BIST 100 Nedir? BIST 30, Endeks Hesabı ve Bileşenlerin Seçimi

Kısaca BIST 100

BIST 100, Borsa İstanbul Pay Piyasası için temel endeks olarak kullanılan, Yıldız Pazar’da işlem gören şirketler arasından seçilmiş 100 paydan oluşan endekstir. BIST 30 ise aynı pazardan seçilen 30 paydan oluşur ve BIST 100’ün içindedir. Endeks, her payı fiili dolaşımdaki (halka açık) kısmının piyasa değeri kadar temsil eder; yani halka açık kısmının değeri büyük olan şirketler endeksi daha çok etkiler. İşlem hacmi ağırlığı değil, endekse kimin gireceğini belirlemede kullanılır.

Endeks bir fiyat değildir, bir ölçüdür: kapsamdaki payların toplam değerindeki değişimi tek bir sayıyla gösterir. Bileşenler her çeyrekte gözden geçirilir. Bu yazıda hesabı sayısal bir örnekle, seçim ölçütlerini ve değişim takvimini görürsünüz; endeksteki bir hisseyi tanımak için hisse senedi yazımıza bakabilirsiniz.

Borsa İstanbul ve BIST endeksleri nedir?

Borsa İstanbul A.Ş., 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’nun 138. maddesiyle kurulan şirkettir. 2013’te İstanbul Menkul Kıymetler Borsası ile İstanbul Altın Borsası’nın tüzel kişilikleri sona ererek tek çatı altında birleşmiştir. Borsa, SPK’nın düzenleme, gözetim ve denetim yetkisi altındadır (m.72); SPK’nın rolü için SPK yazımıza bakın.

BIST endeksleri, Borsa İstanbul’da işlem gören payların gruplar hâlinde fiyat ve getiri performansını ölçmek için oluşturulur. BIST adı altında farklı endeks aileleri vardır: BIST 30, BIST 50, BIST 100, BIST 500, sektör, katılım, temettü ve sürdürülebilirlik endeksleri gibi. Bu yazı BIST 100 ve BIST 30’a odaklanır.

Endeks	Pay sayısı	Hangi paylardan seçilir
BIST 30	30	Yıldız Pazar
BIST 50	50	Yıldız Pazar; BIST 30’u da kapsar
BIST 100	100	Yıldız Pazar; BIST 30 ve BIST 50’yi de kapsar

Yakın İzleme Pazarı, Girişim Sermayesi Pazarı ve Piyasa Öncesi İşlem Platformu’nda işlem gören paylar ile Yapılandırılmış Ürünler ve Fon Pazarı’ndaki araçlar hiçbir pay endeksine alınmaz; Haziran 2026 güncellemesiyle Emtia Pazarı’ndaki araçların da kapsam dışı olduğu vurgulanmıştır. Menkul kıymet yatırım ortaklıklarının payları yalnızca kendi endekslerinde yer alır.

Endeks nasıl hesaplanır?

Borsa İstanbul’un kural setindeki formül şöyledir:

Et = Σ [ (Fit / Dt) × Nit × Hit × Kit ] / Bt

Burada F payın fiyatı, N toplam pay sayısı, H fiili dolaşımdaki payın toplam paya oranı, K payın ağırlık katsayısı, D endeksin döviz kuru ve B bölen değerdir. TL endeksinde D, 1 olarak düşünülebilir. Piyasa değeri, pay sayısı ile fiyatın çarpımıdır; endekse giren değer ise yalnızca fiili dolaşımdaki, yani halka açık kısmın değeridir. Endekste MKK’nın ilan ettiği fiili dolaşımdaki pay oranları kullanılır.

Varsayımsal örnek: üç şirketten oluşan bir endeks başlangıçta 1.000,00 değerinde olsun. Üç şirketin de toplam piyasa değeri 4.000.000.000 TL’dir, ama halka açık oranları farklıdır; endekse yalnızca fiili dolaşımdaki kısım girer (K = 1 ve D = 1 varsayılmıştır).

