Hisse Maliyet Hesaplama: Kademeli Alımda Ortalama Maliyet ve Bedelsiz Etkisi

Kısaca hisse maliyeti

Hisse maliyeti, aynı hisseyi farklı tarihlerde ve fiyatlarda aldığınızda eldeki lotların ağırlıklı ortalama fiyatıdır: toplam ödenen tutar (komisyon ve BSMV dahil) toplam lota bölünür. Komisyon maliyeti yükseltir, bu yüzden başabaş satış fiyatı ortalama maliyetin biraz üzerindedir. Bedelsiz sermaye artırımında toplam maliyet değişmez, lot sayısı arttığı için lot başına maliyet düşer; bedelli artırımda ise rüçhan hakkıyla ödediğiniz tutar maliyete eklenir.

Bu yazı hesabın mantığını anlatır; hangi hissenin alınacağına ya da satılacağına dair bir öneri içermez. Rakamlar sitedeki hisse maliyet hesaplayıcısıyla üretilmiştir. Hisse senedinin ne olduğu için hisse senedi nedir yazısına bakabilirsiniz.

Kademeli alımda ortalama maliyet nasıl bulunur?

Formül basittir:

Ortalama maliyet = Toplam maliyet / Eldeki lot
Toplam maliyet   = Σ (lot × fiyat) × (1 + komisyon × (1 + BSMV))

Önce komisyonsuz bir örnek: 06.08.2026’da 100 lot 50 TL’den, 06.09.2026’da 100 lot 40 TL’den alınıyor. Toplam maliyet 9.000 TL, eldeki lot 200, ortalama maliyet 45 TL’dir. Alınan lotlar eşit olmadığında basit ortalama yanıltır: 300 lot 50 TL’den, 100 lot 40 TL’den alındığında maliyet 47,50 TL olur; iki fiyatın ortası olan 45 TL değil. Çünkü pahalıdan daha çok lot almışsınızdır.

Aracı kurumunuzun ekranındaki “ortalama maliyet”in hangi yöntemle (ağırlıklı ortalama ya da FIFO, temettü düşülerek ya da düşülmeden) hesaplandığını kontrol edin. Fiyat düştükçe ek alım yapmak ortalamayı düşürür; ancak ortalama maliyet bir kazanç göstergesi değildir. Kâr ya da zarar, güncel fiyatın bu maliyetle kıyaslanmasından çıkar.

Komisyon ve BSMV maliyeti nasıl etkiler?

Her alış ve satışta aracı kurum komisyon alır; komisyon üzerinden de Banka ve Sigorta Muameleleri Vergisi (BSMV) hesaplanır. Menkul kıymet alım-satımına aracılık edenlerin bu faaliyetten lehlerine kalan komisyon ve benzeri paralar BSMV’ye tabidir (6802 sayılı Kanun m.28/2); vergi işlem tutarına değil, yalnızca komisyona eklenir. Sitedeki hesaplayıcılar aracı kurum komisyonuna %5 BSMV uygular; bu nedenle %0,1 komisyonun efektif maliyeti %0,105 olur. Ayrıca Borsa İstanbul’un Ücretlendirme Tablosu’nda Pay Piyasası işlem hacmi üzerinden 0,25 baz puan borsa payı yer alır; Takasbank, MKK ve aracı kurumun yansıttığı diğer kalemler tarifenize göre değişir. Hesaplayıcı yalnızca komisyon ve BSMV’yi dikkate alır.

Aşağıdaki örnekte aynı iki alım (06.08.2026’da 100 lot 50 TL, 06.09.2026’da 100 lot 40 TL) farklı komisyon oranlarıyla hesaplanmıştır:

Komisyon (+ %5 BSMV)	Toplam maliyet	Ortalama maliyet	Başabaş satış fiyatı
%0	9.000,00 TL	45,0000 TL	45,0000 TL
%0,1	9.009,45 TL	45,0473 TL	45,0946 TL
%0,2	9.018,90 TL	45,0945 TL	45,1894 TL

Komisyon %0,1 iken 9.000 TL’lik alışın maliyeti 9.009,45 TL olur. Başabaş fiyatı, satış tarafındaki komisyon ve BSMV’yi de karşılayan fiyattır: bu fiyatın altında satarsanız işlem zararla kapanır. Aracı kurumların komisyon oranı ve asgari komisyon tutarı farklıdır; kendi tarifenizi girin.

