İçeriğe geç

Güncel oranlar

  • Yasal faiz %31 yıllık
  • TTK 1530 geç ödeme %43 yıllık
  • TCMB avans faizi %39,75 yıllık
  • Gecikme zammı %3,7 aylık

2021-2023 Dönemi: Faiz İndirimleri, Kur Korumalı Mevduat ve Enflasyon

Eylül 2021'de başlayan faiz indirimleri, Aralık 2021'deki kur hareketi ve kur korumalı mevduat (KKM), Ekim 2022'de %85,51'e çıkan yıllık enflasyon, Haziran 2023 sonrasında para politikasının sıkılaştırmaya dönmesi ve KKM'den çıkış, TCMB kararları ve TÜİK verileriyle tarafsız biçimde anlatılır.

  • HazırlayanTemerrüt Editörlüğü
  • Güncelleme
  • Okuma10 dakikalık okuma

Kısaca 2021-2023 dönemi

2021-2023 döneminde Türkiye’de para politikası iki farklı yönde işledi. Eylül-Aralık 2021’de politika faizi %19’dan %14’e indirildi; Aralık 2021’de kur sert hareket etti, kur korumalı mevduat (KKM) uygulaması başladı ve yıllık enflasyon Ekim 2022’de %85,51’e kadar çıktı. 22 Haziran 2023’te politika faizi %8,5’ten %15’e yükseltilerek sıkılaştırma süreci başladı; faiz 21 Mart 2024’te %50’ye ulaştı, KKM ise 2025’te sonlandırıldı. Bu yazı dönemi resmî duyurular, TCMB tabloları ve TÜİK verileriyle tarihsel sırayla anlatır; politika tercihlerine ilişkin değerlendirmeler tartışmalıdır ve burada taraf tutulmaz.

Eylül-Aralık 2021: Faiz indirimleri

Başlangıç noktasında politika faizi yüksekti: TCMB’nin tablosuna göre bir hafta vadeli repo faizi Mart 2021’deki kararla %19’a çıkarılmıştı. Sonraki dört toplantıda faiz şöyle indirildi (PPK toplantı tarihleri):

PPK tarihiKararPolitika faizi sonrası
23 Eylül 2021%19 → %18%18
21 Ekim 2021%18 → %16%16
18 Kasım 2021%16 → %15%15
16 Aralık 2021%15 → %14%14

Kurul, Eylül 2021 gerekçesinde enflasyondaki yükselişin gıda ve ithalat fiyatları, tedarik süreçlerindeki aksaklıklar, yönetilen/yönlendirilen fiyatlar ve açılmaya bağlı talep gelişmeleri gibi arızi unsurlardan kaynaklandığını değerlendirdi. Aralık 2021 duyurusunda ise Kasım ayındaki yükselişte döviz kuru gelişmeleri, küresel gıda ve tarımsal emtia fiyatları, tedarik aksaklıkları gibi arz yönlü unsurlar ile talep gelişmelerinin etkili olduğunu belirtti. 16 Aralık 2021 tarihli duyuru, politika faizinin 100 baz puan indirilerek “arz yönlü ve para politikası etki alanı dışındaki arızi faktörlerin fiyat artışları üzerinde oluşturduğu geçici etkilerin ima ettiği alanın kullanımının tamamlanmasına” karar verildiğini, kararların birikimli etkilerinin 2022’nin ilk çeyreğinde izleneceğini ve geniş kapsamlı bir politika çerçevesi gözden geçirme sürecinin yürütüleceğini bildirdi. Aynı duyuruda TCMB’nin, enflasyonda kalıcı düşüşe işaret eden güçlü göstergeler oluşana ve orta vadeli %5 hedefine ulaşılana kadar tüm araçlarını kullanacağı belirtiliyordu.

