Hangi Fon Alınmalı? Fon Seçerken Bakılacak Ölçütler (Tavsiye Değil)
Hangi fonun alınacağı herkes için aynı değildir; bu yazı fon önermez, seçim ölçütlerini anlatır. Yatırım süresi ve risk profili, fon türü, 1-7 risk değeri, toplam gider oranı, geçmiş getirinin sınırları, büyüklük, stopaj ve TEFAS'ta karşılaştırma adımları; SPK mevzuatı ve GİB rehberine göre.
- HazırlayanTemerrüt Editörlüğü
- Güncelleme
- Okuma11 dakikalık okuma
Kısaca: tek bir doğru fon yok
“Hangi fon alınmalı?” sorusunun herkes için geçerli bir cevabı yoktur. Uygun fon; paranın ne kadar süre bekleyeceğine, ne kadar değer kaybına katlanabileceğinize, giderlere ve vergiye göre değişir. Bu yazı bir fon, banka ya da portföy yönetim şirketi önermez; kendi kararınızı verirken kullanabileceğiniz ölçütleri ve TEFAS’ta karşılaştırma adımlarını anlatır.
Fonun ne olduğunu bilmiyorsanız önce Yatırım fonu nedir? yazısını okuyun. Burada anlatılanlar 06.10.2026 itibarıyla geçerli mevzuata dayanır; oranlar ve kurallar değişebilir.
1. Yatırım süreniz ve riske bakışınız ne?
Seçime fonlardan değil kendinizden başlayın:
- Bu paraya ne zaman ihtiyaç duyacaksınız? Haftalar, aylar ya da yıllar sonra?
- Fiyatın düştüğünü görürseniz ne yaparsınız? Kısa vadede %10, %20 değer kaybı sizi rahatsız eder mi?
- Amaç düzenli birikim mi, tek seferlik yatırım mı?
Paraya ihtiyaç duyduğunuz anda fiyat düşükse zararına satmak zorunda kalabilirsiniz; bu yüzden süre ve risk, ürünün kendisinden önce gelir.
2. Fon türü portföyün neyden oluştuğunu gösterir
Fon Tebliği m.6’ya göre şemsiye fon türleri portföy sınırlarıyla tanımlanır. Seçimi etkileyen ana farklar:
| Tür | Portföy kuralı (Fon Tebliği m.6) | Dikkat edilecek nokta |
|---|---|---|
| Para piyasası fonu | Portföyün tamamı, vadesine en fazla 184 gün kalmış likiditesi yüksek araçlardan oluşur; ağırlıklı ortalama vade en fazla 45 gündür | Kısa vadeli araçlara yatırım yapar, ama risksiz değildir |
| Borçlanma araçları fonu | Fon toplam değerinin en az %80’i borçlanma araçlarındadır | Vade yapısı (kısa, orta, uzun) fiyat hareketini etkiler |
| Hisse senedi fonu | En az %80’i hisse senetlerindedir | Fiyat oynaklığı yüksek olabilir |
| Kıymetli madenler fonu | En az %80’i borsada işlem gören altın ve diğer kıymetli madenlerle bunlara dayalı araçlardadır | Fiyat altın fiyatına ve kura bağlıdır; ayrıntı için Altın fonu nedir? |
| Katılım fonu | Portföy kira sertifikaları, katılma hesapları, altın gibi faize dayalı olmayan araçlardan oluşur | Kira sertifikası riskleri için Kira sertifikası nedir? |
| Fon sepeti fonu | En az %80’i diğer fonlarda ve BYF’lerdedir | Diğer fonların paylarını içerdiği için Ek-4’te daha yüksek bir gider sınırı vardır |
| Değişken fon | Diğer türlerin sınırlarına girmez | Portföy dağılımı izahnameden okunmalıdır |
| Serbest fon | Payları yalnızca nitelikli yatırımcılara satılır | Bireysel yatırımcı için kısıtlıdır |
| Garantili / koruma amaçlı fon | Anapara ya da belirli bölümün geri ödenmesi hedeflenir | Garantili fonda garantör taahhüdü, koruma amaçlı fonda en iyi gayret esası vardır |
Fon unvanı türü gösterir; ancak aynı türdeki iki fonun portföyü farklı olabilir. Gerçek dağılım izahnamede ve yatırımcı bilgi formunda yazar. Fon izahnameleri ile bilgi formları Kamuyu Aydınlatma Platformu’nda (KAP) yayımlanır.
