İçeriğe geç

Güncel oranlar

  • Yasal faiz %31 yıllık
  • TTK 1530 geç ödeme %43 yıllık
  • TCMB avans faizi %39,75 yıllık
  • Gecikme zammı %3,7 aylık

FED Nedir? Yapısı, FOMC, Federal Fon Oranı ve Türkiye’ye Etkisi

FED, ABD'nin merkez bankası sistemidir: 7 üyeli Board, 12 bölge bankası ve faiz kararlarını veren FOMC'dan oluşur. Çift görevi, federal fon oranının nasıl belirlendiği ve FED kararlarının kur, sermaye akımları ve altın üzerindeki olası etkileri anlatılıyor.

  • HazırlayanTemerrüt Editörlüğü
  • Güncelleme
  • Okuma7 dakikalık okuma

Kısaca FED

FED, ABD’nin merkez bankası sistemi olan Federal Reserve System’in kısaltmasıdır. Kurumun para politikası kararlarını veren organı, Federal Open Market Committee (FOMC) adlı komitedir. Komite, federal fon oranı için bir hedef aralık belirler; bu oran dünya finansal piyasaları için bir referans niteliği taşır. Türkiye’ye etkisi doğrudan değil, kur, sermaye akımları ve risk iştahı kanallarından dolaylı olarak ortaya çıkar. Türkiye’nin kendi merkez bankasını merkez bankası nedir yazısında bulabilirsiniz.

FED’in yapısı nasıl?

FED’in işleyişi, ABD’de 1913 tarihli Federal Reserve Act’e dayanır. Sistem üç ana unsurdan oluşur:

  • Board of Governors (Guvernörler Kurulu): Washington’da bulunan Board’un 7 üyesi vardır. Üyeler ABD Başkanı tarafından aday gösterilir, Senato tarafından onaylanır ve 14 yıllık kademeli dönemlerle görev yapar. Başkan ve Başkan Yardımcısı bu görevlerde dört yıllık dönemlere atanır.
  • 12 Federal Rezerv Bankası: ABD’yi bölgelere bölen, her biri bir coğrafi bölgeye hizmet eden bankalardır; toplam 24 şube ile desteklenir.
  • FOMC: Para politikası kararlarını veren komitedir. 12 oy hakkı olan üyesinden 7’si Board üyesi, 1’i New York Federal Rezerv Bankası başkanı, 4’ü diğer bölge bankası başkanlarından dönüşümlü görev yapan kişilerdir. Oy hakkı olmayan diğer bölge bankası başkanları da toplantılara katılır ve görüşlerini bildirir.

FED’in kendi tanımıyla beş temel işlevi vardır: para politikasını yürütmek, finansal sistemin istikrarını gözetmek, finansal kuruluşları denetleyip düzenlemek, ödeme ve mutabakat sistemlerinin güvenliğini sağlamak, tüketicinin korunmasını ve toplum kalkınmasını desteklemek.

Çift görev ve %2 hedefi nedir?

Federal Reserve Act m.2A, FED’in para ve kredi büyüklüklerini ekonominin uzun vadeli üretim potansiyeline uygun biçimde büyütmesini ve böylece azami istihdam, fiyat istikrarı ve ılımlı uzun vadeli faiz oranları hedeflerini desteklemesini ister. Uygulamada ilk ikisi, yani istihdam ve fiyat istikrarı, çift görev olarak anılır. Çift görev, FED’in karar verirken iki ayrı ölçütü birlikte gözetmesi demektir: işsizlik yükseliyorsa faiz indirimi, enflasyon yüksekse faiz artışı akla gelir; ikisi aynı anda bozulursa denge kurmak güçleşir.

FED, uzun vadede kişisel tüketim harcamaları fiyat endeksindeki yıllık %2 artışın görevle en uyumlu enflasyon düzeyi olduğunu belirtir. Enflasyonun ölçümünü ve Türkiye’de TÜFE’nin nasıl işlediğini enflasyon hesaplama yazısında bulabilirsiniz.

Federal fon oranı nasıl belirlenir?

