Faiz Oranı Dönüştürme ve Bulma

Basit ve bileşik faiz arasındaki fark

Faiz oranı yalnızca bir sayı değildir; hangi dönem için ve faizin nasıl işletildiği de önemlidir. Basit yöntemde dönemlik oran, dönem sayısıyla çarpılır: aylık %3,5 faiz yılda 12 ay olduğu için %42 yapar. Bileşik yöntemde ise her ayın faizi anaparaya eklenir ve sonraki ay faiz bu büyümüş tutar üzerinden işler; aynı aylık %3,5 oranı yıl sonunda 1,035¹² − 1 = %51,11 verir. Aradaki yaklaşık dokuz puanlık fark "faizin faizi"dir.

Bankaların ilan ettiği aylık oranlar çoğu zaman basit (×12) mantıkla yıllığa çevrilerek sunulur; oysa kredinin gerçek maliyeti ve mevduatın gerçek getirisi bileşiktir. Bu araç her sonucu iki sütunda gösterir: "Basit (bankanın ×12 ilanı)" ve "Bileşik (gerçek)". Hangi sütuna baktığınızı bilmek, iki teklifi doğru karşılaştırmanın ilk şartıdır.

Nasıl hesaplanır?

Girdiğiniz oran önce iki ortak değere çevrilir: yıllık nominal oran R ve yıllık efektif oran e. Diğer tüm dönemler bu ikiden türetilir.

Günlük d: R = 365 × d,  e = (1 + d)^365 − 1
Aylık a: R = 12 × a,  e = (1 + a)^12 − 1
3 aylık q: R = 4 × q,  e = (1 + q)^4 − 1
Nominal R (yılda m kez bileşik): e = (1 + R/m)^m − 1
Efektif e: R = 12 × ((1 + e)^(1/12) − 1)

Tablo (k = 365, 12, 4, 1):  basit = R / k;  bileşik = (1 + e)^(1/k) − 1

Taksitten faiz bulma işleminde bilinmeyen oran, eşit taksitli kredinin bugünkü değer denkleminden bulunur. Kredi tutarı K, aylık taksit T ve vade n için aylık toplam oran i, K = T × (1 − (1 + i)−n) / i eşitliğini sağlayan orandır (Excel'deki RATE işlevi; araç Newton yöntemi ve ikili aramayla çözer). Ardından:

Aylık akdi faiz = i / (1 + (KKDF + BSMV) / 100)
Yıllık faiz + vergi maliyeti = (1 + i)^12 − 1
YMO (masraflı) = (1 + RATE(n, −T, K − masraf))^12 − 1

Örnek hesaplamalar

Örnek 1 — Aylık %3,5: Yıllık basit karşılık 3,5 × 12 = %42,00; yıllık bileşik (efektif) karşılık 1,035¹² − 1 = %51,1069. Aynı faiz üç ayda bir bileşiklenseydi 3 aylık bileşik oran %10,8718, günlük bileşik eşdeğer %0,1132 olurdu.

Örnek 2 — Nominal %40, aylık bileşik: Yıllık nominal %40 faiz yılda 12 kez bileşiklenirse aylık oran 40 / 12 = %3,3333, efektif yıllık oran (1 + 0,40 / 12)¹² − 1 = %48,2126 olur.

Örnek 3 — Efektif %50: Yıllık efektif %50 için aylık bileşik oran 1,5^1/12 − 1 = %3,4366; bunun ×12 nominal karşılığı %41,2393'tür. Yani "yıllık %50" ile "aylık %3,4366" aynı faizin iki yazılışıdır; aylık %4,17 (50 / 12) ise çok daha pahalı bir faizdir.

Örnek 4 — Taksitten faiz: 100.000 TL krediye 12 ay boyunca 10.000 TL taksit ödüyorsanız toplam geri ödeme 120.000 TL'dir. Taksitteki toplam aylık oran %2,9229 çıkar. İhtiyaç kredisinde vergiler (KKDF %15 + BSMV %15 = %30) faiz kısmı üzerinden alındığından akdi faiz 2,9229 / 1,30 = %2,2483 aylıktır; toplam ödemedeki 20.000 TL fazlalığın 15.384,62 TL'si faiz, 4.615,38 TL'si vergidir. Masraf yoksa yıllık maliyet %41,2999'dur.