Aralık 2021: Kur hareketi ve kur korumalı mevduat

TCMB’nin arşivlenmiş gösterge kurlarına göre dolar (döviz alış) Eylül-Aralık 2021’de hızla yükseldi, Aralık’ın son haftasında ise sert biçimde geriledi:

Tarih1 ABD doları (TL)
31.12.20207,4194
20.09.20218,6648
16.12.202115,2118
20.12.202117,4731
31.12.202113,3290
Dolar kuru: 8,6648 → 17,4731 (20 Eylül-20 Aralık 2021)   = +%101,66
Dolar kuru: 17,4731 → 13,3290 (20-31 Aralık 2021)         = −%23,72
Dolar kuru: 7,4194 → 13,3290 (2020 sonu-2021 sonu)        = +%79,65

TCMB’nin 2021 Faaliyet Raporu, döviz kurlarında “sağlıksız fiyat oluşumları” gözlendiği için 1, 3, 10, 13 ve 17 Aralık 2021’de doğrudan döviz satımıyla müdahale edildiğini, toplam 7.278 milyon dolar likidite sağlandığını yazar. Yıllık TÜFE Aralık 2021’de %36,08’e çıktı (Kasım’da %21,31); aylık artış %13,58 oldu (TÜİK, TCMB tablosu).

Aynı günlerde kur korumalı mevduat uygulaması devreye girdi. TCMB’nin 21 Aralık 2021 tarihli duyurusuna göre (kur korumalı mevduat):

  • 20 Aralık 2021’de ABD doları, euro ve sterlin cinsinden döviz tevdiat hesabı veya döviz cinsinden katılım fonu bulunan, yurt içinde yerleşik gerçek kişiler hesaplarını vadeli TL hesaba dönüştürerek destekten yararlanabiliyordu.
  • Hesaplar 3, 6 ve 12 ay vadeli açılabiliyordu.
  • Faiz/kâr payı ile hesap açılışı ile vade sonundaki kur değişim oranı kıyaslanıyor, yüksek olan oran üzerinden ödeme yapılıyordu. Hesap açılışındaki kurla vade sonu kuru ne olursa olsun anapara ve faiz tutarı müşteriye bankasınca ödeniyordu; vade sonu kuru üzerinden hesaplanan tutar daha büyükse fark TCMB tarafından karşılanıyordu.
  • Vadeden önce hesaptan para çekilirse destekten yararlanılamıyordu.

29 Aralık 2021 tarihli duyuruyla uygulama altın hesaplarını da kapsayacak biçimde genişletildi (TCMB 2021 Faaliyet Raporu). Mekanizma şu şekilde çalışıyordu (rakamlar varsayımsal bir 3 aylık vadedir):

Vade sonunda kur artışıFaiz getirisiÖdenen tutar (100.000 TL)
%2%3,5103.500 TL (faiz yüksek olduğu için faiz)
%5%3,5105.000 TL (kur değişimi yüksek olduğu için kur farkı dahil)

Bu tablo yalnızca mekanizmayı göstermek içindir; gerçek hesapların faiz oranları bankalara ve döneme göre değişiyordu.

2022: Liralaşma Stratejisi, faiz indirimleri ve enflasyonun zirvesi

TCMB’nin 2022 Faaliyet Raporu’na göre kurum, Ocak 2022’de tüm politika araçlarında Türk lirasını öncelikleyen geniş kapsamlı bir politika çerçevesi gözden geçirme süreci yürüttüğünü açıkladı ve Liralaşma Stratejisi’ni kamuoyuyla paylaştı. Stratejinin amacı, finansal sistemde değer saklama aracının Türk lirası olması, hane halkı, firma ve banka bilançolarında TL kalemlerinin payının kademeli olarak artması ve kredilerin sürdürülebilir fiyat istikrarıyla tutarlı büyümesiydi.