Federal fon oranı, mevduat kuruluşlarının birbirlerine gecelik olarak rezerv bakiyesi borç verdiği faizdir. FOMC bu oranı doğrudan “yazmaz”; bir hedef aralık açıklar ve FED bu aralığı politika araçlarıyla uygular. Araçlar arasında açık piyasa işlemleri, rezerv bakiyelerine ödenen faiz, gecelik ters repo işlemleri ve iskonto penceresi bulunur. TCMB’nin bir hafta vadeli repo ihalesini politika faizi olarak kullanması gibi, FED de kısa vadeli faizleri belirli bir aralıkta tutmaya çalışır.

FOMC yılda en az sekiz kez toplanır. 2026 takvimi şöyledir:

ToplantıTarih
Ocak27-28 Ocak
Mart17-18 Mart
Nisan28-29 Nisan
Haziran16-17 Haziran
Temmuz28-29 Temmuz
Eylül15-16 Eylül
Ekim27-28 Ekim
Aralık8-9 Aralık

16 Eylül 2026 toplantısında Komite, hedef aralığı çeyrek puan artırarak %3,75-4,00’a yükseltmiştir; karar 12-0 oyla alınmıştır. Metinde adımın enflasyonun Komite’nin %2 hedefine daha zamanında dönmesini destekleyeceği belirtilir. Bir sonraki karar için Ekim toplantısını FED’in internet sitesinden izleyin.

FED kararı Türkiye’yi nasıl etkiler?

FED’in faizi yalnızca ABD’deki kredileri ilgilendirmez; dolar cinsi varlıkların getirisi dünya genelinde karşılaştırma ölçütüdür. Etkiler genellikle şu kanallardan anlatılır:

  • Sermaye akımları: TCMB’nin Mayıs 2026 Finansal İstikrar Raporu, gelişmekte olan ülkelere yönelik fon akımlarının küresel risk iştahındaki değişimlere bağlı olarak dalgalı seyrettiğini belirtir. Aynı raporda, portföy hareketlerinde ABD dolarının seyri, emtia fiyatları ve ticaret politikaları gibi etkenlerin öne çıktığı söylenir. ABD faizleri yükseldiğinde bazı yatırımcılar gelişmekte olan ülke varlıklarından daha güvenli ya da getirisi artmış dolar varlıklarına kayabilir.
  • Kur: Aynı rapor, küresel risk iştahındaki dalgalanmaların gelişmekte olan ülkelerin CDS primlerinde ve kur oynaklığında artışa yol açtığını, ABD dolarındaki değerlenmenin ise küresel finansal koşulları sıkılaştırdığını belirtir. Dolar/TL de bu değişimlerden etkilenebilir; TL’nin değeri aynı zamanda Türkiye’deki enflasyon, TCMB politikası ve risk algısına bağlıdır.
  • Altın: Ons altın ABD doları cinsinden fiyatlanır. ABD faizleri yükseldiğinde faiz getirmeyen altın tutmanın fırsat maliyeti artar, dolar güçlendiğinde ise dolar dışı alıcı için altın pahalılaşır; bu yüzden altın fiyatı ile ABD faizleri ve dolar arasında zaman zaman ters yönlü ilişki gözlenir. Bu bir kural değildir; jeopolitik gelişmeler, güvenli liman talebi ve merkez bankası alımları gibi başka etkenler de fiyatı belirler.
  • Dış finansman maliyeti: Dış borçlanan bankaların ve şirketlerin maliyeti, ABD faizleri ve risk primleriyle birlikte değişir. Faizin maliyet etkisini paranın maliyeti yazısında inceleyebilirsiniz.

Kapsanmamış faiz paritesi ne söyler?

TCMB, aynı vadeli ve risksiz iki varlık için yerli getirinin, yabancı getiri ile yerli paranın beklenen değer kaybı ve risk priminin toplamına eşit olması gerektiğini anlatır: r = r* + ΔE + RP. Buna göre yerli para cinsinden varlıkların risk primi artarsa bu varlıklara talep azalır ve yerel para değer kaybeder. FED faizi artınca r* yükselir; denklemin eşit kalması için yerli faiz, beklenen kur artışı ya da risk priminden biri değişmelidir. Bu, Türkiye’de merkez bankası kararlarının neden dış faizlerle birlikte okunduğunu açıklar.

