Başabaş Noktası Hesaplama
Başabaş Noktası Hesaplama
Sabit giderler, birim fiyat ve birim değişken maliyetten başabaş satış adedini ve cirosunu, katkı payını, hedef kâr için gereken satışı ve güvenlik marjını hesaplar.
Hesap bilgileri
Hesap sonucu
Sonuç burada bir dekont olarak çıkar
Soldaki değerleri girip Hesapla'ya basın. Toplam, hesabın parçaları ve her satırın yasal dayanağı burada görünür; yazdırabilir veya bağlantısını paylaşabilirsiniz.
Başabaş noktası, bir işletmenin ne zarar ne kâr ettiği satış düzeyidir: bu noktaya kadar satılan her birim sabit giderlerin bir kısmını karşılar, bu noktadan sonra satılan her birim kâra yazılır. Başabaş noktası hesaplama aracı, dönemlik sabit giderlerinizi, birim satış fiyatınızı ve birim değişken maliyetinizi girerek kaç adet ya da kaç liralık satış yapmanız gerektiğini, bir birimin sabit giderlere ne kadar katkı verdiğini (katkı payı), belirli bir kâr için gereken satışı ve beklenen satışınızın başabaşın ne kadar üzerinde olduğunu (güvenlik marjı) gösterir. Yeni bir iş kurarken, fiyat belirlerken ya da kira ve personel gibi sabit giderler artarken kâra geçiş noktasının nereye kaydığını görmek için kullanılır.
Başabaş noktası nasıl hesaplanır?
Hesabın temeli katkı payıdır: bir birim satıldığında fiyattan değişken maliyet düşüldükten sonra kalan ve sabit giderleri karşılamaya giden tutar. Sabit giderler satış adedine bakmaksızın ödenir (kira, maaş, sigorta, amortisman); değişken maliyetler ise her birimle birlikte artar (hammadde, ambalaj, birim nakliye, satış komisyonu).
Katkı payı = Satış fiyatı − Birim değişken maliyet Katkı payı oranı = Katkı payı / Satış fiyatı Başabaş adedi = Sabit gider / Katkı payı (yukarı yuvarlanır) Başabaş cirosu = Sabit gider / Katkı payı oranı Hedef kâr adedi = (Sabit gider + Hedef kâr) / Katkı payı Güvenlik marjı = (Beklenen satış − Başabaş adedi) / Beklenen satış
Satış fiyatı değişken maliyetten büyük olmalıdır; aksi halde her satış zarar getirir ve başabaş noktası yoktur, araç bu durumda uyarı verir. Adet tam sayı olmak zorunda olduğundan başabaş adedi yukarı yuvarlanır: 769,23 birim gerekiyorsa 770 birim satmadan sabit giderleriniz çıkmaz. Kilogram, litre ya da saat gibi bölünebilir birimlerde "kesirli birim" seçeneği yuvarlamayı kapatır.
Örnek hesaplamalar
Örnek 1 — Temel durum: Aylık sabit gideriniz 100.000 TL, ürününüz 250 TL'den satılıyor, birim değişken maliyeti 150 TL. Katkı payı 100 TL, katkı payı oranı %40'tır. Başabaş adedi 100.000 / 100 = 1.000 adet; başabaş cirosu 100.000 / 0,40 = 250.000 TL'dir. 1.000. adetten sonraki her satış 100 TL kâr bırakır.
Örnek 2 — Hedef kâr: Aynı işletme aylık 50.000 TL kâr hedefliyorsa (100.000 + 50.000) / 100 = 1.500 adet satmalıdır; bu 375.000 TL ciro eder. Hedef kâr için başabaşa 500 adet eklenir, çünkü her ek adet 100 TL katkı verir.
Örnek 3 — Güvenlik marjı: Ayda 1.250 adet satmayı bekliyorsanız güvenlik marjı (1.250 − 1.000) / 1.250 = %20'dir: satışlarınız beklentinizin %20 altına düşse bile zarar etmezsiniz. Bu satış düzeyinde kâr 1.250 × 100 − 100.000 = 25.000 TL'dir. Beklenen satış 800 adet olsaydı marj −%25 çıkardı ve 20.000 TL zarar görülürdü.
Örnek 4 — Yukarı yuvarlama: Sabit gider 10.000 TL, fiyat 30 TL, değişken maliyet 17 TL ise katkı payı 13 TL'dir. 10.000 / 13 = 769,23, yani 770 adet gerekir; 769 adet satılırsa sabit giderlerin 3 TL kadarı açıkta kalır.