3. Risk değeri 1-7 ne söyler?
Yatırımcı bilgi formundaki risk değeri, fonun volatilitesine (fiyat oynaklığı) göre hesaplanır. SPK Rehberi m.9.3.2.1’e göre hesap, fonun faaliyette olduğu son beş yıllık dönemdeki haftalık getirilerle yapılır ve yıllık bazda ifade edilir; koruma amaçlı ve garantili fonlarda iki haftalık veri kullanılır. 12.10.2023 tarih ve 60/1316 sayılı Kurul Kararıyla belirlenen aralıklar şöyledir:
| Risk değeri | Yıllık volatilite aralığı |
|---|---|
| 1 | %0 dahil, %2 hariç |
| 2 | %2 dahil, %5 hariç |
| 3 | %5 dahil, %10 hariç |
| 4 | %10 dahil, %15 hariç |
| 5 | %15 dahil, %20 hariç |
| 6 | %20 dahil, %30 hariç |
| 7 | %30 ve üzeri |
Bu değeri yorumlarken şunları akılda tutun:
- Risk değeri geçmişe bakar. Beş yıllık geçmişi olmayan fonlarda eksik dönem için fonun karşılaştırma ölçütünün getirileri kullanılır (Rehber m.9.3.2.3.1); karşılaştırma ölçütü olmayan fonlarda fonun kendi verisiyle ve bugünkü varlık dağılımına dayalı bir referans portföyle bulunan değerlerden büyük olanı alınır (m.9.3.2.3.2). Yani yeni bir fonun risk değeri kendi gerçekleşmiş geçmişine dayanmayabilir.
- Risk değeri sabit değildir. Haftalık hesaplamalarda son dört ayda bulunan değer mevcut değerden farklıysa güncellenir (m.9.3.2.2); aldığınız fonun risk değerini zaman zaman yeniden kontrol edin.
- Düşük risk değeri “risk yok” demek değildir. Fon, oynaklığı düşük olsa da değer kaybedebilir; fonlarda getiri ve anapara garanti edilmez (garantili fon türü ayrı kurallara tabidir).
- Aynı risk değerine sahip iki fon çok farklı varlıklara yatırım yapabilir; portföyün içeriğine ayrıca bakın.
4. Toplam gider oranı getiriyi nasıl etkiler?
Yönetim ücreti dahil izahnamede belirtilen bütün giderler fon varlıklarından karşılanır ve birim pay fiyatından düşer. Fon Tebliği m.33’e göre bu giderlerin yıllık üst sınırı Ek-4’te fon türü bazında belirlenir:
| Fon türü (Ek-4, 02.01.2019 değişikliği) | Yıllık azami toplam gider oranı |
|---|---|
| Para piyasası fonları | %1,65 |
| Koruma amaçlı ve garantili fonlar, kıymetli madenler fonları, unvanında “endeks” geçen fonlar | %2,19 |
| Kısa vadeli borçlanma araçları fonları, kısa vadeli kira sertifikaları katılım fonları | %2,56 |
| Diğer fonlar | %3,65 |
| Fon sepeti fonları | %4,38 |
Bunlar üst sınırdır. Fonun izahnamesinde kendi azami oranı yazar; 3, 6, 9 ve 12 aylık dönem sonlarında gerçekleşen toplam gider oranı ve giderlerin dağılımı altı iş günü içinde KAP’ta ilan edilir (m.33/4). Kurucu sınırı bu dönem sonlarında kontrol eder ve aşan tutarı beş iş günü içinde fona iade eder (m.33/1).
Ayrıca izahnamede ve yatırımcı bilgi formunda şartları belirlenmişse alım ya da satımda giriş-çıkış komisyonu uygulanabilir (Fon Tebliği m.15/2); bu, fiyata yansımak yerine doğrudan işlem sırasında alınır. TEFAS’ta dağıtım kuruluşunun komisyonu ise fonun yönetim ücretinden ödenir: genel oran yönetim ücretinin %35’idir, kurucuyla özel anlaşma varsa en fazla %65’e çıkabilir. Dağıtım kuruluşları içtüzük ve izahnamede yazanlar dışında yatırımcıdan komisyon ya da ücret alamaz (Rehber m.6.8/e).