Maliyet düşürmek için kaç lot daha almak gerekir?

Hedef bir ortalama maliyet belirleyip ek alım fiyatı girerseniz, hesaplayıcı gereken lotu verir. Örnek: elinizde 200 lot var (ortalama 45,0473 TL, %0,1 komisyon + %5 BSMV), ek alım fiyatı 35 TL ve hedef ortalama 42 TL:

Gereken ek alım: 88 lot
Ek alım tutarı (komisyon + BSMV dahil): 3.083,23 TL
Yeni durum: 288 lot, toplam maliyet 12.092,68 TL
Yeni ortalama maliyet: 41,9885 TL (başabaş 42,0326 TL)

Bunun bir bedeli vardır: güncel fiyat 35 TL iken ek alımdan önce açık zarar 2.016,80 TL, sonra 2.023,27 TL olur. Ortalama maliyet düşer, ancak pozisyon büyüdüğü için fiyat daha da düşerse zarar da daha hızlı artar. “Maliyet düşürme” bu nedenle bir kazanç yöntemi değil, bir risk büyütme kararıdır; kendi zarar katlanma sınırınızı baştan belirleyin.

Bedelsiz ve bedelli sermaye artırımında maliyet nasıl düzelir?

Bedelsiz sermaye artırımı, şirketin yedek akçe gibi iç kaynaklarını sermayeye eklemesidir (TTK m.462). Pay sahibi ödeme yapmaz: artırım tescille kesinleşince mevcut pay sahipleri bedelsiz payları mevcut paylarının sermayeye oranına göre kendiliğinden iktisap eder (TTK m.462/3). Halka açık ortaklıklarda bedelsiz paylar artırım tarihindeki mevcut paylara dağıtılır (SPKn m.19/4). Borsa İstanbul, temettü ödemesi ve sermaye artırımı durumlarında kendi hesapladığı teorik fiyatı en yakın fiyat adımına yuvarlayarak baz fiyat olarak belirler (Pay Piyasası Prosedürü, 5.1.8); yani ekranda gördüğünüz fiyat düşüşü, lot artışıyla dengelenir.

Maliyet hesabı da buna uyar: toplam maliyet sabit kalır, lot sayısı artar. Yukarıdaki 200 lotluk pozisyon (06.08.2026 ve 06.09.2026 alımları, %0,1 komisyon + %5 BSMV) %100 bedelsiz artırıma uğrarsa:

Önce: 200 lot, toplam maliyet 9.009,45 TL, ortalama 45,0473 TL
Sonra: 400 lot, toplam maliyet 9.009,45 TL, ortalama 22,5236 TL
Başabaş satış fiyatı: 22,5473 TL

Bedelsiz oranı tam sayı lot vermiyorsa küsurat (1 lottan küçük bakiye) oluşabilir. Örnek: 50 TL’den alınmış 150 lot (%0,1 komisyon + %5 BSMV), %15 bedelsiz → 172,5 lot. Hesaplayıcı eldeki adedi tam sayıya indirir (172 lot) ve 0,5 lotluk küsuratı ortalama maliyetle elden çıkarılmış sayar; küsuratın satış fiyatını girerseniz (örnekte 46 TL) küçük bir gerçekleşen kâr yazar (1,24 TL). Ortalama maliyet 43,5239 TL, toplam maliyet 7.486,11 TL olur. Borsa İstanbul Pay Piyasası Prosedürü, üyelerin müşterilerinin 1 lottan küçük bakiyelerini bir “küsurat portföy hesabı”na virmanla alıp karşılığını nakit olarak aktarabilmesine imkân tanır; ancak üyeler bunu yapmak zorunda değildir, uygulamayı aracı kurumunuzdan öğrenin. Gelir Vergisi Kanunu’na göre kârın sermayeye eklenmesi, kâr payı tevkifatı bakımından kâr dağıtımı sayılmaz (GVK m.94/6-b).