Örnek 1, 2 ve 3 birlikte
- Dönemlik sabit giderler: 100.000,00 TL
- Birim satış fiyatı (KDV hariç): 250,00 TL
- Birim değişken maliyet: 150,00 TL
- Hedef kâr: 50.000,00 TL
- Beklenen satış adedi: 1.250
- Kesirli birim (kg, saat…): Hayır
100.000,00 TL sabit gider, 250,00 TL satış fiyatı ve 150,00 TL birim değişken maliyetle birim katkı payı 100,00 TL (%40,00); başabaş noktası 1.000 adet, yani 250.000,00 TL ciro. 50.000,00 TL hedef kâr için 1.500 adet (375.000,00 TL ciro) satmanız gerekir. Beklenen 1.250 adet satışta güvenlik marjı %20,00 ve 25.000,00 TL kâr.
| Fiyat | Katkı payı | Başabaş adet | Fiyat değişimi |
|---|---|---|---|
| 200,00 TL | 50,00 TL | 2.000 | −%20,00 |
| 225,00 TL | 75,00 TL | 1.334 | −%10,00 |
| 250,00 TL | 100,00 TL | 1.000 | %0,00 |
| 275,00 TL | 125,00 TL | 800 | +%10,00 |
| 300,00 TL | 150,00 TL | 667 | +%20,00 |
Hesabın açılımı
Katkı payı = f − v; Başabaş adedi = F / (f − v); Başabaş ciro = F / ((f − v) / f); Güvenlik marjı = (Q − başabaş) / Q| Birim katkı payı: 250,00 − 150,00 | = | 100 | ,00 TL | |
| Katkı payı oranı: 100,00 / 250,00 | = | %40 | ,00 | |
| Başabaş adedi: 100.000,00 / 100,00 (yukarı yuvarla) | = | 1.000 | ||
| Başabaş cirosu: 100.000,00 / 0,4 | = | 250.000 | ,00 TL | |
| Hedef kâr için adet: (100.000,00 + 50.000,00) / 100,00 (yukarı yuvarla) | = | 1.500 | ||
| Hedef kâr için ciro: (100.000,00 + 50.000,00) / 0,4 | = | 375.000 | ,00 TL | |
| Güvenlik marjı: (1.250 − 1.000) / 1.250 | = | %20 | ,00 | |
| Beklenen satışta kâr: 1.250 × 100,00 − 100.000,00 | = | 25.000 | ,00 TL | |
| Başabaş satış adedi | = | 1.000 |
|---|
Karşılaştırma
- Hedef kâr için başabaşa ek adet50050.000,00 TL hedef kâr
- Beklenen satış − başabaş adedi250başabaşın üzerinde
Notlar
- Tutarları KDV hariç girin: satış fiyatı ve maliyetlerde KDV bir gelir ya da gider değildir, devlete aktarılır.
- Birden fazla ürün satıyorsanız ürünlerin satış payına göre ağırlıklı ortalama fiyat ve ağırlıklı ortalama değişken maliyet girin; sonuç tek bir "ortalama ürün" için başabaş adedini verir.
- Adetler yukarı yuvarlanır; "Kesirli birim" işaretlenirse kg, saat gibi bölünebilir birimlerde yuvarlanmamış değer görürsünüz.
- Sabit giderlerin ve fiyatın dönem boyunca değişmediği varsayılır; kapasite sınırı hesaba katılmaz. Bu hesap yatırım ya da finansal tavsiye değildir.
Fiyat değişirse başabaş nasıl kayar?
Başabaş adedi fiyata çok duyarlıdır, çünkü fiyat doğrudan katkı payını değiştirir. Yukarıdaki örnekte satış fiyatı %20 düşerek 200 TL olursa katkı payı 50 TL'ye iner ve başabaş adedi 100.000 / 50 = 2.000'e, yani iki katına çıkar. Fiyat %20 artıp 300 TL olursa katkı payı 150 TL, başabaş adedi 667 olur. Araç beş fiyat senaryosunu (−%20, −%10, mevcut, +%10, +%20) bir tabloda gösterir:
| Fiyat | Katkı payı | Başabaş adet |
|---|---|---|
| 200 TL | 50 TL | 2.000 |
| 225 TL | 75 TL | 1.334 |
| 250 TL | 100 TL | 1.000 |
| 275 TL | 125 TL | 800 |
| 300 TL | 150 TL | 667 |
Fiyat indiriminin ne kadar ek satış gerektirdiğini görmek için bu tabloya bakın: katkı payı %50 azalıyorsa satışın en az iki katına çıkması gerekir. Yüzde farklarını hesaplamak için Yüzde Hesaplama aracını kullanabilirsiniz.
KDV hariç tutarlarla çalışın
Satış fiyatınız ve maliyetleriniz KDV dâhil ise önce KDV'yi ayırın. Satışta tahsil ettiğiniz KDV işletmenin geliri değildir, vergi dairesine aktarılır; alışlarda ödediğiniz indirilebilir KDV de gider değildir. Başabaş hesabında gelir ve giderlerin KDV hariç değerleri kullanılmalıdır. KDV oranları ürün ve hizmete göre değişir (%1, %10, %20 gibi); güncel oranlar için GİB KDV oranları listesine ya da KDV Hesaplama aracına bakın. KDV dâhil fiyatı KDV hariç fiyata çevirmek için fiyatı (1 + KDV oranı)'na bölün.