Şirket	Fiyat	Pay sayısı	Fiili dolaşım	FDP piyasa değeri	Ağırlık
A	40,00 TL	100.000.000	%50	2.000.000.000 TL	%58,82
B	20,00 TL	200.000.000	%25	1.000.000.000 TL	%29,41
C	10,00 TL	400.000.000	%10	400.000.000 TL	%11,76
Toplam				3.400.000.000 TL	%100

Başlangıçta endeksin 1.000,00 olması için bölen 3.400.000.000 / 1.000 = 3.400.000 alınır. Ertesi gün A %5 artıp 42,00 TL, B %2 düşüp 19,60 TL olsun; C değişmesin:

A: 42,00 × 100.000.000 × %50  = 2.100.000.000 TL
B: 19,60 × 200.000.000 × %25  =   980.000.000 TL
C: 10,00 × 400.000.000 × %10  =   400.000.000 TL
Toplam                         = 3.480.000.000 TL
Endeks = 3.480.000.000 / 3.400.000 = 1.023,53  (%2,35 artış)

Endeks değeri virgülden sonra iki haneyle, bölen değer ise sekiz haneyle hesaplanır. Örnekte üç şirketin toplam piyasa değeri eşit olduğu hâlde A’nın endeksteki ağırlığı C’nin tam beş katıdır: ağırlığı belirleyen toplam değer değil, fiili dolaşımdaki değerdir.

Bölen neden düzeltilir?

Bir şirket sermaye artırımı yaptığında ya da başka bir nedenle endeksteki payların toplam değeri fiyat dışında bir sebeple değiştiğinde endeks sıçramamalıdır. Bunun için bölen düzeltilir: yeni bölen, (1 + PD / PDt) × Bt formülüyle bulunur; burada PD değişimin toplam tutarı, PDt o günkü toplam FDP piyasa değeridir. Örnekte toplam değere 100.000.000 TL eklenseydi:

Yeni bölen = (1 + 100.000.000 / 3.480.000.000) × 3.400.000 = 3.497.701,15
Endeks     = 3.580.000.000 / 3.497.701,15                  = 1.023,53

Endeks değeri aynı kalır; sermaye artırımı endeksin hareketini bozmaz. Düzeltme, KAP’taki bildirimin zamanına bağlı olarak belirli iş günlerinde yürürlüğe girer.

Bileşenler nasıl seçilir?

BIST 30 ve BIST 100’e girecek paylar şu adımlarla belirlenir. Aşağıdaki eşikler Ağustos 2025 sürümündeki kural setine aittir; 15.06.2026’dan itibaren uygulanan son güncelleme bu hükümleri değiştirmemiştir:

1. Seçim havuzu: İlgili endeks döneminde Yıldız Pazar’da yer alacağı ilan edilen ve değerleme günü itibarıyla en az 60 gündür Borsa İstanbul’da işlem gören paylar. BIST 100’de havuzda 113’ten az pay kalırsa havuz, Borsa İstanbul’un pazar gruplandırmasıyla ilan ettiği ek paylar listesiyle genişletilir.
2. İki sıralama: Paylar önce ortalama fiili dolaşımdaki piyasa değerine (Ortalama FDP PD), sonra değerleme dönemindeki günlük ortalama işlem hacmine göre büyükten küçüğe sıralanır. Değerleme dönemi, değerleme gününden geriye doğru 12 aydır.
3. Nihai sıralama: İki liste birleştirilir; hem piyasa değeri hem işlem hacmi yüksek olan pay üste yerleşir.
4. Giriş ve çıkış eşikleri: Endekste olmayan bir payın girebilmesi için nihai sıralamada belirli bir üst sıraya ya da daha yukarıya çıkması; endekste olan bir payın çıkması için belirli bir alt sıranın daha aşağısına inmesi gerekir. Giren ve çıkan pay sayısı eşitlenir, böylece endeks 30 ya da 100 paydan oluşmaya devam eder; bu eşitleme kuralı nedeniyle eşiği geçen her pay otomatik olarak girmeyebilir ya da çıkmayabilir.