Örnek 5 — Masraflı kredi: Aynı kredide 1.000 TL peşin masraf kesilirse eline geçen tutar 99.000 TL olur; RATE(12; −10.000; 99.000) = %3,0913 aylık ve YMO %44,0993 bulunur. Masraf, yıllık maliyeti yaklaşık üç puan artırmıştır.

Türkiye'de kredi faizi, KKDF, BSMV ve YMO

Bankaların duyurduğu "aylık %" kredi faizi vergisizdir ve akdi faiz olarak adlandırılır. Taksite her ay, o taksitin faiz kısmı üzerinden Kaynak Kullanımını Destekleme Fonu (KKDF) ve Banka ve Sigorta Muameleleri Vergisi (BSMV) eklenir; anapara üzerinden vergi alınmaz. Araç oranları güncel parametre dosyasından okur: Ekim 2026 itibarıyla ihtiyaç ve taşıt kredilerinde KKDF %15 ve BSMV %15, konut kredilerinde ikisi de sıfır, ticari TL kredilerde yalnızca BSMV %5'tir. BSMV oranı 7 Temmuz 2023 tarihli Cumhurbaşkanı Kararıyla (7345) %15'e çıkarılmıştır; KKDF oranı ise 2010'dan beri %15'tir.

Mevzuattaki yıllık maliyet oranı (6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun ve Tüketici Kredisi Sözleşmeleri Yönetmeliği) kredinin toplam maliyetini faiz, vergiler ve masraflar dâhil, bileşik ve yıllık olarak ifade eder. Bu nedenle yalnızca masraflı oran "YMO" adını taşır; masrafsız bileşik oran bu araçta "yıllık faiz + vergi maliyeti" olarak ayrı gösterilir. Tüketici kredilerinde gecikme faizi de akdi faizin %30 fazlasını aşamaz.

Kredi kartı gibi dönemli ürünlerde azami akdi faiz oranları Merkez Bankası tarafından duyurulur. Bugün geçerli kredi kartı azami akdi faiz oranı aylık %3,25 düzeyindedir; bu oranı araca "aylık" olarak girerek yıllık bileşik karşılığını görebilirsiniz.

Sık yapılan hatalar

• Aylık oranı ×12 ile yıllığa çevirmek: Faiz her ay anaparaya ekleniyorsa yıllık maliyet ×12'den yüksektir. Karşılaştırma yaparken efektif (bileşik) oranı kullanın.
• Nominal oranı efektif sanmak: "Yıllık %40" nominal oran, bileşikleme sıklığına göre %40 ile %49,18 (günlük) arasında bir efektif orana denk gelir.
• Vergiyi unutmak: Banka tablosundaki aylık faiz vergisizse gerçek aylık maliyet KKDF ve BSMV ile %30 daha yüksektir (ihtiyaç kredisi).
• Masrafı hesaba katmamak: Tahsis ücreti ve dosya masrafı peşin kesildiğinde net aldığınız tutar azalır, ancak taksit aynı kalır; gerçek maliyet YMO ile görülür.
• Yüzde puanı ile yüzde farkını karıştırmak: %3,5'ten %4'e çıkış 0,5 puandır; oranın kendisi göreli olarak %14,3 artmıştır.

Aracı nasıl kullanmalı?

"Oranı dönüştür" işleminde önce girdiğiniz oranın türünü seçin: bankanız "aylık %2,5" diyorsa Aylık, mevduatta "yıllık %45 net" yazıyorsa genellikle Yıllık nominal seçilir (bileşik sıklığı mevduatta çoğunlukla vade sonu olduğundan yıllık = 1 yazın). Sonuç ekranındaki karşılıklar tablosu aynı faizin günlük, aylık, 3 aylık ve yıllık basit ve bileşik değerlerini yan yana verir. Süre ve tutarla getiri hesabı için bileşik faiz ve mevduat faizi araçlarına geçin.

"Taksitten faiz oranı bul" işleminde sözleşmedeki kredi tutarını, taksiti ve taksit sayısını girin; masraflar peşin kesiliyorsa masraf alanına yazın. İki değer ve süreden yıllık getiri (CAGR) bulmak için bu araç yerine CAGR hesaplayıcısını kullanın. Taksit toplamı kredi tutarından küçük olduğunda oran negatif olacağından araç uyarır.