SPK Lisansları Nedir? Düzey 1, 2, 3, Türev Araçlar ve Diğer Lisanslar

Kısaca SPK lisansları

SPK lisansı, sermaye piyasasında belirli görevlerde çalışacak kişilerin mesleki yeterliliğini gösteren belgedir. Belgeyi SPK adına Sermaye Piyasası Lisanslama Sicil ve Eğitim Kuruluşu A.Ş. (SPL) verir. Sermaye Piyasasında Faaliyette Bulunanlar İçin Lisanslama ve Sicil Tutmaya İlişkin Esaslar Hakkında Tebliğ’e (VII-128.7) göre dokuz lisans türü vardır: Düzey 1, Düzey 2, Düzey 3, Türev Araçlar, Kurumsal Yönetim Derecelendirme, Kredi Derecelendirme, Konut Değerleme, Gayrimenkul Değerleme ve Bilgi Sistemleri Bağımsız Denetim.

Lisans, yatırım yapmak için değil çalışmak için aranır. Bir aracı kurumda müşteri temsilcisi, portföy yöneticisi ya da yatırım danışmanı olmak isteyen bu belgeyi almak zorundadır; hisse veya fon alan bir yatırımcının lisansı olması gerekmez.

SPK lisansı kimin için, neden aranır?

Tebliğ’in amacı, sermaye piyasası kurumlarında ve halka açık ortaklıklarda çalışanların mesleki yeterliliklerini, bilgi ve becerilerini sınavla ölçmektir. Tebliğ m.6/1’e göre (08.01.2025 tarihli değişiklikle) bu kurumlarda ve onlara dışarıdan hizmet sağlayan kuruluşlarda belirli unvan veya niteliklere sahip çalışanlar, Kurul düzenlemeleriyle zorunlu tutulması halinde lisanslardan bir veya birkaçına sahip olmak zorundadır. Hangi unvanın hangi lisansı gerektirdiği Tebliğ’in Ek-1 tablosunda (“Lisans Gerektiren Unvan ve Görevler”) yer alır ve SPL bu tabloyu Kılavuz’da yayımlar; bu yazıdaki tablo o listeden seçilmiş örneklerdir.

Bazı kurallar yeni başlayanlar için önemlidir:

• Sınava kimler girer? Bir kurumda çalışan, unvanını değiştirecek olan ya da henüz bir kurumda çalışmayan ama bu görevlerde bulunmak isteyen herkes sınava başvurabilir. Yabancı uyruklular da başvurabilir; sınavlar Türkçe yapılır.
• Üst lisans alt lisansı kapsar. Düzey 3 lisansına sahip kişi, Düzey 1 ya da Düzey 2 lisansının gerektiği görevlerde ayrıca lisans almadan çalışabilir; Düzey 2 lisansı sahibi için de Düzey 1 geçerlidir. Gayrimenkul Değerleme Lisansı da Konut Değerleme Lisansının gerektiği görevleri kapsar (Tebliğ m.6/2).
• Sıra zorunluluğu yoktur. Düzey 2 sınavına girmek için Düzey 1, Düzey 3 sınavına girmek için Düzey 1 ya da Düzey 2, Gayrimenkul Değerleme sınavına girmek için Konut Değerleme lisansına sahip olmak gerekmez; aday almak istediği lisansın konularını doğrudan seçebilir.
• Yardımcı olarak çalışma. Genel müdür, genel müdür yardımcısı, birim yöneticisi ve ara yöneticiler hariç, lisansa tabi personel lisans alıncaya kadar lisans sahibi bir personele bağlı yardımcı olarak çalışabilir. Yardımcı olarak geçen süre, farklı kurumlarda ve farklı lisans alanlarında olsa bile 3 yılı geçemez; kolektif yatırım kuruluşlarında portföy yöneticisi yardımcıları için, portföy yöneticiliği için aranan lisansları edinmeleri halinde 5 yıla kadar uzayabilir Yardımcı, işini bağlı olduğu lisans sahibinin gözetiminde yürütür; sorumluluk lisans sahibine aittir ve bir lisans sahibine en fazla 5 yardımcı bağlanabilir (Tebliğ m.6/3, 08.01.2025 tarihli ve 32776 sayılı Resmî Gazete’deki değişiklikle).