Endeks	Üst sıra (girişte aranır)	Alt sıra (çıkışta aranır)	Yedek pay
BIST 30	25	35	3
BIST 50	45	55	3
BIST 100	90	110	3

Örneğin bir BIST 100 payı nihai sıralamada 110. sıraya kadar düşse de endekste kalır; 111. sıraya inerse çıkar. Endekste olmayan bir pay 90. sıraya ya da daha üste çıkarsa girer. Aynı şirketin birden fazla payı varsa yalnızca sıralamada en üstteki pay endekse alınır. Bu sayfada endekse giren şirketlerin isim listesi verilmez: liste dönemsel değişir, güncel hâli Borsa İstanbul’un duyurularında yayımlanır.

Endeks ne sıklıkla değişir?

BIST 30, BIST 50 ve BIST 100 için dört endeks dönemi vardır: Ocak–Mart, Nisan–Haziran, Temmuz–Eylül ve Ekim–Aralık. Pay sayısı ve fiili dolaşımdaki pay oranları Kasım, Şubat, Mayıs ve Ağustos aylarının son gününe göre alınır. Dönemsel değişiklikler ilgili dönem başından en az 10 takvim gün önce ilan edilir. Yani kapsam yılda dört kez gözden geçirilir.

Dönem içinde de değişiklik olabilir: pazarı kesin olarak kapatılan, ilave halka arz dışındaki nedenlerle kesintisiz 5 işlem gününden fazla kapatılan ya da Yakın İzleme Pazarı’na alınan paylar kapatma ya da geçiş gününden itibaren endeksten çıkarılır ve yerine yedek pay alınır. Halka arz edilen kısmın piyasa değeri, halka arzın bitiş tarihi itibarıyla BIST 30’daki 20. payın fiili dolaşımdaki piyasa değerinden büyükse şirket, işlem gördüğü 5. işlem günü BIST 30, BIST 50, BIST 100 ve BIST 500’e alınır; yerine bu endekslerde fiili dolaşımdaki piyasa değeri en küçük olan paylar çıkarılır (Kural Seti, madde 8.5). Borsa İstanbul kural setini dönem dönem güncellediği için güncel metne endeks duyurularından bakmak gerekir.

Fiyat endeksi, getiri endeksi ve endeks fonları

Endeksler fiyat ve getiri olarak, TL, ABD doları ve avro cinsinden hesaplanır. İkisi arasındaki tek fark nakit temettüdür: getiri endeksinde ödenen temettünün endekse dahil paylara ağırlıkları oranında yeniden yatırıldığı varsayılır, fiyat endeksinde temettü portföyün dışına çıkmış sayılır. BIST 30 ve BIST 100’ün TL cinsi fiyat ve getiri endeksleri, Pay Piyasası açıkken saniyede bir hesaplanır. TL cinsi fiyat endeksi nominaldir; enflasyonu düzeltmez. Reel getiriyi görmek için enflasyonla karşılaştırmak gerekir.

Endeks fonları endeksi izlemenin dolaylı yoludur. Borsa yatırım fonu (BYF), SPK’nın uygun gördüğü bir endeksi takip etmek üzere kurulur; katılma payları hisse senedi gibi Borsa İstanbul’da işlem görür. SPK kitapçığına göre fon, toplam değerinin en az %80’ini devamlı olarak takip edilen endeks kapsamındaki varlıklara yatırarak endeksi izleyebilir; bu durumda portföy endeksteki varlıkların tümüyle (tam kopyalama) ya da seçilen bir kısmıyla (örnekleme) oluşturulur. Kitapçık, endeksi yurt dışında işlem gören benzer fonlar üzerinden izleme gibi başka yolları da sayar. Bir BYF’nin iki değeri vardır: fon toplam değerinin pay sayısına bölünmesiyle bulunan birim pay değeri ve borsada oluşan işlem fiyatı. Fonun getirisi; yönetim ücreti, işlem maliyeti ve örnekleme gibi nedenlerle endeksten farklı olabilir. Fon türleri için fon yazımıza, borçlanma araçları için tahvil yazımıza bakın. Yukarıdaki örnek şirketler ve fiyatlar varsayımdır.