Bedelli sermaye artırımı farklıdır: yeni payları nakit karşılığı alırsınız. Her pay sahibi yeni payları mevcut paylarının sermayeye oranına göre alma (rüçhan) hakkına sahiptir; yönetim kurulu bu hakkın kullanım esaslarını belirler ve pay sahiplerine en az on beş gün süre verir (TTK m.461/1 ve 461/3). Rüçhan hakkı devredilebilir (TTK m.461/4). Hakkınızı kullanırsanız ödediğiniz tutar toplam maliyete eklenir. 200 lotluk pozisyon %50 bedelli artırıma katılır ve rüçhan fiyatı 1 TL ise:

Yeni pay: 200 × %50 = 100 lot × 1 TL = 100 TL
Önce: 200 lot, toplam maliyet 9.009,45 TL
Sonra: 300 lot, toplam maliyet 9.109,45 TL, ortalama 30,3648 TL
Başabaş satış fiyatı: 30,3967 TL

Hesaplayıcı rüçhan kullanımına ayrıca komisyon eklemez; aracı kurumunuz bu işlem için ücret alıyorsa tutarı maliyete ekleyin. Rüçhan hakkınızı kullanmazsanız hisse sayınız değişmez, ancak şirketteki ortaklık oranınız bedelli payların başkalarınca alınması ölçüsünde azalır. Yeni pay alma hakları Borsa İstanbul’da ayrı bir sırada işlem görüyorsa kullanmak istemediğiniz hakları satmak da mümkündür; bu sıralarda fiyat marjı ±%50’dir (Pay Piyasası Prosedürü, 5.1.11).

Satışta kâr-zarar nasıl çıkar? Ağırlıklı ortalama mı, FIFO mu?

Bir kısmı satıldığında satılan lotların maliyeti iki yöntemden biriyle bulunur:

• Ağırlıklı ortalama: Satılan lot, o günkü ortalama maliyetten çıkar.
• FIFO (ilk giren ilk çıkar): Satış, en eski alımdan başlayarak düşülür. Gelir Vergisi Kanunu geçici m.67, değişik tarihlerde alınan aynı menkul kıymetin bir kısmı satıldığında tevkifat matrahına esas alış bedelinin ilk giren ilk çıkar yöntemiyle belirlenmesini öngörür; aynı gün içindeki işlemlerde ağırlıklı ortalama kullanılabilir.

Aynı örnekte (100 lot 50 TL, 100 lot 40 TL; %0,1 komisyon + %5 BSMV) 20.09.2026’da 50 lot 60 TL’den satılırsa ağırlıklı ortalama yönteminde gerçekleşen kâr 744,49 TL, geriye kalan 150 lotun ortalaması 45,0473 TL’dir. Bunun yerine 150 lot birden satılırsa iki yöntem ayrışır:

Yöntem (150 lot, 60 TL)	Gerçekleşen kâr	Kalan 50 lotun maliyeti
Ağırlıklı ortalama	2.233,46 TL	45,0473 TL
FIFO	1.983,20 TL	40,0420 TL

Yöntem, yalnızca kârın hangi lotlardan “gerçekleşmiş” sayıldığını değiştirir; kalan lotları da satınca toplam kâr aynıdır. Borsa İstanbul’da işlem gören hisse senetlerinin alım-satım kazancında tam mükellef gerçek kişiler için stopaj oranı %0’dır (GVK geçici m.67 ve 2008/14272 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı); menkul kıymetler yatırım ortaklığı hisselerinde bu oran %10’dur (GİB Geçici 67. Madde Rehberi 2026). Kendi vergi durumunuz için muhasebecinize danışın.

Güncel fiyatla açık kâr-zarar da aynı mantıkla bulunur: 200 lotluk pozisyon 46 TL’de iken satış komisyon ve BSMV’si düşüldükten sonraki piyasa değeri 9.190,34 TL, açık kâr 180,89 TL (+%2,01) olur. Tek bir alım-satım için ayrıntılı kâr-zarar ve hedef getiriye göre satış fiyatları hisse kâr-zarar hesaplayıcısındadır.

