İçeriğe geç

Güncel oranlar

  • Yasal faiz %31 yıllık
  • TTK 1530 geç ödeme %43 yıllık
  • TCMB avans faizi %39,75 yıllık
  • Gecikme zammı %3,7 aylık

Katılım Bankası Nedir? Mevduat Bankasından Farkı ve TMSF Güvencesi

Katılım bankası, 5411 sayılı Bankacılık Kanunu'na göre özel cari ve katılma hesaplarıyla fon toplayan ve faizsiz yöntemlerle finansman sağlayan bankadır. BDDK denetimi, danışma komiteleri, mevduat bankasından farkı, kâra ve zarara katılma ve TMSF güvencesi adım adım anlatılır.

  • HazırlayanTemerrüt Editörlüğü
  • Güncelleme
  • Okuma9 dakikalık okuma

Kısaca

Katılım bankası, 5411 sayılı Bankacılık Kanunu’na göre özel cari ve katılma hesapları yoluyla fon toplayan ve kredi kullandırmak esas olmak üzere çalışan bankadır. Mevduat bankasından temel farkı, hesap sahibine önceden belirlenmiş bir faiz yerine, fonların kullandırılmasından doğan kâr veya zarara katılma sonucu veren bir hesap sunmasıdır. İki banka türü de BDDK’nın denetimindedir ve katılım fonları, mevduat gibi, TMSF sigortası kapsamındadır (01.01.2026’dan beri her bir kişi için her bankada 1.200.000 TL).

Katılım bankası nasıl tanımlanır?

Kanun metni tanımı kendisi verir. 5411 sayılı Kanun’un 3. maddesine göre:

  • Katılım bankası: özel cari ve katılma hesapları yoluyla fon toplamak ve kredi kullandırmak esas olmak üzere faaliyet gösteren kuruluştur.
  • Özel cari hesap: katılım bankalarında açılabilen, istendiğinde kısmen veya tamamen her an geri çekilebilen ve karşılığında hesap sahibine herhangi bir getiri ödenmeyen fonlardan oluşan hesaptır.
  • Katılma hesabı: katılım bankalarına yatırılan fonların kullandırılmasından doğacak kâr veya zarara katılma sonucunu veren, karşılığında önceden belirlenmiş herhangi bir getiri ödenmeyen ve anaparanın aynen geri ödenmesi garanti edilmeyen fonlardan oluşan hesaptır.
  • Katılım fonu: özel cari ve katılma hesaplarında yer alan paranın toplamıdır.

Halk arasında “katılım hesabı” denen ürün, Kanun’daki adıyla katılma hesabıdır. Bankalar bu hesapların getirisini “faiz” değil “kâr payı” olarak adlandırır.

Kanun, faaliyet alanlarını da ayırır (m.4): mevduat bankaları katılım fonu kabul edemez ve finansal kiralama yapamaz; katılım bankaları da mevduat kabul edemez. Katılım bankalarının faizsiz yöntemlerle finansman sağlamak için edindikleri ortaklık paylarının toplamı, kabul ettikleri katılım fonlarının yüzde ellisini aşamaz (m.77). Bu yöntemlerin nasıl işlediği için Katılım Sistemleri Nasıl Çalışır? yazısına bakabilirsiniz.

Türkiye’de nasıl ortaya çıktı?

Türkiye’de faizsiz bankacılığın hukuki başlangıcı, 16.12.1983 tarihli ve 83/7506 sayılı Kararname ile “özel finans kurumları”nın kurulmasına izin verilmesidir. Bu kurumlar uzun süre Kararname ile Hazine Müsteşarlığı ve TCMB tebliğlerine göre çalıştı; 17.12.1999 tarihli ve 4491 sayılı Kanun’la yapılan değişiklikle 4389 sayılı Bankalar Kanunu hükümlerine tâbi kılındılar. 19.10.2005’te kabul edilen ve 01.11.2005 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan 5411 sayılı Bankacılık Kanunu’yla “katılım bankası” adını aldılar. Dünyadaki gelişimi ve ilkeleri için İslami Bankacılık Nedir? yazısına bakın.

Katılım bankaları nasıl düzenlenir ve denetlenir?