Lisans sahibi olmak, kişinin verdiği bilginin doğru ya da yatırımın kârlı olacağı anlamına gelmez. Karşınızdaki kurumun SPK izni olup olmadığını SPK’nın internet sitesinden kontrol etmeyi SPK nedir? yazısında anlattık.

Dokuz lisans türü ve sınav konuları

SPL’nin Kılavuz’una göre lisans türleri, sınav konusu (modül) sayıları ve mezuniyet şartları şöyledir:

Lisans	Sınav konusu sayısı	Gereken yükseköğretim mezuniyeti
Sermaye Piyasası Faaliyetleri Düzey 1	4	En az 2 yıllık
Sermaye Piyasası Faaliyetleri Düzey 2	9	En az 4 yıllık
Sermaye Piyasası Faaliyetleri Düzey 3	12	En az 4 yıllık
Türev Araçlar	8	En az 4 yıllık
Kurumsal Yönetim Derecelendirme	5	En az 4 yıllık
Kredi Derecelendirme	5	En az 4 yıllık
Konut Değerleme	2	En az 2 yıllık
Gayrimenkul Değerleme	4	En az 4 yıllık
Bilgi Sistemleri Bağımsız Denetim	5	En az 4 yıllık

Konu başlıkları lisans türüne göre değişir. Düzey 1’de dar kapsamlı sermaye piyasası mevzuatı ve meslek kuralları, sermaye piyasası araçları 1, yatırım kuruluşları ile takas, saklama ve operasyon işlemleri yer alır. Düzey 2 buna geniş kapsamlı mevzuat, sermaye piyasası araçları 2, finansal piyasalar, finansal yönetim ve mali analiz, ticaret hukuku ile muhasebe ve finansal raporlamayı ekler. Düzey 3 ayrıca genel ekonomi, temel finans matematiği ve değerleme yöntemleri ile kurumlarda ve sermaye piyasasında vergilendirmeyi kapsar. Türev Araçlar Lisansı’nın kendine özgü konusu “türev araçlar, piyasalar ve risk yönetimi”dir. Kurumsal yönetim ve kredi derecelendirme lisanslarında ise kendi alanlarına ait bir konu bulunur: kurumsal yönetim ve kredi derecelendirmesi.

Başarısız olduğunuz ya da henüz girmediğiniz konuları aynı lisans için ayrı ayrı alabilirsiniz; başvuru konu bazında yapılır. “Geniş Kapsamlı Sermaye Piyasası Mevzuatı ve Meslek Kuralları” konusundan başarılı olanlar, “Dar Kapsamlı” konusundan da başarılı sayılır.

Hangi işte hangi lisans gerekir?

SPL’nin Kılavuz’unda yer alan unvan-lisans tablosundan seçilmiş örnekler:

Kurum ve görev	Aranan lisans
Aracı kurum: müşteri temsilcisi (emir iletimi, işlem ve portföy aracılığı)	Düzey 1
Aracı kurum: takas ve operasyon sorumlusu	Düzey 1
Aracı kurum: yatırım danışmanı, araştırma uzmanı, kurumsal finansman uzmanı	Düzey 3
Aracı kurum: portföy yöneticisi	Düzey 3 (türev araç işlemi yapılıyorsa Türev Araçlar)
Aracı kurum: türev araçlar personeli (müşteri temsilcisi ve muhasebe-operasyon sorumlusu hariç)	Türev Araçlar
Portföy yönetim şirketi: genel müdür, portföy yöneticisi	Düzey 3
Portföy yönetim şirketi: fon müdürü	Düzey 2
Portföy yönetim şirketi: portföy yöneticisi yardımcısı	Düzey 1
Halka açık şirket: yatırımcı ilişkileri bölümü yöneticisi (Kurumsal Yönetim Tebliği’ne göre 1. ve 2. grup)	Düzey 3 ve Kurumsal Yönetim Derecelendirme
Halka açık şirket: yatırımcı ilişkileri bölümü yöneticisi (3. grup)	Düzey 2 ya da Kurumsal Yönetim Derecelendirme
Derecelendirme kuruluşu: kredi derecelendirme uzmanı	Kredi Derecelendirme
Derecelendirme kuruluşu: kurumsal yönetim derecelendirme uzmanı	Kurumsal Yönetim Derecelendirme
Gayrimenkul değerleme şirketi: gayrimenkul değerleme uzmanı ve sorumlu değerleme uzmanı	Gayrimenkul Değerleme
Gayrimenkul değerleme şirketi: konut değerleme uzmanı	Konut Değerleme
Banka (yatırım hizmetleri): müşteri temsilcisi	Düzey 1
Banka (yatırım hizmetleri): yatırım danışmanı, kurumsal finansman uzmanı	Düzey 3
Varlık kiralama şirketi: yönetim kurulu üyelerinden en az biri	Düzey 3

