Hisse Maliyet Hesaplama

Hisse ortalama maliyeti nasıl hesaplanır?

Ortalama maliyet, elinizde kalan payların size toplamda kaça mal olduğunun pay adedine bölünmesiyle bulunur. Aracı kurumlar her alımda işlem tutarı üzerinden komisyon alır ve bu komisyon üzerinden Banka ve Sigorta Muameleleri Vergisi (BSMV) eklenir. Bu yüzden önce efektif komisyon oranı (k′) hesaplanır:

k′ = komisyon × (1 + BSMV)
Alış:     Maliyet ← Maliyet + adet × fiyat × (1 + k′);   Adet ← Adet + adet
Satış:    Çıkan maliyet = adet × Maliyet ÷ Adet (ağırlıklı ortalama)
          Gerçekleşen K/Z += adet × fiyat × (1 − k′) − çıkan maliyet
Ortalama = Maliyet ÷ Adet
Başabaş  = Ortalama ÷ (1 − k′)

Ağırlıklı ortalama yönteminde satış, kalan payların ortalamasını değiştirmez; yalnızca adet ve toplam maliyet azalır. Aracı kurum ekranlarında gördüğünüz "ortalama maliyet" bu yöntemle hesaplanır. Araçta ayrıca FIFO (ilk giren ilk çıkar) yöntemi de vardır: satışta önce en eski lotların maliyeti düşülür. Satış içeren hesaplarda sonuç sayfası iki yöntemin gerçekleşen kâr/zararını yan yana gösterir.

Başabaş satış fiyatı, satarken ödeyeceğiniz komisyon ve BSMV'yi de karşılayıp sıfır kâr/zararla çıkmanızı sağlayan fiyattır. Ortalama maliyetin biraz üstündedir; fiyat adımı (tick) yuvarlaması yapılmaz, gerçek emirde bir üst fiyat adımını kullanmanız gerekir.

Örnek hesaplama

Komisyon oranı %0,2 olan bir yatırımcı 01.08.2026'da 100 lotu 50 TL'den, 01.09.2026'da 100 lotu 40 TL'den alıyor. BSMV oranı %5 olduğundan efektif komisyon k′ = 0,002 × 1,05 = 0,0021 (%0,21) olur.

• Birinci alış: 100 × 50 × 1,0021 = 5.010,50 TL
• İkinci alış: 100 × 40 × 1,0021 = 4.008,40 TL
• Toplam maliyet: 9.018,90 TL; eldeki adet: 200 lot
• Ortalama maliyet: 9.018,90 ÷ 200 = 45,0945 TL
• Başabaş satış fiyatı: 45,0945 ÷ (1 − 0,0021) = 45,1894 TL

Aynı pozisyon için hedef ortalama 42 TL ve ek alım fiyatı 35 TL girilirse (komisyonsuz hesapta) gereken lot x = ⌈200 × (45 − 42) ÷ (42 − 35)⌉ = 86 lot, alım tutarı 86 × 35 = 3.010,00 TL bulunur. Kontrol: (9.000 + 3.010) ÷ 286 = 41,99 TL. Ek alım fiyatı hedef ortalamanın üzerindeyse o fiyattan alarak hedefe inmek matematiksel olarak mümkün değildir; araç bu durumda uyarı verir.

Bedelsiz, bedelli ve temettü sonrası maliyet

Bedelsiz sermaye artırımı (iç kaynaklardan artırım) şirketin değerini değiştirmez; elinizdeki pay sayısı artar, toplam maliyetiniz aynı kalır, dolayısıyla ortalama maliyet düşer. %100 bedelsizde 200 lot 400 lota çıkar ve 45 TL'lik ortalama 22,50 TL olur. Bölünme sonucu oluşan kesirli paylar (küsurat) Merkezi Kayıt Kuruluşu (MKK) üzerinden satılarak nakde çevrilir. Araç küsuratı ortalama maliyetle pozisyondan çıkarır; satırın fiyat alanına küsurat satış fiyatını yazarsanız oluşan küçük kârı gerçekleşen kâr/zarara ekler. Örneğin 150 lot ve %15 bedelsizde 172,5 pay oluşur; 0,5 pay küsurat olarak satılır, eldeki adet 172 olur.

Bedelli sermaye artırımında rüçhan hakkını kullandığınızda her pay için genellikle 1 TL nominal bedel ödersiniz. Yeni paylar bu bedelle maliyete eklenir: 200 lot için %50 bedelli 100 yeni pay ve 100 TL ek maliyet demektir; ortalama 9.100 ÷ 300 = 30,3333 TL olur. Rüçhan fiyatı alanını boş bırakırsanız 1 TL kabul edilir.

Nakit temettü vergisel maliyeti değiştirmez. Bazı aracı kurum ekranları alınan temettüyü maliyetten düşerek daha düşük bir ortalama gösterir; bu ekranlarla karşılaştırmak için "Alınan temettüyü maliyetten düş" seçeneğini kullanabilirsiniz. Seçenek kapalıyken temettü ayrı bir kalem olarak "alınan net temettü" başlığında izlenir. Temettü satırına hisse başı net tutarı girin.

Türkiye'de komisyon, BSMV ve vergi kuralları

Aracı kurum komisyonu üzerinden 6802 sayılı Gider Vergileri Kanunu'nun 28–33. maddeleri uyarınca BSMV hesaplanır; genel oran 98/11591 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile %5'tir. BSMV işlem tutarı üzerinden değil, yalnızca komisyon üzerinden alınır; bu nedenle %0,2 komisyon %0,21 efektif maliyete dönüşür. Araç BSMV oranını güncel veri dosyasından okur ve sonuçta "Komisyon + BSMV" olarak gösterir.

Borsa İstanbul'da işlem gören hisse senetlerinin alım-satım kazançlarında tam ve dar mükellef gerçek kişiler için Gelir Vergisi Kanunu geçici 67. madde kapsamındaki stopaj oranı 2008/14272 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile %0'dır ve bu kazançlar için beyanname verilmez. Menkul kıymet yatırım ortaklığı (MKYO) hisseleri bu kuralın dışındadır. Geçici 67. maddede stopaj matrahı, elden çıkarılan payların ilk giren ilk çıkar (FIFO) yöntemine göre belirlenen alış bedeliyle hesaplanır; FIFO seçeneği bu matrahı görmek içindir.

BIST'te pay piyasasında 1 lot 1 paya eşittir; bu yüzden alış ve satış adetleri tam sayıdır. Bedelli artırımlarda kesirli yeni pay oluşabilir; araç bunu dökümde ondalıklı gösterir.

Sık yapılan hatalar

• Komisyonu unutmak: Komisyonsuz ortalama gerçek maliyetinizin altında kalır; başabaş fiyatını olduğundan düşük görürsünüz.
• Satışın ortalamayı değiştirdiğini sanmak: Ağırlıklı ortalamada kârlı ya da zararlı satış kalan payların ortalamasını değiştirmez.
• Bedelsizden sonra eski maliyetle kıyaslamak: Bedelsiz sonrası fiyat teorik olarak düşer; eski ortalamayla karşılaştırmak yanıltıcı zarar görüntüsü verir.
• Temettüyü iki kez saymak: Temettüyü maliyetten düştüyseniz ayrıca gelir olarak eklemeyin.
• Tarihleri karıştırmak: İşlemler tarih sırasıyla işlenir; bir satışı alıştan önceki tarihe yazarsanız "eldeki adetten fazla" hatası alırsınız.