Politika faizi Ocak-Temmuz 2022’de %14’te sabit kaldı. Ağustos-Kasım döneminde rapora göre toplamda 500 baz puan indirildi:

PPK tarihiKararPolitika faizi sonrası
18 Ağustos 2022%14 → %13%13
22 Eylül 2022%13 → %12%12
20 Ekim 2022%12 → %10,5%10,5
24 Kasım 2022%10,5 → %9%9

Aralık 2022’de faiz %9’da sabit tutuldu; 23 Şubat 2023’te %8,5’e indirildi. Aynı yıl enflasyon belirgin biçimde yükseldi. TCMB’nin 2022 Faaliyet Raporu’na göre artışta döviz piyasasında ekonomik temellerden uzak fiyat oluşumlarına bağlı fiyatlama davranışları, jeopolitik gelişmelerin yol açtığı küresel emtia ve gıda fiyatları, ithalat fiyatları, taşımacılık maliyetleri ve tedarik aksaklıkları belirleyici oldu. TÜFE verileri TÜİK’in, diğer satırlar belirtilen kaynakların verisidir:

GöstergeDeğer
Yıllık TÜFE, Ocak 2022%48,69
Yıllık TÜFE, Haziran 2022%78,62
Yıllık TÜFE, Ekim 2022 (Ocak 2005’ten beri yayımlanan seride en yüksek değer)%85,51
Yıllık TÜFE, Aralık 2022%64,27
Üretici fiyatları, 2022 yılı artışı (TCMB 2022 Faaliyet Raporu)%97,7
Cari işlemler açığı, 2022 (TCMB 2022 Faaliyet Raporu; sonradan revize edilebilir)48,8 milyar dolar
GSYH büyümesi, 2022%5,5 (Strateji ve Bütçe Başkanlığı, OVP 2024-2026)
2020 sonunda 1.000,00 TL → 2023 sonu fiyatlarıyla 3.683,25 TL (TÜFE toplam %268,32)
Politika faizi %10,5 (20 Ekim 2022), yıllık TÜFE %85,51 (Ekim 2022): reel getiri −%40,43

İkinci satır geriye dönük basit bir göstergedir: nominal faiz ile aynı ayın yıllık enflasyonu arasındaki farkı gösterir, yatırım ya da faiz tercihi için bir öneri değildir. Hesap, enflasyon hesaplayıcısı ile yapılabilir.

KKM’nin büyüklüğü ve çıkış süreci

KKM bakiyesi hızla büyüdü. TCMB uzmanlarının “Merkezin Güncesi” yazısına göre bakiye 2023 ortasında 140 milyar ABD dolarının üzerine çıktı (yazı yazarların görüşlerini yansıtır, kurumun resmî görüşü olmayabilir). Bu dönemden itibaren TCMB kademeli bir çıkış stratejisi uyguladı:

  • 20 Ağustos 2023: Para Politikası Kurulu’nun 20 Temmuz 2023 kararındaki “sadeleşme” çerçevesinde yabancı para mevduattan KKM’ye dönüşüm hedefi uygulamasına ve TL payına göre menkul kıymet tesisi ile zorunlu karşılık uygulamasına son verildi; KKM’den TL hesaplara geçiş ve KKM’nin belli oranda yenilenmesinin hedeflenmesine karar verildi (Basın Duyurusu 2023-31).
  • 27 Ekim 2023: KKM yenileme ve TL’ye geçiş maddeleri menkul kıymet düzenlemesinden çıkarıldı; zorunlu karşılık komisyon uygulamasında değişiklikler yapıldı (Basın Duyurusu 2023-40).
  • 20 Ocak 2025: Döviz ve altın dönüşümlü KKM hesaplarında 6 ve 12 ay vadeli açma ve yenileme sonlandırıldı (2025-04).
  • Şubat 2025: Tüzel kişi KKM hesapları için yenileme ve açılış işlemleri sonlandırıldı (TCMB blog yazısı).
  • 23 Ağustos 2025: KKM hesap açma ve yenileme işlemleri (YUVAM hesapları hariç) sonlandırıldı; KKM’nin TL’ye geçişine ve yenilenmesine ilişkin toplam hedef de kaldırıldı. Bu tarihten önce açılmış hesapların vadeleri dolduğunda ilgili tebliğlerin yürürlükten kaldırılacağı duyuruldu (2025-45).