Aşağıdaki örnek varsayımdır, gerçek bir fonun getirisi değildir. İki fonun giderler düşülmeden önce yıllık %30 kazandırdığını, giderlerin fon fiyatından düşüldüğünü ve toplam gider oranlarının %0,75 ile %2,19 olduğunu varsayalım. Getiri, brüt getiriden gider oranı çıkarılarak yaklaşık hesaplanmıştır; 100.000 TL, 10 yıl, yıllık bileşik:
Giderlerden önce, yıllık %30: 1.378.584,92 TL Gider %0,75 → %29,25: 1.301.084,54 TL Gider %2,19 → %27,81: 1.163.183,81 TL Fark (iki fon arasında): 137.900,73 TL (%10,60 daha az)
Tek yılda 1,44 puanlık fark küçük görünür; bu örnekte on yılın sonunda 137.900,73 TL’ye ulaşıyor. Hesap sitedeki bileşik faiz hesaplayıcısıyla yapılmıştır; bileşik büyümenin mantığı için Faiz nedir? yazısına bakabilirsiniz.
5. Geçmiş getiri neden yanıltıcıdır?
- Dönem seçimi sonucu değiştirir. Son bir ayın ya da en iyi yılın getirisi, fonun genel performansını yansıtmayabilir.
- Farklı türler karşılaştırılamaz. Para piyasası fonunu hisse senedi fonuyla kıyaslamak anlamsızdır; aynı tür, aynı tarih aralığı ve mümkünse aynı risk değeri aranmalıdır.
- Brüt ve net getiri farklıdır. Giderlerin bir kısmını kurucu karşılıyorsa performans sunuş raporlarında alım satım fiyatına göre getirinin yanında brüt getiri de gösterilir (Rehber m.8.3). Hangi getiriye baktığınızı kontrol edin.
- Enflasyon ve vergi dışarıda kalır. Nominal getiri enflasyonun altındaysa alım gücü azalır; stopaj da net getiriyi düşürür. Reel getiri için Enflasyon hesaplama yazısına bakın.
- Karşılaştırma ölçütü. İzahnamede bir karşılaştırma ölçütü (eşik değer) belirlenmişse fonun performansını bu ölçütle kıyaslamak anlamlıdır.
- Geçmiş geleceği göstermez. Bir fonun geçmişte yüksek getiri sağlaması, aynı piyasa koşullarının ve aynı sonucun tekrarlanacağı anlamına gelmez; yüksek getiri çoğu zaman yüksek oynaklıkla birlikte gelir.
6. Fon büyüklüğü ve yatırımcı sayısı
Fon büyüklüğü (toplam değer) ve yatırımcı sayısı fonun kalitesini göstermez; ama bağlam verir. Çok küçük bir fonda tek bir yatırımcının girişi ya da çıkışı portföy yönetimini ve fiyatı daha çok etkileyebilir. SPK Rehberi, TEFAS’ta işlem görmeyen ve unvanında “özel” geçmeyen serbest fonlarda yatırımcı sayısı bir ay içinde 15 gün ya da daha uzun süre 50 ve altında kalırsa Kurula bildirim yapılmasını ve fonun özel fona dönüştürülmesi, birleştirilmesi, TEFAS’ta işlem görmesi ya da tasfiyesi için başvuru yapılmasını şart koşar (Rehber m.4.3/4, 28.08.2026 tarihli değişiklikle; bu değişiklikten önce ihraç edilen fonlarda kontrol 31.12.2026’dan itibaren yapılır). Bu kural belirli serbest fonlar içindir; ancak yatırımcı sayısının neden önemsendiğini gösterir.
TEFAS’ta işlem gören bir fonda tek bir kişi ya da kurumun payı tedavüldeki payların %30, %40, %50, %60, %70, %80 veya %90’ına ulaşırsa ya da bu oranların altına düşerse, MKK bunu KAP’ta ilan eder ve bilgi TEFAS Fon Bilgilendirme Platformu’nda da yer alır (Rehber m.9.8, 28.08.2026 tarih ve 52/1589 sayılı Kurul Kararıyla eklendi).