Sık sorulan sorular

BIST 100 ne demek?

BIST 100, Borsa İstanbul Pay Piyasası için temel endeks olarak kullanılan ve Yıldız Pazar’da işlem gören şirketler arasından seçilen 100 paydan oluşan endekstir; BIST 30 ve BIST 50 endekslerindeki payları da kapsar. Endeks, payların fiili dolaşımdaki kısmının piyasa değerine göre ağırlıklandırılır (Borsa İstanbul, BIST Piyasa Değeri Ağırlıklı Pay Endeksleri Kural Seti).

BIST 30 ile BIST 100 arasındaki fark nedir?

İkisi de Yıldız Pazar’da işlem gören şirketlerden seçilir; fark pay sayısındadır. BIST 30, 30 paydan oluşur ve BIST 100’ün içinde yer alır; BIST 100 ise 100 paydan oluşur. BIST 100, BIST 30 ve BIST 50 kapsamındaki payları da içerir.

BIST 100 endeksi nasıl hesaplanır?

Endeks değeri, kapsamdaki payların fiili dolaşımdaki kısmının toplam piyasa değerinin bir bölen değere oranıdır: Et = Σ (F × N × H × K / D) / B. Burada F fiyat, N pay sayısı, H fiili dolaşımdaki payın toplam paya oranı, K ağırlık katsayısı, D döviz kuru (TL endekste 1), B bölendir. Sermaye artırımı gibi olaylarda endeks sıçramasın diye bölen düzeltilir.

BIST 100’e hangi şirketler girer, liste ne sıklıkla değişir?

Seçim havuzunda Yıldız Pazar’da yer alacağı ilan edilen ve en az 60 gündür işlem gören paylar bulunur; paylar fiili dolaşımdaki ortalama piyasa değeri ve günlük ortalama işlem hacmi sıralamalarına göre seçilir. Endeks kapsamı yılda dört dönem için gözden geçirilir (Ocak–Mart, Nisan–Haziran, Temmuz–Eylül, Ekim–Aralık) ve değişiklikler dönem başından en az 10 takvim günü önce ilan edilir.

BIST 100’e doğrudan yatırım yapılabilir mi?

Endeksin kendisi alınıp satılamaz; ama endeksi izleyen yatırım araçları vardır. Borsa yatırım fonu, SPK’nın uygun gördüğü bir endeksi takip etmek üzere kurulur ve katılma payları hisse gibi Borsa İstanbul’da işlem görür. Yaygın yöntemde fon, toplam değerinin en az %80’ini devamlı olarak takip edilen endeks kapsamındaki varlıklara yatırır (SPK, Borsa Yatırım Fonları Kitapçığı). Fon getirisi endeksle birebir aynı olmayabilir.

Kaynaklar

• Borsa İstanbul — BIST Piyasa Değeri Ağırlıklı Pay Endeksleri Kural Seti (Ağustos 2025 sürümü)
• Borsa İstanbul — Kural Setinde Yapılan Değişiklikler Hakkında Duyuru (12.06.2026, 15.06.2026’dan itibaren)
• 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu (m.72 ve m.138, Borsa İstanbul)
• Borsa İstanbul — Borsa İstanbul Tarihinde Dönüm Noktaları
• SPK — Yatırımcı Bilgilendirme Kitapçığı: Borsa Yatırım Fonları (2024)