  • Kuruluş izni ve denetim: Bankanın kurulmasına Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurulu izin verir (m.6); katılım bankaları BDDK’nın gözetim ve denetimine tâbidir (m.65, m.93). Kanun’daki sermaye yeterliliği ve likidite hükümleri (m.45–46) katılım bankalarına da uygulanır; Kurul, kaynağı katılma hesabı olan aktiflerin risk ağırlıklarını bu hesapların özelliklerini dikkate alarak düzenleyebilir (m.45).
  • Faizsiz yöntemler: Katılım bankalarının faizsiz yöntemlerle yapabileceği faaliyetlerin usul ve esaslarını belirleme yetkisi Kurula aittir (m.77).
  • Birlik: Katılım bankaları, faaliyet izni aldıkları tarihten itibaren bir ay içinde Türkiye Katılım Bankaları Birliği’ne (TKBB) üye olmak zorundadır (m.79). Mevduat bankaları ise Türkiye Bankalar Birliği’ne üye olur.
  • Katılım esaslarına uyum: BDDK’nın 19.12.2025 tarihli ve 33112 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Katılım Esaslarına Uyum Tebliği, yayımı tarihinde yürürlüğe girdi (m.19) ve 14.09.2019 tarihli ve 30888 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan önceki tebliği yürürlükten kaldırdı (m.18). Tebliğ, katılım bankaları ile katılım kalkınma ve yatırım bankalarını “katılım finans kuruluşu” olarak tanımlar (m.3). Bu kuruluşlar, yönetim kuruluna bağlı, en az üç üyeli bir danışma komitesi kurar (m.5). Komite, ürün ve hizmetlere ilişkin standart sözleşmelerin katılım esaslarına uygunluğunu değerlendirip onaylar (m.8). Türkiye Bankalar Birliği, TKBB ve Finansal Kurumlar Birliği’nin oluşturduğu yedi üyeli Merkezi Danışma Komitesi ise katılım esaslarını, yani ilke ve standartları belirler (m.3–4). Kurum içi danışma komitesi, Merkezi Danışma Komitesinin ilke ve standartlarına ve genel nitelikli kararlarına aykırı karar alamaz (m.8). Ayrıca faaliyetlerin ve yeni ürünlerin bu esaslara uyumunu izleyen “katılım finans uyum” faaliyetleri yürütülür (m.10).

Bu yapı, katılım esaslarına uygunluğun kurum içinde ve merkezî düzeyde kurumsal bir süreçle izlenmesini amaçlar. Konuya ilişkin dinî görüşlerin tarafsız aktarımı İslami bankacılık yazısındadır.

Mevduat bankasından farkı nedir?

KonuMevduat bankasıKatılım bankası
Fon toplama aracıMevduat hesabıÖzel cari hesap ve katılma hesabı
Hesap sahibine getiriVadeli hesapta önceden bilinen faizÖnceden belirlenmiş getiri yok; kâr veya zarara katılma (kâr payı)
AnaparaSözleşme koşullarına göre geri ödenirKatılma hesabında anaparanın aynen geri ödenmesi Kanun’a göre garanti edilmez
Finansman yöntemiFaizli krediFaizsiz yöntemler (alım-satım, kiralama, ortaklık gibi)
Finansal kiralamaYapamaz (m.4)Yapabilir
Katılım esaslarına uyum yapısıAranmazDanışma komitesi ve katılım finans uyum faaliyetleri (2025 Tebliği)
Düzenleyici ve denetleyiciBDDKBDDK
TMSF sigortasıVar (m.63)Var (m.63)
Gelirin vergilendirmesiStopaj (CK 10041)Aynı oranlarda stopaj (CK 10041)

Katılma hesabında kâr ve zarar nasıl paylaşılır?

Katılma hesabına yatan fonlar havuzlarda toplanır, kullandırılır ve bu faaliyetten doğan sonuç hesaplara yansıtılır. BDDK yönetmeliği bu işleyişin çerçevesini çizer; 23.01.2024 tarihli değişiklikten bu yana geçerli kurallar şöyledir:

  • Katılma hesabı, kâr zarar ortaklığı sözleşmesine ya da yalnızca kamu kurumları, fonlar ve tüzel kişi müşterilerle yapılabilen yatırım vekâleti sözleşmesine dayanır; iki tür ayrı fon havuzlarında işletilir (m.6/2).
  • Katılım bankaları kâra katılma oranını veya tahmini kâr oranını serbestçe belirler; hesap açıldığı anda geçerli oran hesap cüzdanına kaydedilir (m.6/6–7).
  • Hesap sahibinin talep hakkı, katılma hesabında vade sonunda geçerli birim hesap değeri kadardır (m.6/4). Havuzun sonucu günlük birim değerlere yansır.