Tabloda birkaç dikkat çekici nokta var. Yatırım danışmanı ve portföy yöneticisi için Düzey 3, müşteri temsilcisi için Düzey 1 aranır. Türev araçlarda kural kuruma göre değişir: aracı kurumda türev araç işlemi yapılıyorsa Türev Araçlar Lisansı aranır ve türev ile türev dışı işlemler birlikte yapılıyorsa yalnızca Türev Araçlar Lisansı yeterlidir; portföy yönetim şirketinde türev araç işlemi yapan portföy yöneticisinden ise Düzey 3’e ek olarak Türev Araçlar Lisansı da istenir. Bankalarda bu lisanslar, bankanın sermaye piyasası mevzuatına göre yetkili olduğu yatırım hizmetleriyle ilgili görevlerde aranır. Fonun nasıl yönetildiği Yatırım fonu nedir? yazısında, kira sertifikası ihraç eden varlık kiralama şirketlerinin yapısı Kira sertifikası nedir? yazısında anlatılıyor.

Sınav nasıl işler?

Sınavlar SPL tarafından elektronik ortamda, bilgisayar başında yapılır. Başvuru yalnızca internetten, SPL Başvuru Sistemi üzerinden alınır; ücret 3D Secure özellikli kredi ya da banka kartıyla ödenir. Kılavuz’a göre işleyiş:

• Soru ve süre: Her sınav konusunda 25 soru vardır, sorular beş seçeneklidir ve tek doğru cevap içerir. Konu başına süre 45 dakikadır. Yanlış cevaplar değerlendirmede dikkate alınmaz.
• Geçme koşulu: Her konudan en az 50 puan alınmalı ve notların aritmetik ortalaması en az 60 olmalıdır. Bir konudan 50’nin ya da ortalamanın 60’ın altında kalınırsa o konu sonraki sınavlarda yeniden seçilebilir.
• Tekrar: Girilecek sınav sayısında sınır yoktur; ancak aynı konuya yeniden girmek için sınav tarihleri arasında en az 30 gün olmalıdır. Bu süre 08.01.2025 tarihli Tebliğ değişikliğiyle 60 günden 30 güne indirildi (Tebliğ m.12/5). Daha düşük not alınırsa önceki geçerli not korunur.
• Sonuç: Sonuçlar sınav tarihinden 3 iş günü sonra SPL Başvuru Sistemi’nden öğrenilir. Sonuca itiraz, sonucun açıklandığı tarihten bir gün sonra başlayan 7 iş günü içinde ve sınav türü başına 173 TL’lik itiraz ücretiyle elektronik ortamda yapılır; itiraz yalnızca puanın hesaplanmasındaki yanlışlık içindir, soru itirazı dikkate alınmaz.
• Notun geçerliliği: İlk girilen sınav tarihinden itibaren geçerli not almak için süre sınırı yoktur. Ancak lisans için gerekli notların alındığı son sınav tarihinden geriye doğru 3 yıldan eski notların kullanılabilmesi için ilgili konuların yenileme eğitimi tamamlanmalıdır.
• Başarı yeterli değildir: Sınavda başarılı olmak lisansı vermez. Lisans için mezuniyet şartı da sağlanmalı ve SPL Başvuru Sistemi’nden lisans başvurusu yapılmalıdır; mezuniyet belgesi e-Devlet’ten alınan barkodlu belgeyle yüklenir.

