Tahvil Nedir? Bono, Kupon, Vade ve Fiyat–Faiz İlişkisi

Kısaca tahvil

Tahvil, devletin ya da bir şirketin borçlanarak orta ve uzun vadeli kaynak sağlamak için çıkardığı borç senedidir. Tahvili alan kişi ihraççıya borç vermiş olur: ortaklık hakkı kazanmaz, yalnızca alacaklı olur. İhraççı, belirlenen tarihlerde faiz (kupon) öder ve vade geldiğinde anaparayı geri verir.

Kısa vadeli benzerine bono denir; ikisinin farkı vadeden gelir. Tahvilde en önemli kavram fiyat ile faiz arasındaki ters ilişkidir; bu yazıda iskontolu bono ve kuponlu tahvil için sayısal örnek görürsünüz. Hisse senedi ortaklık, tahvil alacaklılık sağlar; ortaklık tarafı için hisse senedi yazımıza bakabilirsiniz.

Tahvil ile bono arasındaki fark nedir?

Ayrım vadeye dayanır, ama ihraççıya göre ayrıntı değişir:

• Devlet iç borçlanma senetleri: Vadesi 1 yıldan kısa olanlara Hazine bonosu, 1 yıldan uzun olanlara devlet tahvili denir. Hazine bonoları nominal değerin altında, yani iskontolu satılır; vade sonunda nominal değerle satış bedeli arasındaki fark faiz gelirini oluşturur. Devlet tahvilleri ise genellikle kuponludur.
• Özel sektör: SPK’nın yatırımcı kitapçığına göre tahvilin vadesi 1 yıldan kısa olamaz. Kısa vadeli borçlanma için finansman bonosu ve banka bonosu kullanılır; Borsa İstanbul’a göre finansman bonosu iskonto esasına göre ihraç edilir ve vadesi 1 yılı aşamaz.

Kupon ödemeyen, iskontolu satılan senede kuponsuz ya da iskontolu senet de denir. Kuponlu senetlerde ise itfaya kadar belirli dönemlerde nakit akışı olur.

Nominal değer, kupon ve vade ne anlama gelir?

Bir tahvile bakarken üç bilgiye önce bakılır (SPK Yatırımcı Bilgilendirme Kitapçığı):

1. Nominal değer: Vadede yatırımcının eline geçecek anapara tutarı. Borsa İstanbul’da fiyatlar 100 birim nominal üzerinden verilir.
2. Kupon oranı: Nominal değer üzerinden yüzde olarak belirtilen faiz. Ödeme koşulları ihraç belgelerinde yazılır. Hazine’nin sabit kuponlu tahvillerinde kuponlar genellikle altı ayda bir ödenir; oran yıllık verilmişse dönemlik tutar yıllığın yarısıdır.
3. Vade: Anaparanın ve son faiz ödemesinin yapılacağı tarih. Anapara vadede bir defada ya da taksitle ödenebilir.

Satış fiyatı nominal değerden düşükse iskontolu, yüksekse primli, eşitse başabaş satış yapılmış olur. Kuponlu tahvilde fiyatın iki türü vardır: son kupon tarihinden alım gününe işleyen faizi içermeyen temiz fiyat ve onu içeren kirli fiyat. Alıcı kirli fiyatı öder. Yıllık getiriyi karşılaştırırken vadeye kadar getiri kullanılır; bu, tahvili vadeye kadar elde tutmanın yıllık bileşik getirisidir.

Örnek: iskontolu bononun getirisi

Varsayım: 06.10.2026’da alınan, 06.04.2027’de (182 gün sonra) vadesi dolan iskontolu bir Hazine bonosu 100 nominal başına 90,0000 fiyatla satılıyor. 100.000 TL nominal alan yatırımcı bugün 90.000 TL öder, vadede 100.000 TL alır. Getiri hesabı Borsa İstanbul’un gerçek gün/365 yöntemiyle yapılır; sonuçlar sitenin finans hesap çekirdeğiyle üretilmiştir:

Ödenen tutar:   100.000,00 × 90 / 100          = 90.000,00 TL
Vadede alınan:  100.000,00 TL
Kazanç:         100.000,00 − 90.000,00         = 10.000,00 TL
Basit getiri:   (100 / 90 − 1) × 365 / 182     = %22,28
Bileşik getiri: (100 / 90) ^ (365 / 182) − 1   = %23,53

Basit getiri faizin yeniden yatırılmadığını, bileşik getiri yeniden yatırıldığını varsayar; bu yüzden bileşik oran daha yüksek çıkar. Faiz türlerinin farkı için faiz yazımıza bakın. Kazanç dönem sonunda alınır; 182 günlük bu getiri yıllığa çevrildiği için yıllık rakam, elde edilen dönemlik kazançtan (%11,11) büyüktür.

Fiyat ile faiz neden ters yönde hareket eder?

Tahvilin kuponu ve vadesi sabittir; değişen, piyasanın istediği getiridir. Faizler yükselirse yeni çıkan tahviller daha yüksek getiri sunar, eski tahvil ise aynı nakit akışını taşıdığı için daha ucuza satılır. Faizler düşerse tersi olur. Borsa İstanbul bunu şöyle özetler: getiri yükselirse daha önce ihraç edilmiş menkul kıymetin piyasa değeri düşer, getiri düşerse yükselir.

