Kısmi ödeme borcu sona erdirmez; kalan kısım için temerrüt sürer.
3. Kural olarak ihtar gerekir. “Muaccel bir borcun borçlusu, alacaklının ihtarıyla temerrüde düşer.” (TBK m.117/1)

İhtar, alacaklının borcun ödenmesini açıkça istemesidir. Kanun belirli bir şekil aramaz; ancak tarihi ve içeriği ispat edebilmek için uygulamada noter kanalıyla ihtarname ya da iadeli taahhütlü mektup tercih edilir. Temerrüt tarihi olarak ihtarın borçluya ulaştığı (tebliğ edildiği) gün esas alınır.

İhtar gerekmeyen hâller

TBK m.117/2’ye göre aşağıdaki durumlarda borçlu, ihtara gerek kalmadan temerrüde düşer:

• Belirli vade günü: İfa günü taraflarca birlikte belirlenmişse ya da sözleşmede saklı tutulan bir hakka dayanılarak usulüne uygun bir bildirimle belirlenmişse, bu günün geçmesiyle.
• Haksız fiil: Fiilin işlendiği tarihte. Bir trafik kazasından doğan tazminat borcunda faiz, kaza tarihinden itibaren istenebilir.
• Sebepsiz zenginleşme: Zenginleşmenin gerçekleştiği tarihte; ancak zenginleşen iyiniyetliyse temerrüt için bildirim şarttır.

Ticari işletmeler arasındaki mal ve hizmet tedarikinde ayrıca TTK m.1530 uygulanır: ödeme günü kararlaştırılmamışsa borçlu, faturayı ya da eş değer ödeme talebini aldıktan 30 gün sonra kendiliğinden temerrüde düşer.

Temerrüdün hukuki sonuçları

• Gecikme tazminatı (TBK m.118): Temerrüde düşen borçlu, kusuru olmadığını ispat etmedikçe borcun geç ifasından doğan zararı gidermek zorundadır.
• Beklenmedik hâlden sorumluluk (TBK m.119): Temerrütteki borçlu, beklenmedik hâlin verdiği zarardan da sorumludur. Kusursuzluğunu ya da borcu zamanında ifa etseydi de zararın doğacağını ispat ederse kurtulur.
• Temerrüt faizi (TBK m.120, 3095 sayılı Kanun): Para borçlarında alacaklı, ayrıca zarar ispatlamak zorunda kalmadan temerrüt faizi isteyebilir.
• Aşkın zarar (TBK m.122): Zarar temerrüt faizini aşıyorsa, borçlu kusursuzluğunu ispat edemedikçe aşan kısmı da öder.
• Karşılıklı sözleşmelerde seçimlik haklar (TBK m.123–125): Alacaklı borçluya uygun bir süre verebilir. Süre içinde de ifa edilmezse alacaklı; ifayı ve gecikme tazminatını isteyebilir, ifadan vazgeçip ifa edilmemeden doğan zararını isteyebilir ya da sözleşmeden dönebilir. Süre vermenin etkisiz kalacağı açıksa ya da ifa alacaklı için yararsız hâle gelmişse süre verilmesi gerekmez (TBK m.124).
• Sürekli edimli sözleşmeler (TBK m.126): İfasına başlanmış sözleşmelerde alacaklı sözleşmeyi feshederek erken sona ermeden doğan zararını da isteyebilir.

Temerrüt faizi hangi oranla işler?

Temerrüt faizinin oranı borcun niteliğine ve sözleşmeye göre değişir. Aşağıdaki tablodaki oranlar sitenin oran verisinden bugünün değeriyle gösterilir:

Durum	Uygulanacak oran	Dayanak
Adi işler, sözleşmede temerrüt faizi yok	Yasal faiz: yıllık %31	3095 s.K. m.1, m.2/1
Ticari işler, sözleşmede oran yok	Ticari temerrüt faizi (TCMB avans oranına bağlı): yıllık %39,75	3095 s.K. m.2/2
Ticari işletmeler arası mal ve hizmet tedariki	TTK 1530 oranı: yıllık %43	TTK m.1530
Sözleşmede temerrüt faizi kararlaştırılmış	Sözleşmedeki oran (adi işlerde yasal faizin yüzde yüz fazlasını aşamaz)	TBK m.120/2
Vergi, SGK primi gibi kamu alacakları	Gecikme zammı: aylık %3,7	6183 s.K. m.51
Yabancı para alacağı	Devlet bankalarının o para biriminde bir yıl vadeli mevduata uyguladığı en yüksek faiz	3095 s.K. m.4/a

Sözleşmede akdi faiz kararlaştırılmış ama temerrüt faizi kararlaştırılmamışsa ve akdi faiz yasal faizden yüksekse, temerrüt faizi olarak akdi faiz uygulanır (TBK m.120/3; ticari işlerde 3095 s.K. m.2/3). Hangi durumda olursa olsun faize faiz yürütülmez: 3095 s.K. m.3 bileşik faizi yasaklar.