Sabit ve değişken gider ayrımı
Doğru sonuç için giderleri doğru sınıflandırmak gerekir. Sabit giderler kira, yönetici ve sabit maaşlar, sigorta, internet ve yazılım abonelikleri, kredi taksitleri ve amortismandır. Değişken giderler hammadde, doğrudan işçilik (parça başı), ambalaj, nakliye, ödeme komisyonu ve pazaryeri komisyonudur. Bazı giderler yarı değişkendir: elektrik faturasının sabit bir bedeli ve kullanıma bağlı bir kısmı vardır; bunları ikiye bölmek en sağlıklısıdır. Amortismanı dönemlik tutarıyla (yıllık amortisman / 12 gibi) sabit giderlere ekleyin; birim kârlılığı ise sonuçtaki katkı payı oranı gösterir.
Birden fazla ürün satıyorsanız her ürünün başabaşını ayrı ayrı bulmak yerine satış karmasına göre ağırlıklı ortalama fiyat ve ağırlıklı ortalama değişken maliyet kullanın. Örneğin satışın %60'ı 100 TL, %40'ı 200 TL ürünlerdense ortalama fiyat 0,60 × 100 + 0,40 × 200 = 140 TL'dir. Satış karması değişirse başabaş da değişir.
Sınırlar ve sık yapılan hatalar
- Doğrusal varsayım: Model fiyatın ve birim maliyetin her hacimde sabit olduğunu varsayar. Toplu alım indirimleri, kapasite aşımı ve ek mesai bu varsayımı bozabilir.
- Dönem tutarsızlığı: Sabit gider aylık ise beklenen satışı da aylık girin; yıllık ve aylık değerleri karıştırmayın.
- Sahibin emeğini unutmak: Kendi maaşınızı sabit giderlere eklemezseniz başabaş olduğundan düşük çıkar.
- Yatırım ve nakit ayrımı: Başabaş muhasebe kârına bakar; ilk yatırımın geri dönüş süresini görmek için NPV ve IRR (net bugünkü değer, iç verim oranı) hesabı gerekir.
- Güvenlik marjını görmezden gelmek: Başabaşa yakın çalışmak küçük bir satış düşüşünde zarara yol açar. Marj ne kadar yüksekse işletme o kadar dayanıklıdır.
Bu araç genel bir işletme analizi sunar; mali, hukuki veya yatırım tavsiyesi değildir.
Sık sorulan sorular
Başabaş noktası nedir?
Toplam gelirin toplam maliyete eşit olduğu, yani ne kâr ne zarar edilen satış düzeyidir. Formülü: sabit gider / (birim fiyat − birim değişken maliyet).
Katkı payı nedir?
Bir birimin satış fiyatından değişken maliyetinin çıkarılmasıyla bulunur ve sabit giderlere (başabaşa ulaşıldıktan sonra kâra) katkıda bulunan tutardır. Örnekte 250 − 150 = 100 TL.
Başabaş adedi neden yukarı yuvarlanıyor?
Bölünemeyen ürünlerde kesirli adet satılamaz. 769,23 adet gerekiyorsa 769 adet satış sabit giderleri karşılamaya yetmez, 770 adet gerekir. Bölünebilir birimlerde "kesirli birim"i işaretleyin.
Güvenlik marjı nasıl yorumlanır?
Beklenen satışın yüzde kaçı kaybedilirse zarar edileceğini söyler. %20 marj, satışlar beklentinin %20 altına inene kadar zarar edilmediği anlamına gelir. Marj negatifse beklenen satış başabaşın altındadır.
Hedef kâr için kaç adet satmalıyım?
(Sabit gider + hedef kâr) / katkı payı. Sabit gider 100.000 TL, katkı payı 100 TL ve hedef kâr 50.000 TL ise 1.500 adet gerekir. Hedef kârı vergi öncesi mi sonrası mı yazacağınıza karar verin; araç girdiğiniz tutarı kullanır.
Fiyat ve maliyetleri KDV dâhil mi girmeliyim?
Hayır, KDV hariç girin. Satışta toplanan KDV devlete aktarılır ve işletmenin geliri değildir. KDV dâhil fiyatları KDV hariç fiyata çevirmek için KDV Hesaplama aracını kullanabilirsiniz.
Birim değişken maliyet fiyattan büyükse ne olur?
Her satış zarar getirdiği için başabaş noktası yoktur. Araç "Birim değişken maliyet satış fiyatından küçük olmalıdır" uyarısı verir; fiyatı artırmayı ya da değişken maliyeti düşürmeyi düşünmelisiniz.