Aynı yazıya göre KKM bakiyesi 21 Ağustos 2025’te 11 milyar dolara geriledi; 19 Ağustos 2025’te KKM’nin toplam mevduat içindeki payı %1,8, TL mevduat payı ise %60’ın üzerindeydi. Yazarlar ayrıca KKM’den çıkışla birlikte para politikasının bankaların TL fonlama maliyetine aktarımının güçlendiğini ve merkez bankası bilançosundaki risklerin azaldığını belirtir.

Haziran 2023 sonrası: Para politikasında değişim

22 Haziran 2023 tarihli kararda PPK politika faizini %8,5’ten %15’e yükseltti ve parasal sıkılaştırma sürecinin başlamasına karar verdi; gerekçe olarak dezenflasyonun en kısa sürede tesisini, enflasyon beklentilerinin çıpalanmasını ve fiyatlama davranışlarındaki bozulmanın kontrol altına alınmasını gösterdi. Sonraki kararlar TCMB’nin faiz tablosuna göre şöyledir (PPK toplantı tarihleri):

PPK tarihiPolitika faizi
22 Haziran 2023%15
20 Temmuz 2023%17,5
24 Ağustos 2023%25
21 Eylül 2023%30
26 Ekim 2023%35
23 Kasım 2023%40
21 Aralık 2023%42,5
25 Ocak 2024%45
21 Mart 2024%50
26 Aralık 2024%47,5
23 Ocak 2025%45
6 Mart 2025%42,5
17 Nisan 2025%46
24 Temmuz 2025%43
11 Eylül 2025%40,5
23 Ekim 2025%39,5
11 Aralık 2025%38
22 Ocak 2026%37

21 Mart 2024’te Kurul faizi %45’ten %50’ye yükseltti ve gecelik borçlanma-borç verme faizlerinin politika faizine kıyasla −/+300 baz puan marjla belirlenmesine karar verdi. 20 Mart 2025’te PPK, finansal piyasalardaki gelişmeleri değerlendirmek üzere ara toplantı yaptı; politika faizini %42,5’te, gecelik borçlanma faizini %41’de sabit tutarak gecelik borç verme faizini %46’ya yükseltti ve piyasa oynaklığını sınırlamak üzere TL ve döviz likiditesine yönelik tedbirler aldı (Basın Duyurusu 2025-20). 17 Nisan 2025’te politika faizi %42,5’ten %46’ya yükseltildi. Politika faizi 22 Ocak 2026 kararıyla %37’ye indirildi; PPK 10 Eylül 2026’da politika faizini %37’de, gecelik borç verme faizini %40’ta, gecelik borçlanma faizini %35,5’te sabit tuttu (Basın Duyurusu 2026-38).

Faiz 21 Mart 2024’ten 26 Aralık 2024’e kadar %50’de sabit kaldı (TCMB faiz tablosu). Aynı dönemde TÜİK verisine göre yıllık TÜFE Mayıs 2024’te %75,45’e çıktı, Aralık 2024’te %44,38’e, Aralık 2025’te %30,89’a, Eylül 2026’da %29,73’e geriledi.

Veriler ne gösteriyor?

YılGSYH büyümesiTÜFE Aralık/AralıkPolitika faizi (yıl sonu)1 ABD doları (yıl sonu, TL)
2021%11,4%36,08%1413,3290
2022%5,5%64,27%918,6983
2023%5,1%64,77%42,529,4382

GSYH büyümesi Strateji ve Bütçe Başkanlığı’nın Orta Vadeli Program’larından alınmıştır; veriler revize edilir. Örneğin 2023 büyümesi 29 Şubat 2024’te %4,5 olarak açıklanmış, Eylül 2024 tarihli Orta Vadeli Program’da %5,1 olarak yer almıştır.