Varsayım: 2 yıl vadeli, yıllık %30 kuponlu (altı ayda bir %15) bir tahvil 06.10.2026’da alınıyor; kuponlar 06.04.2027, 06.10.2027, 06.04.2028 ve 06.10.2028’de ödeniyor. Piyasadaki yıllık bileşik getiriye göre 100 nominalin temiz fiyatı:

Piyasa getirisi (yıllık bileşik)	Temiz fiyat (100 nominal)	100.000 TL nominal için
%30	102,8138	102.813,77 TL
%35	96,6336	96.633,63 TL
%40	91,0679	91.067,90 TL
%45	86,0357	86.035,67 TL

Getiri %35’ten %40’a çıkınca fiyat 5,57 puan, yani yaklaşık %5,76 düşer; %30’a inince 6,18 puan, yaklaşık %6,40 yükselir. Aynı örnekte getiri %35 iken modifiye durasyon 1,2125’tir: faiz 1 puan artarsa fiyat yaklaşık %1,2 düşer (hesapta %35’ten %36’ya geçişte −%1,20). Durasyon uzadıkça fiyat faize daha duyarlıdır; uzun vadeli tahvil, kısa vadeliden daha fazla oynar.

Vadeye kadar elde tutan yatırımcı için bu dalgalanma kâğıt üzerindedir; anapara ve kuponlar ihraççı ödeme yaptığı sürece baştan bellidir. Vadeden önce satmak isteyen ise o günkü fiyatı alır.

Devlet iç borçlanma senetleri nelerdir?

Devlet iç borçlanma senetleri (DİBS), Hazine’nin bütçe açıklarını finanse etmek için yurt içi piyasada çıkardığı senetlerdir; Hazine ihraç eder, Merkez Bankası aracılığıyla satışa sunulur (Borsa İstanbul, Sabit Getirili Menkul Kıymetler). Başlıca gruplar:

• Hazine bonosu: 1 yıldan kısa, iskontolu.
• Devlet tahvili: 1 yıldan uzun; sabit kuponlu ya da değişken faizli olabilir. Kuponlu senetlerin getirisi sabit veya değişken faizli olabilir, iskontolu senetlerin getirisi sabittir.
• TÜFE’ye endeksli tahvil: Kupon ve anapara ödemeleri TÜİK’in TÜFE verisinden türetilen referans endekse bağlıdır; reel (enflasyon üstü) kupon sunar. Enflasyon kavramı için enflasyon yazımıza bakın.
• Kira sertifikası: Hazine’nin, kendi varlık kiralama şirketi aracılığıyla ihraç ettiği senet; kupon yerine kira getirisi ödenir.

Hazine ihaleyle borçlanır ve sonuçları basit ve bileşik getiri olarak duyurur. İhraç edilen senetler ikinci elde Borsa İstanbul Borçlanma Araçları Piyasası’nda ya da tezgâhüstü piyasada alınıp satılabilir.

DİBS gelirinde stopaj ne kadar?

Gerçek kişilerin devlet tahvili ve Hazine bonosu faiz ve alım-satım kazançlarında genel stopaj oranı %10’dur. Ancak 22.12.2021 ile 31.12.2026 (dahil) arasında edinilen, Hazine ve Maliye Bakanlığınca ihraç edilen devlet tahvili, Hazine bonosu ve Hazine’nin varlık kiralama şirketinin kira sertifikalarında oran %0’dır. Bu pencerenin son günü 11444 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı (RG 20.06.2026) ile 30.06.2026’dan 31.12.2026’ya uzatıldı. Yeni bir karar çıkmazsa 01.01.2027’den sonra edinilen senetlerde genel orana dönülür. Stopajla vergilenen bu gelirler için ayrıca yıllık beyanname verilmez (GİB Geçici 67 rehberi). Yukarıdaki örnek bono 06.10.2026’da alındığı için stopaj %0’dır; net getiri brüt getiriyle aynıdır.

Özel sektör tahvili ve eurobond

Özel sektör tahvili, anonim şirketlerin çıkardığı borçlanma senetleridir; sabit ya da değişken faizli olabilir ve halka arz edilebileceği gibi nitelikli yatırımcıya da satılabilir. İhracı SPK düzenlemelerine tabidir (6362 sayılı Kanun m.31 ihraç limitini Kurul’un belirlemesini öngörür). SPK’ya göre şirket tahvilleri, ihraççının iflas etmesi ve ödemede temerrüde düşmesi riski nedeniyle devlet tahvillerine oranla daha yüksek risk taşır ve bu yüzden genellikle daha yüksek faiz sunar. Tahvil sahibi şirketin kâr–zarar riskine katılmaz; iflas ya da tasfiyede borçlar ortaklardan önce ödenir. SPK’nın yapısı için SPK yazımıza göz atabilirsiniz.

Vergide yurt içinde ihraç edilen özel sektör tahvillerinin faiz ve alım-satım kazancı için genel stopaj oranı %10’dur; finansman bonosu gibi bazı araçlarda oran farklıdır (GİB Geçici 67 rehberi).