Örnek: 50.000 TL’lik bir alacak

1 Ağustos 2026’da temerrüde düşen 50.000 TL’lik bir alacak 30 Eylül 2026’da ödeniyor. Faiz, temerrüt gününün ertesi gününden ödeme günü dahil 60 gün işler. Bu tarihlerde yasal faiz %31, ticari temerrüt faizi %39,75’tir:

Yasal faiz:   50.000,00 × %31    × 60 / 365 = 2.547,95 TL
Ticari faiz:  50.000,00 × %39,75 × 60 / 365 = 3.267,12 TL

Aynı alacak, borcun adi ya da ticari olmasına göre yaklaşık 719 TL farklı faiz doğurur. Süre içinde oran değişirse hesap dönemlere bölünür; her dönem kendi oranıyla faizlenir.

Temerrüt nasıl sona erer?

Temerrüt, borcun işlemiş faiz ve masraflarla birlikte tamamen ödenmesiyle sona erer. Kısmi ödemelerde borçlu, faiz ve masrafı ödemedikçe ödemeyi anaparadan düşüremez; ödeme önce masrafa, sonra işlemiş faize, kalanı anaparaya sayılır (TBK m.100). Bu nedenle kısmi ödeme yapılan alacaklarda kalan borcu hesaplarken ödemelerin tarihleri ve sırası önemlidir.

Temerrüt tarihi, uygulanacak faiz türü ve zamanaşımı somut olayın koşullarına göre değişebilir; tutar büyükse ya da borç tartışmalıysa bir avukattan görüş almak yerinde olur.

Sık sorulan sorular

Temerrüt ne demek?

Temerrüt, vadesi gelmiş (muaccel) bir borcun borçlu tarafından zamanında ifa edilmemesidir. Türk Borçlar Kanunu bu durumu “borçlunun temerrüdü” başlığıyla m.117–126’da düzenler. Para borçlarında en bilinen sonucu, ödeme gününe kadar işleyen temerrüt faizidir.

Borçlunun temerrüde düşmesi için ihtarname şart mı?

Kural olarak evet: muaccel bir borcun borçlusu alacaklının ihtarıyla temerrüde düşer (TBK m.117/1). Ödeme günü birlikte belirlenmişse bu günün geçmesiyle; haksız fiilde fiilin işlendiği, sebepsiz zenginleşmede zenginleşmenin gerçekleştiği tarihte ihtara gerek kalmadan temerrüt oluşur (zenginleşen iyiniyetliyse bildirim şarttır). Ticari işletmeler arasındaki mal ve hizmet tedarikinde TTK m.1530’daki özel kural uygulanır.

Temerrüt faizi hangi günden itibaren işler?

Faiz, temerrüt gününün ertesi gününden başlar ve ödeme günü dahil hesaplanır. Örneğin 1 Ağustos 2026’da temerrüde düşen bir borç 30 Eylül 2026’da ödenirse 60 gün faiz işler. Faiz, irat veya bağışlanan bir para borcunda ise temerrüt faizi ancak icra takibi ya da dava tarihinden itibaren istenebilir (TBK m.121).

Temerrüt faizine ayrıca faiz işletilebilir mi?

Hayır. 3095 sayılı Kanun m.3 kanuni faiz ve temerrüt faizinde bileşik faizi yasaklar; TBK m.121 de temerrüt faizine ayrıca temerrüt faizi yürütülemeyeceğini söyler. İşlemiş faiz ayrı bir kalem olarak tutulur, anaparaya eklenmez. Ticari işlerde TTK m.8/2’deki cari hesap gibi özel hâller ayrıca değerlendirilir.

Kaynaklar

• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (m.90, 100, 106, 117–126)
• 3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun
• 7589 sayılı Kanun — Resmî Gazete 31.07.2026, S. 33326
• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (m.8, m.1530)
• TCMB — Reeskont ve Avans Faiz Oranları
• TCMB — TTK Md. 1530 temerrüt faizi ve asgari giderim tutarı