Bu yüzden gerçekleşen kâr payı vade sonunda belli olur; önceden bilinen bir faiz değildir. Ayrıntılı örnek akış Katılım Sistemleri Nasıl Çalışır? yazısındadır.

Şu varsayımı alalım: 1.000.000 TL, 32 gün, yıllık %40 gerçekleşmiş kâr payı oranı, hesap açılışı 06.10.2026. Aynı rakamlarla hem TL vadeli mevduat hem katılma hesabı sitenin hesaplayıcısında şu sonucu verir:

Brüt kâr payı: 1.000.000,00 × %40 × 32 / 365 =  35.068,49 TL
Stopaj:        35.068,49 × %17,5             =   6.136,99 TL
Net kâr payı:  35.068,49 − 6.136,99          =  28.931,51 TL
Vade sonu:     1.000.000,00 + 28.931,51      = 1.028.931,51 TL

Stopaj oranı %17,5’tir; bu oran 09.07.2025’ten itibaren açılan veya yenilenen, 6 aya kadar vadeli TL hesaplar içindir (1 yıla kadar %15, 1 yıldan uzun %10) ve Cumhurbaşkanı Kararıyla değişebilir. Buradaki %40, örnek içindir; gerçekleşen oran bankaya, vadeye ve döneme göre farklıdır. Kendi tutarınızla denemek için mevduat faizi hesaplayıcısını kullanabilirsiniz; hesap türü olarak “katılma hesabı”nı seçebilirsiniz.

TMSF güvencesi katılım hesabını da kapsıyor mu?

Evet. 5411 sayılı Kanun m.63’e göre resmî kuruluşlar, kredi kuruluşları ve finansal kuruluşlara ait olanlar dışındaki tüm mevduat ve katılım fonları TMSF tarafından sigortalanır; 26.05.2022 tarihli 7407 sayılı Kanun’la yapılan değişiklikten bu yana tüzel kişilere ait ticari hesaplar da kapsamdadır. Sigortaya tabi tutarı Fon Kurulu belirler. Güncel tutar 01.01.2026’dan itibaren 1.200.000 TL‘dir; 2025’te 950.000 TL idi. Tutar her bir kişi için her bankada ayrı uygulanır ve her takvim yılı başında yeniden değerleme oranı dikkate alınarak güncellenir. TMSF’nin bilgilendirme formuna göre sigortalı tutar belirlenirken mevduat hesaplarında anapara ile faiz reeskontları, katılma hesaplarında birim değerler, özel cari hesaplarda ise bakiye dikkate alınır; hesap TL, döviz veya kıymetli maden cinsinden olabilir.

Sigorta dışında kalanlar da vardır. Kanun’a göre (m.64) bankanın hâkim ortakları, nitelikli pay sahipleri, yönetim kurulu üyeleri ve genel müdür ile yardımcıları ile bunların eş, ana, baba ve velayet altındaki çocuklarının hesapları ve suçtan kaynaklanan malvarlığı değerleri kapsamındaki hesaplar sigortaya tâbi değildir. TMSF’nin bilgilendirme formu ve yönetmelik, bunlara yurt dışı şubelerde ve kıyı bankacılığı kuruluşlarında açılan hesapları da ekler. Katılma hesaplarında, en büyük üç katılım bankasının ortalama kâr payı esas alınarak hesaplanan tutarı aşan kâr payı da sigorta kapsamında değildir.

Örnek: aynı katılım bankasında 1.500.000 TL’nin bulunduğunu varsayalım. Sigortalı tutar 1.200.000 TL’dir; bu, bakiyenin %80’idir. Aşan 300.000 TL sigorta kapsamında değildir. Sınır her banka için ayrı uygulandığından aynı kişinin farklı bankalardaki hesapları ayrı ayrı değerlendirilir. Bu, kuralın aritmetik sonucudur; bir tavsiye değildir.

Katılım hesabı açmadan önce hangi sorular sorulmalı?

