Bedelli, Bedelsiz ve Temettü Sonrası Teorik Fiyat Hesaplama
Bedelli, Bedelsiz ve Temettü Sonrası Teorik Fiyat Hesaplama
Bedelsiz, bedelli sermaye artırımı ve nakit temettü sonrası teorik (düzeltilmiş) hisse fiyatını, rüçhan hakkının teorik değerini, yeni lot sayısını ve ödenecek bedeli hesaplar.
Hesap bilgileri
Hesap sonucu
Sonuç burada bir dekont olarak çıkar
Soldaki değerleri girip Hesapla'ya basın. Toplam, hesabın parçaları ve her satırın yasal dayanağı burada görünür; yazdırabilir veya bağlantısını paylaşabilirsiniz.
Bir şirket bedelsiz pay dağıttığında, bedelli sermaye artırımına gittiğinde ya da kâr payı ödediğinde, hak kullanım sabahı hisse fiyatı ekranda bir anda düşük görünür. Bu düşüş bir kayıp değil, pay sayısındaki artışın ya da şirketten çıkan nakdin fiyata yansıtılmasıdır. Bu araç, Borsa İstanbul'un hak kullanım gününde uyguladığı düzeltme formülüyle teorik (düzeltilmiş) fiyatı, bedellide rüçhan hakkının teorik değerini, elinizdeki lotun işlemden sonra kaç lota çıkacağını, ödemeniz gereken bedeli ve portföy değerinizin öncesi ile sonrasını hesaplar. Bedelsiz, bedelli ve aynı gün dağıtılan nakit temettüyü birlikte girebilirsiniz; hisse bölünmesi de bedelsiz gibi hesaplanır.
Teorik fiyat nasıl hesaplanır?
Hak kullanımından önceki kapanış fiyatı P, bedelsiz oranı bs, bedelli oranı bl (ikisi de ondalık: %50 = 0,5), rüçhan (kullanım) fiyatı R ve hisse başı brüt nakit temettü D olsun. İşlemden sonra bir eski payın yerini 1 + bl + bs pay alır; buna karşılık şirkete bl × R tutarında nakit girer, temettü olarak D tutarında nakit çıkar. Toplam değer korunacağı için:
Teorik fiyat P' = (P + b_l × R − D) / (1 + b_l + b_s) Rüçhan hakkının teorik değeri = P' − R Yeni lot = Lot × (1 + b_l + b_s); Ödenecek bedel = Lot × b_l × R
Portföy değeri işlemden sonra Yeni lot × P' + Lot × D olur; bu tutar her zaman öncesi + ödenen bedel tutarına eşittir. Yani bedelsiz ya da temettü sizi zengin etmez, bedelli de fakirleştirmez: bedellide cebinizden çıkan para hisse olarak portföyünüze geri girer. Araç tüm ara işlemleri tam hassasiyetle yapar ve teorik fiyatı 4 ondalıkla gösterir.
Örnek hesaplama
Bedelli %50, rüçhan fiyatı 1 TL, 1.000 lot: Hisse hak kullanım öncesinde 31,00 TL'den kapanmış olsun. Teorik fiyat (31 + 0,5 × 1) / (1 + 0,5) = 31,5 / 1,5 = 21,0000 TL olur; fiyat teorik olarak %32,26 düşer. Rüçhan hakkının teorik değeri 21 − 1 = 20 TL'dir. 1.000 lotluk yatırımcı haklarını kullanırsa 1.000 × 0,5 × 1 = 500 TL öder ve 1.500 lot sahibi olur. Portföyü 1.000 × 31 = 31.000 TL'den 1.500 × 21 = 31.500 TL'ye çıkar; aradaki 500 TL, ödediği bedeldir.
