Pozisyon Büyüklüğü ve Risk Hesaplama

Pozisyon büyüklüğü nasıl hesaplanır?

Önce bir payın (ya da kontratın) stop çalıştığında getireceği kayıp bulunur. Bu kayıp, giriş ile stop arasındaki fiyat farkına alış ve satış komisyonlarının eklenmesiyle oluşur. Komisyon oranı k, BSMV oranı b ise etkin oran k' = k × (1 + b) olur. Risk bütçesi bu birim riske bölünür ve aşağı yuvarlanır:

Birim risk R₁ = (|giriş − stop| + (giriş + stop) × k') × çarpan
Adet = ⌊ Sermaye × risk% / R₁ ⌋
Üst sınır = ⌊ Sermaye × kaldıraç / (giriş × çarpan × (1 + k')) ⌋
R/Ö = |hedef − giriş| / |giriş − stop|;   Başabaş kazanma = 1 / (1 + R/Ö)

Hesaplanan adet, sermayenizin (kaldıraçla birlikte) alabileceği miktarı aşıyorsa üst sınıra indirilir ve araç uyarı verir; bu durumda gerçekleşecek kayıp risk bütçesinin altında kalır. Hedefteki net kâr, hedef ile giriş arasındaki farktan iki yönlü komisyonun düşülmesiyle bulunur: adet × çarpan × (|hedef − giriş| − (giriş + hedef) × k').

Örnek hesaplama

Komisyonsuz temel örnek: 100.000 TL sermaye, işlem başı %1 risk, giriş 50 TL, stop 47,50 TL, hedef 57,50 TL. Risk bütçesi 1.000 TL, birim risk 2,50 TL; ⌊1.000 / 2,5⌋ = 400 adet. Pozisyon 400 × 50 = 20.000 TL, yani sermayenin %20'si. Hedef 7,50 TL, risk 2,50 TL olduğu için risk/ödül 1:3, başabaş kazanma oranı 1 / (1 + 3) = %25: dört işlemden biri hedefe ulaşıp üçü stop olsa bile (komisyon hariç) başa baş kalırsınız.

Komisyon ve BSMV ile: Aynı işlemde binde 1 komisyon ve üzerine %5 BSMV, etkin oranı %0,105 yapar. Birim risk 2,50 + 97,50 × 0,00105 = 2,602375 TL; ⌊1.000 / 2,602375⌋ = 384 adet, stop çalışırsa kayıp 999,31 TL. Komisyon tek başına 16 adetlik fark yaratır.

VİOP örneği: 100.000 TL teminat, %2 risk, çarpanı 100 olan pay vadeli kontratta giriş 120, stop 115, kaldıraç 10. Kontrat başı risk 5 × 100 = 500 TL; ⌊2.000 / 500⌋ = 4 kontrat, nominal pozisyon 48.000 TL. Kaldıraç sınırı ⌊1.000.000 / 12.000⌋ = 83 kontrat olduğundan bağlayıcı değildir.

Türkiye'de komisyon, BSMV, VİOP ve kaldıraç kuralları

• BSMV: Aracı kurumların aldığı komisyon, 6802 sayılı Gider Vergileri Kanunu kapsamında Banka ve Sigorta Muameleleri Vergisine tabidir; genel oran %5'tir ve işlem tutarına değil komisyona uygulanır. Araç oranı veri dosyasından okur, "Komisyona BSMV ekle" kutusunu kaldırırsanız yalnız komisyon kullanılır.
• Kesirli pay yok: Borsa İstanbul pay piyasasında en küçük işlem birimi 1 paydır; araç adedi her zaman aşağı yuvarlar.
• VİOP: Vadeli işlem ve opsiyon sözleşmelerinde kontrat büyüklüğü (çarpan) sözleşme şartnamesinde, başlangıç ve sürdürme teminatları Takasbank tarafından belirlenir. Pay vadeli sözleşmelerde çarpan genellikle 100 paydır; endeks sözleşmelerinde bir endeks puanının TL karşılığıdır.
• Açığa satış ve kredili işlem 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu ve SPK'nın kredili işlemler, açığa satış ve ödünç alma-verme işlemlerine ilişkin tebliğine göre yapılır; aracı kurumunuz ek teminat isteyebilir.
• Kaldıraçlı alım satım (forex) işlemlerinde kaldıraç ve teminat oranları SPK düzenlemeleriyle sınırlandırılmıştır; buradaki kaldıraç alanı yalnızca pozisyon tutarını sınırlayan bir çarpandır.

Sık yapılan hatalar

• Riski pozisyon büyüklüğüyle karıştırmak: "%1 risk", sermayenin %1'iyle hisse almak değil, stop çalıştığında sermayenin %1'ini kaybetmektir. Stop yakınsa pozisyon büyük, uzaksa küçük olur.
• Komisyonu unutmak: Kısa stoplu işlemlerde alış ve satış komisyonu birim riskin önemli bir parçası olabilir; komisyonu sıfır girmek gerçek kaybı olduğundan küçük gösterir.
• Stopun garanti olduğunu sanmak: Açılış boşluğunda ya da sığ piyasada emir stop fiyatının ötesinde gerçekleşebilir; azami kayıp bu durumda hesaplananı aşar.
• Çarpanı yanlış girmek: VİOP kontratında çarpanı 1 bırakmak riski 100 kat küçük gösterir. Sözleşme şartnamesini kontrol edin.
• Risk/ödül oranını tek başına değerlendirmek: 1:3 oranı, ancak işlemlerin en az %25'i hedefe ulaşıyorsa başa baş getirir. Başabaş kazanma oranını kendi işlem geçmişinizle karşılaştırın.