Ücretler ne kadar?

SPL’nin ücret tarifesi 01.01.2026 tarihinden itibaren geçerlidir ve tutarlar KDV dahildir:

Kalem	Tutar
Sınav konusu (modül) ücreti	748 TL
Sınav konusu ücreti, üniversite öğrencisi (sınav tarihinde 25 yaşını doldurmamış)	548 TL
Sınav konusu ücreti, iş birliği protokolü olan üniversitelerin öğrencisi	456 TL
Sınav sonuç itiraz ücreti	173 TL
Lisans başvuru ücreti	1.348 TL
Lisans yenileme eğitimi ücreti	3.249 TL
Sınav konusu (modül) yenileme eğitimi ücreti	1.450 TL

Ödenen sınav ücretleri, sınava girilmese ya da başarısız olunsa bile iade edilmez ve başka sınava devredilmez. Şehit yakınları ile gazilere ve yakınlarına sınav, lisans ve yenileme eğitimi ücretlerinde muafiyet tanınır.

Aşağıdaki örnek, tüm konulardan ilk denemede geçildiği varsayımıyla sınav ve lisans başvuru ücretlerinin toplamını gösterir. Eğitim, kaynak kitap ya da tekrar sınavı masrafları dahil değildir:

Düzey 1, normal ücret:       4 × 748 TL + 1.348 TL = 4.340 TL
Düzey 1, öğrenci ücreti:     4 × 548 TL + 1.348 TL = 3.540 TL
Düzey 3, normal ücret:      12 × 748 TL + 1.348 TL = 10.324 TL
Türev Araçlar, normal:       8 × 748 TL + 1.348 TL = 7.332 TL

Öğrenci indirimi yalnızca sınav konusu ücretinde uygulanır; lisans başvuru ücreti aynıdır.

Lisans ne kadar geçerlidir, nasıl yenilenir?

Lisansın geçerliliği yenileme eğitimine bağlıdır. Tebliğ m.17/1’e göre lisans sahipleri her 3 yılda bir lisans yenileme eğitimine katılmak zorundadır. İlk yenileme tarihi, lisans için gerekli notların alındığı son sınav tarihinden hesaplanır (m.17/2). Eğitimin sonunda sınav yapılmaz; ancak eğitim süresinin en az %90’ına katılmak ve not verilmeyen değerlendirme sorularını doğru cevaplamak gerekir (m.17/3). Tebliğ’in 18. maddesinin birinci fıkrasına göre zamanı geldiği halde yenileme eğitimine katılmayanların lisansı askıya alınır; lisansı askıya alınanlar lisans konusu faaliyette bulunamaz. Askıya alınan lisans, yenileme eğitimine katılmak suretiyle yeniden geçerli hâle getirilir.

Lisans ayrıca mevzuata aykırılık nedeniyle de iptal edilebilir. Sermaye piyasası mevzuatına, standartlara ve Kurul kararlarına aykırı davrananların lisanslarının geçici veya sürekli iptaline ilişkin esasları Kurul belirler (Tebliğ m.18/2); mesleğin gerektirdiği dürüstlük ve itibara aykırı fiillerin tespitinde lisanslar Kurul tarafından iptal edilir (m.18/3). SPL’ye göre iptal durumları Lisanslama ve Sicil Tutma Sistemi’nde “Geçici İptal” ve “Süresiz İptal” olarak görünür.