31 TL, %50 bedelli, 1 TL rüçhan, 1.000 lot
- Hak kullanım öncesi kapanış fiyatı: 31 TL
- Bedelsiz oranı: %0
- Bedelli oranı: %50
- Rüçhan (kullanım) fiyatı: 1 TL
- Hisse başı brüt nakit temettü (aynı gün): 0 TL
- Elinizdeki lot: 1.000
31,00 TL kapanış fiyatlı payda %50 bedelli sonrası teorik fiyat 21,0000 TL (−%32,26); rüçhan hakkının teorik değeri 20,0000 TL; 1.000 lot 1.500 lota çıkar, 500,00 TL ödenir ve portföy değeri 31.500,00 TL olur.
| Kalem | Önce | Sonra |
|---|---|---|
| Lot | 1.000,00 | 1.500,00 |
| Hisse fiyatı (TL) | 31,00 | 21,00 |
| Pay değeri (TL) | 31.000,00 | 31.500,00 |
| Nakit temettü (TL) | 0,00 | 0,00 |
| Ödenen bedelli tutarı (TL) | 0,00 | 500,00 |
| Toplam değer − ödenen bedel (TL) | 31.000,00 | 31.000,00 |
Teorik fiyatın açılımı
P' = (P + b_l × R − D) / (1 + b_l + b_s)| Pay: 31 + 0,5 × 1 − 0 | = | 31 | ,50 | |
| Payda: 1 + 0,5 + 0 | = | 1 | ,50 | |
| Rüçhan değeri: 21,0000 − 1 | = | 20 | ,00 | TTK m.461 rüçhan |
| Teorik fiyat = 31,5 / 1,5 | = | 21 | ,00 |
|---|
Notlar
- Teorik fiyat 4 ondalıkla gösterilir; Borsa İstanbul hak kullanım günü baz fiyatı bu formülle düzeltir ve sonucu fiyat adımına yuvarlar, bu nedenle ekrandaki baz fiyat birkaç kuruş farklı olabilir.
- Teorik fiyat yalnızca matematiksel düzeltmedir; işlem sonrası piyasa fiyatını öngörmez ve yatırım tavsiyesi değildir.
Bedelsiz %100: 100 TL'lik hisse 100 / 2 = 50 TL olur, lot sayısı iki katına çıkar. Bölünme 1→10 için bedelsiz oranına %900 yazın: 250 TL'lik hisse 25 TL olur, 37 lot 370 lota çıkar.
Temettü ve bedelsiz aynı gün: 50 TL'lik hissede 2 TL brüt temettü ve %50 bedelsiz için (50 − 2) / 1,5 = 32 TL. 100 lotluk yatırımcı 150 lot × 32 TL = 4.800 TL değerinde pay ve 200 TL brüt temettü alır; toplam yine 5.000 TL'dir. Temettünün vergi kesintisi sonrası net tutarı için temettü hesaplayıcısına bakın.
Türkiye'de bedelli, bedelsiz ve rüçhan hakkı kuralları
- Bedelsiz sermaye artırımı, şirketin iç kaynaklarının (geçmiş yıl kârları, yeniden değerleme fonları, sermaye düzeltmesi olumlu farkları) sermayeye eklenmesidir; ortaklara yeni pay verilir ama şirkete para girmez. Halka açık şirketlerde süreç 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu ve SPK'nın VII-128.1 sayılı Pay Tebliği'ne göre yürür, takvim KAP'ta ilan edilir.
- Bedelli sermaye artırımında mevcut ortakların yeni pay alma (rüçhan) hakkı 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.461'e dayanır. Rüçhan hakkı kullanım süresi boyunca haklar Borsa İstanbul'da ayrı bir "rüçhan hakkı kuponu" olarak işlem görebilir; kullanılmayan haklar genellikle sonradan halka arz edilir.
- Baz fiyat düzeltmesi: Borsa İstanbul, hak kullanım (ve bölünme) gününde baz fiyatı bu araçtaki formülle düzeltir ve sonucu fiyat adımına yuvarlar. Araç fiyat adımına yuvarlamadığı için ekrandaki baz fiyatla birkaç kuruş fark görebilirsiniz.