Hisse maliyeti hesabında sık yapılan hatalar

• Komisyonu unutmak: Küçük tutarlarda ve sık işlemde komisyon, kârın önemli bir kısmını götürebilir. Asgari komisyon tutarı varsa onu da hesaba katın.
• Basit ortalama almak: Lotlar eşit değilse (100 lot ve 300 lot gibi) fiyatların ortalaması yanlış sonuç verir.
• Bedelsizden sonra eski fiyatla kıyaslamak: Bedelsiz sonrası hem fiyat hem lot başına maliyet düzelir. Alış fiyatını eskisi gibi bırakıp güncel fiyatla kıyaslarsanız yapay bir zarar görürsünüz; maliyeti düzeltin.
• Bedelli payı maliyete eklememek: Rüçhan için ödediğiniz tutar maliyetin parçasıdır.
• Temettüyü karıştırmak: Bazı maliyet takip yöntemleri alınan temettüyü maliyetten düşer; hesaplayıcıda bu bir seçenektir ve varsayılan olarak kapalıdır. Karşılaştırdığınız iki rakamın aynı yöntemle hesaplandığından emin olun. Temettü stopajı ve verim için temettü verimi nasıl hesaplanır yazısına bakın.
• Aracı kurum ekranına tamamen güvenmek: Ekranların yöntemi (ağırlıklı ortalama, FIFO, temettü ve bedelli işlemi) farklı olabilir; sonucu kendi kayıtlarınızla karşılaştırın.

Tutar büyükse ya da vergisel sonuç önemliyse yatırım yaptığınız aracı kurumdan ve bir mali müşavirden destek almak yerinde olur.

Sık sorulan sorular

Hisse ortalama maliyeti nasıl hesaplanır?

Her alımın tutarı (lot × fiyat + komisyon ve BSMV) toplanır, toplam tutar eldeki toplam lota bölünür. Örneğin 100 lotu 50 TL’den, 100 lotu 40 TL’den alan, komisyon ödemeyen bir yatırımcının maliyeti (5.000 + 4.000) / 200 = 45 TL’dir. Alınan lotlar eşit değilse sonuç iki fiyatın ortası değil, lotlarla ağırlıklandırılmış ortalamadır.

Bedelsiz sermaye artırımı hisse maliyetini nasıl etkiler?

Bedelsiz paylar için ödeme yapılmaz; toplam maliyet aynı kalır, lot sayısı artar. Bu yüzden lot başına maliyet düşer. %100 bedelsizde lot sayısı iki katına çıkar, ortalama maliyet yarıya iner; yatırımınızın toplam maliyeti değişmez. Bedelsiz paylar, artırım tarihindeki mevcut paylara dağıtılır (SPKn m.19/4) ve iç kaynaklardan artırımda pay sahipleri bedelsiz payları kendiliğinden iktisap eder (TTK m.462/3).

Bedelli sermaye artırımında maliyet nasıl hesaplanır?

Rüçhan hakkınızı kullanıp yeni pay alırsanız, ödediğiniz tutar (yeni lot × kullanım fiyatı) toplam maliyete eklenir, yeni lotlar da eldeki lota katılır. Hesaplayıcıda artırım oranı ve rüçhan fiyatı girilir; rüçhan fiyatı boş bırakılırsa 1 TL (nominal değer) varsayılır. Rüçhan hakkı tanınan her pay sahibi yeni payları mevcut payları oranında alabilir ve bu hak devredilebilir (TTK m.461).

Maliyet düşürmek için hisse almak mantıklı mı?

Fiyatı ortalama maliyetin altındayken yapılan ek alım lot başına maliyeti düşürür, ancak toplam zararı kendiliğinden azaltmaz; ek alımla birlikte pozisyonunuz da büyür. Yazıdaki örnekte ortalama maliyet 45,05 TL’den 41,99 TL’ye iner ama 35 TL fiyatta açık zarar 2.016,80 TL’den 2.023,27 TL’ye çıkar. Karar vermeden önce kendi hedef ve risk sınırınızı değerlendirin.

Kaynaklar

• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (m.461 yeni pay alma hakkı, m.462 iç kaynaklardan sermaye artırımı)
• 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu (m.19 kâr payı ve bedelsiz pay dağıtımı)
• 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu (geçici m.67 tevkifat matrahı, FIFO; m.94/6-b)
• GİB — G.V.K. Geçici 67’nci Madde Uygulaması ile İlgili Gerçek Kişilere Yönelik Vergi Rehberi (2026)
• Borsa İstanbul — Pay Piyasası Prosedürü (revizyon 21.09.2026; baz fiyat düzeltmesi, küsurat)
• Borsa İstanbul — Ücretlendirme Tablosu
• 6802 sayılı Gider Vergileri Kanunu (BSMV, m.28 ve m.33)