Dolar kuru: 13,3290 → 18,6983 (2021 sonu-2022 sonu)  = +%40,28
Dolar kuru: 18,6983 → 29,4382 (2022 sonu-2023 sonu)  = +%57,44
Dolar kuru: 29,4382 → 42,8457 (2023 sonu-2025 sonu)  = +%45,54
Politika faizi %14 (16.12.2021),  yıllık TÜFE %36,08 (Aralık 2021): reel getiri −%16,23
Politika faizi %42,5 (21.12.2023), yıllık TÜFE %64,77 (Aralık 2023): reel getiri −%13,52
Politika faizi %38 (11.12.2025),  yıllık TÜFE %30,89 (Aralık 2025): reel getiri +%5,43

Bu rakamlar tarihsel birer göstergedir: nominal faizin aynı dönemin yıllık enflasyonuyla basit karşılaştırmasıdır ve beklenen enflasyonu yansıtmaz. Kaynaklar dönemin değerlendirmesinde farklı gerekçeler sunar: 2021-2022 duyuruları enflasyondaki artışı arz yönlü ve geçici faktörlere bağlarken, Haziran 2023 kararı sıkılaştırmanın amacını enflasyon beklentilerinin çıpalanması olarak tanımlamıştır. İktisatçılar dönemin politika tercihlerini ve maliyetlerini farklı biçimlerde değerlendirir; bu yazı yalnızca resmî verileri ve kararları kronolojik biçimde aktarır.

Önceki kur şokları için 2018 kur şoku ve 2001 krizi, kavramlar için Ekonomi nedir, enflasyonun nasıl ölçüldüğü için enflasyon hesaplama yazılarına bakabilirsiniz.

Enflasyon hesaplayıcısıTÜFE serisiyle geçmişteki bir tutarın bugünkü karşılığını (veya tersini), gelecekteki satın alma gücünü, reel getiriyi ve maaş/zam için…

Hesapla →

Sık sorulan sorular

Kur korumalı mevduat (KKM) nedir, nasıl çalışıyordu?

KKM, hesap açılışı ile vade sonu arasındaki kur değişimine karşı koruma sağlayan Türk lirası vadeli mevduat/katılma hesabıydı. TCMB’nin 21 Aralık 2021 tarihli duyurusuna göre faiz/kâr payı ile kur değişim oranı kıyaslanıyor, yüksek olan oran üzerinden ödeme yapılıyordu; vade sonu kurundan hesaplanan tutar anapara ve faizden büyükse fark TCMB tarafından karşılanıyordu. Vadeden önce çekilirse destekten yararlanılamıyordu.

Yıllık enflasyon en yüksek ne zaman ve ne kadardı?

TCMB’nin yayımladığı TÜİK serisinde (Ocak 2005’ten itibaren) yıllık TÜFE en yüksek değerine Ekim 2022’de ulaştı: %85,51. Yıllık TÜFE Aralık 2021’de %36,08, Aralık 2022’de %64,27, Aralık 2023’te %64,77 oldu; Aralık 2024’te %44,38, Aralık 2025’te %30,89’a geriledi.

Politika faizi 2021-2023’te nasıl değişti?

PPK 23 Eylül 2021’den 16 Aralık 2021’e kadar politika faizini %19’dan %14’e indirdi; faiz Ocak-Temmuz 2022’de %14’te kaldı. 18 Ağustos-24 Kasım 2022 arasında %14’ten %9’a, 23 Şubat 2023’te %8,5’e indirildi. 22 Haziran 2023’te %15’e yükseltildi; 21 Aralık 2023’te %42,5, 21 Mart 2024’te %50 oldu.

KKM ne zaman sona erdi?

TCMB 20 Ocak 2025’te döviz ve altın dönüşümlü KKM hesaplarında 6 ve 12 ay vadeli hesap açma ve yenileme işlemlerini sonlandırdı. 23 Ağustos 2025’te KKM hesap açma ve yenileme işlemleri (YUVAM hesapları hariç) sonlandırıldı; bu tarihten önce açılmış hesaplar vadesine kadar devam etti, ilgili tebliğlerin vadeler dolduğunda yürürlükten kaldırılacağı duyuruldu.

Kaynaklar

İlgili rehberler

Yasal uyarıBu içerik bilgilendirme amaçlıdır; hukuki, mali veya yatırım tavsiyesi niteliği taşımaz.