Başvurmadan önce kontrol listesi

1. Çalışmak istediğiniz kurumdaki görevin hangi lisansı istediğini kurumdan ve SPL’nin unvan-lisans tablosundan doğrulayın.
2. Mezuniyet şartınızı kontrol edin; Düzey 1 için 2 yıllık, çoğu diğer lisans için 4 yıllık yükseköğretim gerekir.
3. Sınav konularını SPL’nin güncel müfredat sayfasından seçin; Kılavuz’daki konu listesi SPL tarafından güncellenebilir.
4. Ücret tarifesini SPL’nin sayfasından yeniden okuyun; bu yazıdaki tutarlar 01.01.2026 tarifesidir.

Mevzuat ve tarife değişebildiğinden başvuru öncesinde SPL’nin güncel duyurularına bakın.

Sık sorulan sorular

SPK lisansı nedir, kimler almak zorundadır?

SPK lisansı, Sermaye Piyasası Lisanslama Sicil ve Eğitim Kuruluşu’nun (SPL) yaptığı sınavlarda başarılı olan ve diğer şartları sağlayan kişiye verilen mesleki yeterlilik belgesidir. Halka açık ortaklıklarda, sermaye piyasası kurumlarında ve bu kurumlara dışarıdan hizmet sağlayan kuruluşlarda belirli unvan veya niteliklere sahip çalışanlar, Kurul düzenlemeleriyle zorunlu tutulması halinde lisans almak zorundadır (VII-128.7 sayılı Tebliğ m.6/1). Yatırım yapmak için lisans gerekmez.

SPK lisans sınavında geçmek için kaç puan gerekir?

Her sınav konusunda 100 üzerinden en az 50 alınması ve alınan notların aritmetik ortalamasının en az 60 olması gerekir. Her konu 25 sorudan oluşur, soruların beş seçeneği vardır ve konu başına süre 45 dakikadır. Yanlış cevaplar değerlendirmede dikkate alınmaz (SPL Elektronik Lisanslama Sınavları Kılavuzu, 06.10.2026’da SPL sitesinde yayımlanan sürüm).

SPK lisansı kaç yıl geçerlidir?

Lisansın geçerliliği yenileme eğitimine bağlıdır: VII-128.7 sayılı Tebliğ m.17/1’e göre lisans sahipleri her 3 yılda bir lisans yenileme eğitimine katılmak zorundadır. Zamanı geldiği halde eğitime katılmayanların lisansı askıya alınır ve lisans sahibi, lisans konusu faaliyette bulunamaz; askıya alınan lisans yenileme eğitimine katılınca yeniden geçerli hâle gelir.

SPK lisans sınavı ve lisans ücreti ne kadar?

SPL’nin 01.01.2026 tarihinden itibaren geçerli ücret tarifesine göre sınav konusu başına 748 TL (KDV dahil), sınav tarihinde 25 yaşını doldurmamış üniversite öğrencileri için 548 TL, iş birliği protokolü olan üniversitelerin öğrencileri için 456 TL’dir. Lisans belgesi başvuru ücreti 1.348 TL, lisans yenileme eğitimi ücreti 3.249 TL’dir. Tarife değişebilir; ödeme öncesinde SPL sayfasına bakın.

SPK lisansı için üniversite mezunu olmak şart mı?

Sınava girmek için okul düzeyinde bir şart aranmaz; ancak lisansın verilebilmesi için mezuniyet şartı sağlanmalıdır. Düzey 1 ve Konut Değerleme Lisansı için en az 2 yıllık, diğer lisanslar için en az 4 yıllık yükseköğretim mezuniyeti gerekir (VII-128.7 sayılı Tebliğ m.7/2). Mezuniyet şartı sınavdan sonra da sağlanabilir.

Kaynaklar

• SPL — Sermaye Piyasası Faaliyetleri Elektronik Lisanslama Sınavları Kılavuzu
• SPL — Ücret Tarifesi (01.01.2026 itibarıyla)
• SPL — Lisans Türleri
• SPL — Yenileme Eğitimleri
• SPL — Lisansların Askıya Alınması veya İptal Edilmesi
• SPK — Lisanslama ve Sicil Tutma Tebliği (VII-128.7), değişikliklerle güncel metin (son değişiklik RG 28.08.2025)
• SPL — VII-128.7 sayılı Tebliğ’de 08.01.2025 tarihli değişiklik duyurusu