Amortisman Hesaplama (Normal, Azalan Bakiyeler, Kıst)

Amortisman nasıl hesaplanır?

Hesabın iki girdisi amortismana tabi bedel ve faydalı ömürdür. Faydalı ömür, kıymetin türüne göre Gelir İdaresi'nin yayımladığı amortisman listesinden (333 Sıra No.lu VUK Genel Tebliği ve onu değiştiren tebliğler) alınır; normal amortisman oranı 1 / ömürdür. Örneğin binek otomobillerde faydalı ömür 5 yıl, oran %20'dir; betonarme binalarda 50 yıl ve %2'dir. Bu araç bir oran listesi içermez; kıymetinizin ömrünü listeden bakarak girersiniz.

Normal:          oran = 1 / N
                 A_y  = Bedel / N                (son yıl: kalan net defter değeri)
Azalan bakiyeler: oran = min(2 / N, %50)
                 A_y  = NDD_(y−1) × oran          (y < N)
                 A_N  = kalan net defter değeri
Kıst (binek):    ay  = 12 − giriş ayı + 1         (giriş ayı tam sayılır)
                 A_1 = A_tam × ay / 12
                 R   = A_tam − A_1               (son yıla eklenir)

Yıllık tutarlar kuruşa yuvarlanır; yuvarlamadan doğan fark son yılda kalan net defter değeriyle kapanır, böylece toplam amortisman her zaman bedele eşittir. Net defter değeri (NDD), bedelden o güne kadar ayrılan birikmiş amortismanın düşülmesiyle bulunur.

Örnek hesaplamalar

Örnek 1 — Normal yöntem: 500.000 TL'lik bir makine, faydalı ömür 5 yıl. Oran %20, her yıl 500.000 / 5 = 100.000 TL amortisman ayrılır; beşinci yılın sonunda net defter değeri sıfırdır.

Örnek 2 — Azalan bakiyeler: Aynı makinede oran normalin iki katı, %40'tır. Birinci yıl 500.000 × %40 = 200.000 TL; ikinci yıl kalan 300.000 × %40 = 120.000 TL; üçüncü yıl 72.000 TL; dördüncü yıl 43.200 TL; son yıl kalan net defter değerinin tamamı 64.800 TL itfa edilir. İlk yıllarda daha fazla gider yazıldığı için vergi ertelenir, ama toplam yine 500.000 TL'dir.

Örnek 3 — Kıst amortisman, binek otomobil: 1.000.000 TL'lik binek otomobil 15.10.2026'da aktife giriyor, faydalı ömür 5 yıl. Ekim ayı tam sayıldığından 2026 için 12 − 10 + 1 = 3 ay vardır: 200.000 × 3 / 12 = 50.000 TL. 2027, 2028 ve 2029'da yıllık 200.000 TL; ayrılmayan 150.000 TL itfa süresinin son yılı olan 2030'a eklenir ve 2030 amortismanı 350.000 TL olur. Plan beş takvim yılında tamamlanır.

Örnek 4 — Bakiyenin izleyen yıla bırakılması: Bazı uygulayıcılar ayrılmayan 150.000 TL'yi ömrü izleyen 2031 yılında ayırır; bu durumda 2026: 50.000 TL, 2027–2030: 200.000 TL, 2031: 150.000 TL olur ve plan altı takvim yılına yayılır. Araçta bu seçenek "İlk yıl ayrılmayan tutar" alanındadır; varsayılan, kanun metnine uygun olan son yıl seçeneğidir.

Örnek 5 — Azalan bakiyeler ve kıst birlikte: Aynı otomobil azalan bakiyelerle amortismana tabi tutulursa 2026'da 1.000.000 × %40 × 3 / 12 = 100.000 TL ayrılır, sonraki yıllar kalan değer üzerinden 360.000, 216.000 ve 129.600 TL, son yıl 194.400 TL olur.

VUK'a göre amortisman kuralları

• Amortismana tabi kıymetler (VUK m.313): İşletmede bir yıldan fazla kullanılan ve yıpranmaya, aşınmaya ya da değer kaybına uğrayan gayrimenkuller, gayrimenkul gibi değerlendirilen haklar, gemiler ve diğer menkul kıymetler amortismana tabidir. Tutarı her yıl ilan edilen sınırı aşmayan peştamallıklar ve demirbaşlar doğrudan gider yazılabilir.
• Oranlar (VUK m.315): Amortisman oranları ve faydalı ömürler Hazine ve Maliye Bakanlığınca ilan edilir. Kıymetin aktife girdiği yılda listede yer alan ömür ve oran, amortisman süresi boyunca değiştirilemez.
• Azalan bakiyeler (VUK mükerrer m.315): Yalnızca bilanço esasına göre defter tutan mükellefler seçebilir. Oran normal oranın iki katıdır ve %50'yi geçemez; son yıla kalan bakiye o yıl tamamen itfa edilir. Azalan bakiyelerden normal yönteme geçilebilir, normal yöntemden azalan bakiyelere geçilemez.
• Kıst amortisman (VUK m.320): Amortisman süresi kıymetin aktife girdiği yıldan başlar. Bilanço esasında binek otomobillerde aktife girilen hesap dönemi için ay kesri tam ay sayılarak kalan ay kadar amortisman ayrılır; ayrılmayan bakiye itfa süresinin son yılında yok edilir. Diğer kıymetlerde, yılın son günü alınsa bile o yıl için tam yıl amortisman ayrılır.

Binek otomobillerde amortismanın ve ÖTV-KDV gibi maliyet unsurlarının gider yazılabilen kısmı Gelir Vergisi Kanunu m.40/1-5 ile sınırlanmıştır; bu sınırlar her yıl güncellenir ve bu araçta hesaplanmaz. Yeniden değerleme ve enflasyon düzeltmesi de kapsam dışıdır.

Hangi yöntem seçilmeli?

Normal yöntem gideri yıllara eşit dağıtır ve planlaması kolaydır. Azalan bakiyeler ilk yıllarda daha yüksek gider yazdırarak vergiyi öne alınan amortisman kadar erteler; teknolojisi hızla eskiyen ya da ilk yıllarda daha yoğun kullanılan kıymetlerde ekonomik gerçekliğe daha yakın olabilir. Toplam amortisman her iki yöntemde de bedele eşittir; değişen yalnızca zamanlamadır. Araç, seçmediğiniz yöntemin ilk yıl tutarını karşılaştırma bölümünde gösterir. Yöntem bir kez seçildiğinde yukarıdaki geçiş kuralına tabidir; kararı mali müşavirinizle birlikte vermeniz önerilir.

Sık yapılan hatalar

• Kıstı her kıymete uygulamak: Kıst amortisman yalnızca binek otomobiller içindir; makine ve demirbaşlarda aktife giriş yılında tam yıl amortisman ayrılır.
• Giriş ayını saymamak: Kanun ay kesrini tam ay saydırır; ekim ayında alınan araç için 2 değil 3 aylık amortisman ayrılır.
• Azalan bakiyelerde %50 sınırını unutmak: Ömrü 2 ya da 3 yıl olan kıymetlerde iki kat oran %100 veya %66,67 çıkar, ama uygulanacak oran %50'dir.
• Bedeli KDV dahil girmek: İndirilebilen KDV maliyete eklenmez; yalnızca indirilemeyen KDV, ÖTV ve kıymeti kullanıma hazır hâle getiren giderler bedele dahildir.
• Son yıldaki kuruş farkını yok saymak: 1.000.000 TL'lik kıymet 3 yılda 333.333,33 + 333.333,33 + 333.333,34 TL olarak itfa edilir; son yıl farkı kapatır.