7. Stopaj: fon türüne ve alış tarihine göre değişir
Yatırım fonu kazançları GVK geçici 67. madde kapsamında stopajla vergilendirilir; gerçek kişiler için nihai vergidir ve bu gelirler için yıllık beyanname verilmez. GİB’in Şubat 2026 rehberi ve sonraki Cumhurbaşkanı kararlarına göre 06.10.2026 itibarıyla gerçek kişiler için oranlar:
| Fon | Stopaj | Dayanak ve tarih |
|---|---|---|
| Hisse senedi yoğun fonların katılma payları (aşağıdaki TEFAS dışı serbest fon istisnası hariç) | %0 | 2012/3141 sayılı BKK, GİB rehberi bölüm 20 |
| Portföyünün sürekli en az %51’i Borsa İstanbul hisse senetlerinden oluşan fonların 1 yıldan fazla elde tutulan payları (TEFAS’ta işlem görmeyen serbest fonlar hariç) | Tevkifat kapsamında değil | GİB rehberi bölüm 20 |
| 2 yıldan fazla elde tutulan girişim sermayesi ve gayrimenkul yatırım fonu payları | %0 | 4454 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı (03.09.2021) |
| TEFAS’ta işlem görmeyen hisse yoğun serbest fonlar (27.03.2026’dan itibaren iktisap edilen paylar) | %17,5 | 11107 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı (RG 27.03.2026) |
| Diğer yatırım fonları, para piyasası, borçlanma araçları, kıymetli madenler, değişken, karma ve serbest fonlar dahil (09.07.2025’ten itibaren iktisap edilen paylar) | %17,5 | 10041 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı (8.7.2025) |
Oran, payın iktisap tarihine göre belirlenir: örneğin kıymetli madenler fonu gibi “diğer” fonlarda 01.02.2025 – 08.07.2025 arasında iktisap edilen paylar için %15, 01.11.2024 – 31.01.2025 arasında iktisap edilenler için %10, 01.05.2024 – 31.10.2024 arasında %7,5, 23.12.2020 – 30.04.2024 arasında %0 uygulanmıştır. Değişken, karma, eurobond, dış borçlanma, yabancı ve serbest fonlar ile unvanında “döviz” geçen fonlar bu indirimli oranlardan yararlanmamıştır (GİB rehberi bölüm 20). 11734 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı (RG 05.09.2026) yalnızca sermaye şirketleri gibi kurumların para piyasası fonu oranını değiştirmiştir; gerçek kişilerin oranı aynıdır.
Stopajın etkisini görmek için varsayımsal bir örnek: 100.000 TL ile alınan bir fon payı 150.000 TL’ye çıkıyor.
Kazanç: 50.000,00 TL Stopaj %17,5 (diğer fon): 8.750,00 TL → net kazanç 41.250,00 TL Stopaj %0 (hisse yoğun fon): 0,00 TL → net kazanç 50.000,00 TL
Bu örnek yalnızca stopajın etkisini gösterir; vergi, risk ve süreyle birlikte düşünülmelidir. Oranlar değişebildiğinden işlem günündeki oranı aracı kurum ya da bankanızdan teyit edin.
8. TEFAS’ta karşılaştırma adımları
TEFAS, farklı kuruluşların fonlarını tek platformda toplar. Rehber m.6.8’e göre özel fon, garantili ve koruma amaçlı fonlar TEFAS’ta işlem görmez; para piyasası, kısa vadeli borçlanma araçları ve serbest fonlar kurucu isterse platforma alınır; bunların dışındaki fonların TEFAS’ta işlem görmesi zorunludur (portföy yönetim şirketlerinin kendi müşterileriyle işlemleri hariç). Pratik bir karşılaştırma sırası:
- Amacınızı ve süreyi yazın. Hedef süre ve katlanabileceğiniz kayıp, aşağıdaki adımların filtresidir.
- Fon türünü belirleyin. Aynı türden fonları listeleyin; farklı türleri aynı tabloda karşılaştırmayın.
- Yatırımcı bilgi formunu ve izahnameyi açın. KAP’ta her fonun içtüzüğü, izahnamesi ve yatırımcı bilgi formu yer alır; bilgi formu en fazla iki sayfa olarak hazırlanır (Fon Tebliği m.12/4). Yatırım stratejisini, risk değerini, ücretleri ve işlem esaslarını okuyun.
- Giderleri karşılaştırın. Yönetim ücreti, toplam gider oranı ve giriş-çıkış komisyonunu aynı türdeki fonlarla yan yana koyun.
- Getirileri aynı dönem için kıyaslayın. Birden fazla dönemi (örneğin 1, 3 ve 5 yıl) ve enflasyonu dikkate alın. Fonun karşılaştırma ölçütü varsa onunla da kıyaslayın.
- Büyüklük ve yatırımcı sayısına bakın. Çok küçük fonları ve payın tek elde toplandığı durumları ayrıca değerlendirin.
- Vergiyi kontrol edin. Fon türüne ve alış tarihinize göre stopaj oranını teyit edin.