Bu bir ürün tavsiyesi değil, sorulabilecek soruların listesidir:

  • Hesap hangi sözleşmeye dayanıyor? Kâra katılma oranı veya tahmini kâr oranı hesap cüzdanında nasıl yazıyor?
  • Banka ile müşteri arasındaki paylaşım oranı nedir? Havuzun birim değeri nasıl hesaplanıyor?
  • Vadeden önce çekilirse kâr payı ödenir mi? Koşulları sözleşmede nasıl yazıyor?
  • Havuzda zarar oluşursa bu zararın hesabıma nasıl yansıyacağı sözleşmede nasıl yazıyor?
  • Bankanın danışma komitesi kararlarına ve katılım esaslarına uyum raporlamasına nereden ulaşılır?
  • Tutarınız TMSF sınırını aşıyor mu?

Bankanızla yaşadığınız bir anlaşmazlıkta ilk adım bankanın şikâyet birimidir; çözüm bulunamazsa Tüketici Hakem Heyeti gibi başvuru yollarına bakılabilir, tutar büyükse bir avukattan görüş almak yerinde olur. Bankaların nasıl para kazandığını ve neden sermaye ve likidite kurallarına bağlı olduğunu Banka Nasıl Çalışır? yazısında bulabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Katılım bankası ne demek?

5411 sayılı Bankacılık Kanunu m.3’e göre katılım bankası, özel cari ve katılma hesapları yoluyla fon toplamak ve kredi kullandırmak esas olmak üzere faaliyet gösteren bankadır. Hesap sahibine önceden belirlenmiş getiri ödemez; fonları faizsiz yöntemlerle (alım-satım, kiralama, ortaklık) kullandırır. Mevduat bankalarıyla aynı Kanun’a ve aynı denetim kurumuna (BDDK) tâbidir.

Katılım bankasındaki para TMSF güvencesinde mi?

Evet. 5411 sayılı Kanun m.63’e göre kredi kuruluşlarındaki mevduat ve katılım fonları, resmî kuruluşlar, kredi kuruluşları ve finansal kuruluşlara ait olanlar hariç, Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu (TMSF) tarafından sigorta edilir. 01.01.2026’dan itibaren sigortalı tutar, her bir kişi için her bankada 1.200.000 TL’dir. Tutar her takvim yılı başında yeniden değerleme oranı dikkate alınarak güncellenir ve Resmî Gazete’de ilan edilir.

Katılma hesabında anapara kaybedilebilir mi?

Kanundaki tanıma göre katılma hesabı, fonların kullandırılmasından doğacak kâr veya zarara katılma sonucunu verir; önceden belirlenmiş bir getiri ödenmez ve anaparanın aynen geri ödenmesi garanti edilmez (5411 s.K. m.3). TMSF sigortası bu riski ortadan kaldırmaz: banka faaliyet izni kaldırılırsa katılma hesabında birim hesap değeri esas alınarak sigortalı tutara kadar ödeme yapılır; havuzun zararını telafi etmez. Bankanızdan geçmiş dönemlerde dağıtılan kâr paylarını ve hesabın hangi sözleşmeye dayandığını öğrenebilirsiniz.

Katılım bankası ile mevduat bankası arasındaki en büyük fark nedir?

Mevduat bankası mevduat kabul eder ve vadeli hesaba faiz öder; katılım bankası ise katılma hesabına önceden belirlenmiş bir getiri ödemez, fonların kullandırılmasından doğan kâr veya zararı hesap sahibiyle paylaşır. Kanun iki banka türünün faaliyet alanlarını da ayırır: mevduat bankaları katılım fonu kabul edemez ve finansal kiralama yapamaz, katılım bankaları mevduat kabul edemez (m.4).

Katılma hesabının kâr payından stopaj kesilir mi?

Evet. Katılma hesabına ödenen kâr payı, aynı vadeli TL mevduat faiziyle aynı oranda gelir vergisi kesintisine tâbidir. 09.07.2025’ten itibaren açılan veya yenilenen TL hesaplarda oran 6 aya kadar vadede %17,5, 1 yıla kadar vadede %15, 1 yıldan uzun vadede %10’dur (10041 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı, RG 09.07.2025, S.32951). Oranlar Cumhurbaşkanı Kararıyla değişebilir.

Kaynaklar

İlgili rehberler

Yasal uyarıBu içerik bilgilendirme amaçlıdır; hukuki, mali veya yatırım tavsiyesi niteliği taşımaz.