Örnek: faiz farkı ve başabaş kur

Aşağıdaki hesap yalnızca mekanizmayı göstermek için kurulmuş bir senaryodur; gerçek kur ya da ürün faizi değildir. Varsayım: 1 yıllık TL faizi %37, dolar faizi %4, başlangıç kuru 1 ABD doları = 40,00 TL. Artış ve değişim adımları sitedeki yüzde hesaplayıcısıyla alınmış, başabaş kur ise iki vade sonu tutarının birbirine bölünmesiyle bulunmuştur:

TL tarafı:     100.000,00 TL × %37 artış = 137.000,00 TL
Dolar tarafı:  100.000 / 40 = 2.500 USD; 2.500 × %4 artış = 2.600,00 USD
Başabaş kur:   137.000 / 2.600 = 52,69 TL
Kur artışı:    40,00 → 52,69 = +%31,73

Senaryoya göre dolar/TL yıl boyunca %31,73’ten fazla artarsa dolar tarafı TL faizini geride bırakır, daha az artarsa TL faizi önde kalır. Bu hesap vergi, komisyon ve kur farkını dikkate almaz; amaç, faiz farkı ile beklenen kur artışının birbirine nasıl bağlandığını göstermektir. Dolar faizi artarsa başabaş kur aşağı iner: aynı senaryoda %5 dolar faizinde başabaş kur artışı %30,48’dir. Böylece FED’in faiz kararı, yurt dışından gelen sermayenin hangi kur beklentisiyle TL varlıklarını tutacağı hesabını değiştirir.

Merkez bankalarının bu tabloyu yönlendirme araçlarını merkez bankası nedir, parayı çıkaran sistemin tarihini ise para nedir yazısında bulabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

FED ne demek, kısaltması nedir?

FED, ABD’nin merkez bankası olan Federal Reserve System’in (Federal Rezerv Sistemi) kısaltmasıdır. Sistem, 1913 tarihli Federal Reserve Act ile kurulmuştur. Üç ana unsuru Washington’daki Board of Governors, 12 Federal Rezerv Bankası ve para politikası kararlarını veren Federal Open Market Committee’dir (FOMC).

FOMC kimlerden oluşur, yılda kaç kez toplanır?

FOMC’nin 12 oy hakkı olan üyesi vardır: Board’un 7 üyesi, New York Federal Rezerv Bankası başkanı ve diğer 11 bölge bankası başkanından dönüşümlü olarak görev yapan 4 kişi. Komite yılda en az sekiz kez toplanır. 2026 takviminde son iki toplantı 27-28 Ekim ve 8-9 Aralık’tır.

FED’in çift görevi nedir?

FED’in para politikası hedefleri Federal Reserve Act m.2A’da azami istihdam, fiyat istikrarı ve ılımlı uzun vadeli faiz oranları olarak sayılır; uygulamada azami istihdam ve fiyat istikrarına dayalı bu yapıya çift görev (dual mandate) denir. FED, uzun vadede yıllık %2 enflasyonun (kişisel tüketim harcamaları fiyat endeksi ile ölçülen) bu görevle en uyumlu düzey olduğunu belirtir.

Federal fon oranı nedir, şu an kaç?

Federal fon oranı, mevduat kuruluşlarının birbirlerine gecelik olarak rezerv bakiyesi borç verirken uyguladığı faizdir. FOMC bu oran için bir hedef aralık belirler. 16 Eylül 2026’daki toplantıda Komite hedef aralığı çeyrek puan artırarak %3,75-4,00’a yükseltmiştir; karar 12-0 oyla alınmıştır. Güncel aralığı FED’in internet sitesinden kontrol edin.

FED faiz kararı Türkiye’yi neden etkiler?

ABD faizleri küresel finansal koşulların ve yatırımcıların risk iştahının önemli bir bileşenidir. TCMB’nin Finansal İstikrar Raporu, gelişmekte olan ülkelere yönelik fon akımlarının küresel risk iştahına duyarlı olduğunu ve ABD dolarının seyrinin portföy hareketlerinde belirleyici olduğunu belirtir. Etki her dönemde aynı yönde ve aynı büyüklükte olmaz; Türkiye’nin kendi enflasyonu, TCMB’nin politikası ve risk primi de sonucu belirler.

Kaynaklar

İlgili rehberler

Yasal uyarıBu içerik bilgilendirme amaçlıdır; hukuki, mali veya yatırım tavsiyesi niteliği taşımaz.