- İşlem koşullarını öğrenin. Emir saatleri, valör ve minimum tutar fonun izahnamesinde yazar; para piyasası ve kısa vadeli borçlanma araçları fonları dışında emir, emrin verilmesini izleyen ilk hesaplamadaki fiyattan gerçekleşir, yani emri verirken işlem fiyatını bilmezsiniz (Fon Tebliği m.14/5).
- Kararı kendiniz verin. Kişiye özel bir öneri istiyorsanız yetkili bir yatırım danışmanlığı hizmeti alın; aracı kurum ve portföy yönetim şirketlerinde yatırım danışmanı olarak çalışanlar için Sermaye Piyasası Faaliyetleri Düzey 3 lisansı aranır (SPK lisansları). Bir kurumun SPK izni olup olmadığını SPK sitesinden doğrulayabilirsiniz (SPK nedir?).
Sık sorulan sorular
Hangi fon alınmalı, en iyi yatırım fonu hangisi?
Herkes için geçerli bir en iyi fon yoktur; seçim yatırım süresine, riske katlanma düzeyine, paraya ne zaman ihtiyaç duyulacağına ve vergi durumuna göre değişir. Bu sitede fon, banka ya da hisse adı önerilmez. Aşağıdaki ölçütlerle kendi araştırmanızı yapabilirsiniz: fon türü, risk değeri, toplam gider oranı, işlem esasları ve stopaj. Kişiye özel öneri için yetkili bir yatırım danışmanlığı hizmeti gerekir.
Fon risk değeri (1-7) ne anlama gelir?
Yatırımcı bilgi formundaki risk değeri, fonun faaliyette olduğu son beş yıldaki haftalık getirilerinin yıllık bazda volatilitesine göre 1 ile 7 arasında verilir. SPK Rehberi’ne göre 1 en düşük, 7 en yüksek volatiliteyi gösterir; yıllık volatilite %2’nin altındaysa 1, %30 ve üzerindeyse 7’dir (12.10.2023 tarihli Kurul Kararıyla belirlenen aralıklar). Risk değeri geçmişi ölçer, gelecekteki kaybı sınırlamaz ve anapara güvencesi anlamına gelmez.
Geçmiş getirisi yüksek olan fon alınır mı?
Geçmiş getiri tek başına seçim ölçütü olamaz. Seçilen dönem sonucu değiştirir, farklı türdeki fonların getirileri birbiriyle kıyaslanamaz ve geçmiş getiri geleceği göstermez. Aynı türdeki fonları aynı tarih aralığında, gider oranı ve enflasyon etkisiyle birlikte karşılaştırmak daha anlamlıdır. Getiriye bakarken fiyat getirisinin mi, brüt getirinin mi gösterildiğini de kontrol edin.
Yatırım fonlarında stopaj ne kadar?
GİB’in Şubat 2026 rehberine göre gerçek kişilerde, hisse senedi yoğun olmayan fonlarda 9 Temmuz 2025’ten itibaren iktisap edilen payların kazancında stopaj %17,5’tir (10041 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı); hisse senedi yoğun fonlarda %0’dır. TEFAS’ta işlem görmeyen hisse yoğun serbest fonlarda 27 Mart 2026’dan itibaren iktisap edilen paylar %17,5’e tabidir (11107 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı). Oran fon türüne ve iktisap tarihine göre değiştiği için kendi fonunuzu aracı kurum veya bankanızdan teyit edin.
Fon seçerken toplam gider oranına neden bakılır?
Yönetim ücreti dahil fon giderleri fon varlıklarından karşılanır ve birim pay fiyatından düşer; yani getiriyi sessizce azaltır. Fon Tebliği Ek-4’e göre yıllık azami toplam gider oranları fon türüne göre %1,65 ile %4,38 arasında değişir (02.01.2019 değişikliği). Aynı türdeki fonlarda küçük görünen bir fark uzun vadede bileşik olarak büyür.
Kaynaklar
- SPK — Yatırım Fonlarına İlişkin Esaslar Tebliği (III-52.1), m.6, 12, 14, 15, 33 ve Ek-4
- SPK — Yatırım Fonlarına İlişkin Rehber (Kurul Kararı 28.08.2026 değişikliğiyle), bölüm 4.3, 6.8, 8.3, 9.3.2 ve 9.8
- GİB — G.V.K. Geçici 67 Nci Madde Uygulaması ile İlgili Olarak Gerçek Kişilere Yönelik Vergi Rehberi (Şubat 2026), bölüm 20
- Resmî Gazete — 11107 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı (27.03.2026, S. 33206)
- Resmî Gazete — 11734 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı (05.09.2026, para piyasası fonlarında kurumlar)