Eurobond, yurt dışında ihraç edilen borçlanma senedidir; Hazine ve şirketler yurt dışı piyasalarda genellikle döviz cinsinden ihraç eder. Döviz cinsi eurobondda faiz ve anapara döviz olarak ödendiği için yatırımcı kur hareketine de açıktır. Vergi kuralı da farklıdır: GİB’e göre Hazine eurobondlarının faizi ve alım-satım kazancı stopaj kapsamı dışındadır. Faiz geliri yıllık beyan haddini aşarsa beyanname verilir; alım-satım kazancı ise maliyet endekslemesinden sonra kalan tutar ne olursa olsun beyan edilir.

Tahvilin başlıca riskleri nelerdir?

• Faiz riski: Faizler yükselirse tahvilin piyasa fiyatı düşer; vadeden önce satış zarar doğurabilir.
• Kredi (temerrüt) riski: İhraççı faiz ya da anaparayı ödeyemeyebilir. SPK, şirket tahvillerinin devlet tahvillerine göre daha riskli olduğunu belirtir.
• Enflasyon riski: Getiri enflasyonun altında kalırsa gerçek getiri negatif olabilir (reel faiz). Sabit getirili senet bu açıdan korumasızdır; endeksli senetler bu riski azaltır.
• Likidite riski: Tahvil istenen anda, istenen fiyattan satılamayabilir; her tahvil borsada işlem görmez.
• Kur riski: Döviz cinsi senetlerde ve eurobondda kur değişimi sonucu etkiler.
• Yeniden yatırım riski: Kupon ödemeleri düşen faizle yeniden değerlendirilirse toplam getiri beklenenden az olabilir.

Tahvil yatırım fonları ve repo gibi dolaylı yollar için fon yazımıza ve repo yazımıza bakabilirsiniz. Yazıdaki oranlar ve fiyatlar varsayımsal örnektir. Hisse piyasasının endeksini anlamak için BIST 100 yazımıza göz atın.

Sık sorulan sorular

Tahvil ne demek, kısaca nedir?

Tahvil, devletin ya da bir şirketin borçlanarak orta ve uzun vadeli kaynak sağlamak için çıkardığı borç senedidir. Tahvili alan kişi ihraççıya borç vermiş olur: ihraççının ortağı değil, alacaklısı olur; belirlenen tarihlerde faiz (kupon) ve vadede anaparasını alır (SPK Yatırımcı Bilgilendirme Kitapçığı).

Tahvil ile bono arasındaki fark nedir?

Fark esas olarak vadededir. Devlet iç borçlanma senetlerinde vadesi 1 yıldan kısa olanlara Hazine bonosu, 1 yıldan uzun olanlara devlet tahvili denir (Borsa İstanbul, Sabit Getirili Menkul Kıymetler). Hazine bonoları iskontolu satılır ve kupon ödemez; devlet tahvilleri ise genellikle kuponludur.

Tahvil faizleri yükselince tahvil fiyatı neden düşer?

Sabit kuponlu bir tahvilin ödemeleri önceden bellidir. Piyasa faizi yükselirse yeni çıkan tahviller daha yüksek getiri sunar; eski tahvilin bu getiriye yetişebilmesi için fiyatının düşmesi gerekir. Bu yüzden menkul kıymetin getirisi ile piyasa değeri ters orantılıdır (Borsa İstanbul Terimler Sözlüğü).

Tahvil almak risksiz midir?

Hayır. Vadeye kadar elde tutulan sabit getirili tahvilde ödeme tutarları baştan bellidir; ancak vadeden önce satmak istenirse fiyat faizlerdeki değişime göre düşmüş olabilir. Ayrıca enflasyon getiriyi aşarsa gerçek getiri negatif olabilir, özel sektör tahvillerinde ihraççının ödeme güçlüğü riski de vardır (SPK Yatırımcı Bilgilendirme Kitapçığı).

Eurobond nedir, tahvilden farkı var mı?

Eurobond, yurt dışında ihraç edilen borçlanma senedidir; Hazine ve şirketler yurt dışı piyasalarda genellikle döviz cinsinden ihraç eder. Döviz cinsi eurobondda faiz ve anapara döviz olarak ödenir, yatırımcı tahvilin risklerine ek olarak kur hareketinden de etkilenir. Vergide de farklıdır: Hazine eurobondunun faizinden stopaj kesilmez, gelir beyan haddini aşarsa beyan edilir (GİB Geçici 67 rehberi).

Kaynaklar

• SPK — Yatırımcı Bilgilendirme Kitapçığı: Sermaye Piyasası Araçları
• Borsa İstanbul — Sabit Getirili Menkul Kıymetler Kılavuzu
• 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu (m.31, borçlanma aracı niteliğindeki sermaye piyasası araçlarının ihracı)
• Resmî Gazete 20.06.2026, S. 33286 — 11444 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı (GVK geçici m.67 tevkifat oranları)
• GİB — Menkul Sermaye İratlarının Vergilendirilmesi: GVK Geçici 67. Madde Rehberi (2026)