- Küsurat paylar: Lot sayınız oranla çarpıldığında tam sayı çıkmazsa kesirli kısım Merkezi Kayıt Kuruluşu (MKK) tarafından toplu olarak satılır ve bedeli hesabınıza aktarılır.
- Vergi: Bedelsiz pay alımı gelir sayılmaz; maliyetiniz yeni lot sayısına bölünerek düşer. Nakit kâr payında ise dağıtım sırasında stopaj kesilir; güncel oran temettü hesaplayıcısında veri dosyasından okunur.
Sık yapılan hatalar
- Oranı pay sayısı sanmak: "%100 bedelsiz" her 1 paya 1 yeni pay demektir, toplam pay iki katına çıkar. "1'e 2 bölünme" ise bedelsiz %100'e karşılık gelir.
- Fiyat düşüşünü zarar sanmak: Hak kullanım sabahı portföy değeri, ödediğiniz bedel dışında değişmez. Kâr/zarar takibini eski fiyatla yeni lotu karşılaştırarak yapmayın.
- Rüçhan fiyatını unutmak: Bedelli oranını girip rüçhan fiyatını boş bırakırsanız varsayılan 1 TL (nominal değer) kullanılır. Primli bedellide (ör. 2,5 TL) bu alanı mutlaka değiştirin.
- Rüçhan hakkını değerlendirmeden kullanmak: Rüçhan fiyatı teorik fiyata eşit ya da üstündeyse hak değersizdir; araç bu durumda uyarı verir.
- Maliyeti güncellememek: Bedelsiz sonrası ortalama maliyetiniz düşer. Yeni maliyet için hisse maliyet hesaplayıcısına bedelsiz/bedelli satırı ekleyin.
Bu araç yalnızca matematiksel düzeltmeyi gösterir; işlem sonrası piyasa fiyatını öngörmez ve yatırım tavsiyesi değildir.
Sık sorulan sorular
Bedelsiz sonrası hisse fiyatı nasıl hesaplanır?
Kapanış fiyatını 1 + bedelsiz oranına bölün. %100 bedelside 100 TL / 2 = 50 TL, %50 bedelside 60 TL / 1,5 = 40 TL. Aynı gün temettü de varsa önce temettü fiyattan düşülür: (50 − 2) / 1,5 = 32 TL.
Bedelli sermaye artırımında ne kadar ödeme yaparım?
Lot sayınız × bedelli oranı × rüçhan fiyatı kadar. 1.000 lot, %50 bedelli ve 1 TL rüçhan fiyatıyla 1.000 × 0,5 × 1 = 500 TL ödersiniz ve 500 yeni lot alırsınız.
Rüçhan hakkının değeri nedir?
Teorik fiyattan rüçhan (kullanım) fiyatı çıkarılarak bulunur. 31 TL'lik hissede %50 bedelli ve 1 TL rüçhan fiyatıyla teorik fiyat 21 TL, rüçhan hakkının teorik değeri 20 TL'dir. Piyasadaki rüçhan kuponu bu değerin altında ya da üstünde işlem görebilir.
Hisse bölünmesi nasıl girilir?
Bölünme, bedelsiz sermaye artırımıyla matematiksel olarak aynıdır. 1 payın N paya bölünmesi için bedelsiz oranına (N − 1) × 100 yazın: 1→10 bölünmede %900, 1→2 bölünmede %100.
Hak kullanım sonrası portföyüm neden değişmiyor?
Çünkü pay sayısı artarken fiyat aynı oranda düşer. Bedellide ödediğiniz para yeni pay olarak portföye girer, temettüde fiyattan düşen tutar nakit olarak hesabınıza gelir. Araçtaki önce/sonra tablosu bu eşitliği satır satır gösterir.
Ekrandaki baz fiyat neden aracın sonucundan biraz farklı?
Borsa İstanbul düzeltilmiş fiyatı hissenin fiyat adımına yuvarlar; araç ise 4 ondalıkla tam sonucu gösterir. Küçük farkın nedeni bu yuvarlamadır.