Altın Türleri ve Ayarları: Milyem, Has Altın, Çeyrek, Ata ve Gremse
24, 22, 18 ve 14 ayar altın ne demek, milyem nasıl hesaplanır, has altın hangi saflıktadır? Çeyrek, yarım, tam, Ata ve gremse altının Darphane ağırlıkları, ziynet ile sikke farkı, işçilik ve kuyumcu fiyatı farkı ve altın fiyatlarının nasıl okunacağı.
- HazırlayanTemerrüt Editörlüğü
- Güncelleme
- Okuma8 dakikalık okuma
Kısaca altın türleri
Altının türü iki şeye bağlıdır: saflığına (ayar, milyem) ve şekline (gram, külçe, Cumhuriyet altını, takı). 24 ayar saf altındır; 22, 18 ve 14 ayar altın, saf altın ile başka metallerin karışımıdır. Çeyrek, yarım, tam ve Ata gibi Cumhuriyet altınlarının tümü 22 ayardır ve ağırlıkları Darphane tarafından belirlenmiştir.
Bu yazı, ayar ve milyemin ne anlama geldiğini, has altının neden ayrı anıldığını, Cumhuriyet altınlarının Darphane ağırlıklarını ve fiyat farkını yaratan işçilik payını anlatır. Hangi altının tercih edilmesi gerektiği konusunda öneri yapmaz.
Ayar ve milyem nedir?
Ayar, altının 24 parçası içinde kaç parçanın saf altın olduğunu gösterir. Milyem, aynı saflığı binde olarak yazar. İkisi arasındaki teorik ilişki şöyledir:
Milyem = ayar × 1000 / 24
Saf altın (gram) = brüt gram × milyem / 1000Pratikte damga değeri teorik değerden küçük farklarla yazılır. Uluslararası saflık standartlarında 14 ayar 585, 18 ayar 750, 22 ayar 916, 24 ayar 999 olarak damgalanır:
| Ayar | Teorik milyem | Damga değeri | 10 gram altındaki saf altın (damga) |
|---|---|---|---|
| 24 | 1.000 | 999 | 9,99 g |
| 22 | 916,67 | 916 | 9,16 g |
| 18 | 750 | 750 | 7,50 g |
| 14 | 583,33 | 585 | 5,85 g |
Bankalar fiziki altını kabul edip değerlerken Bankaların Kıymetli Maden Alım Satımına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’teki (m.4/2) asgari milyem tablosunu esas alır. Tablo ayara ve ürüne göre değer verir: örneğin 24 ayar Darphane ürünleri için 0,995, Darphane üretimi 22 ayar ziynet için 0,907, 22 ayar hurda altın için 0,905. Bu değerler 916 damga değerinden düşük olduğundan, bankaya götürdüğünüz altının hesaba geçen saf karşılığı kuyumcunun hesabıyla birebir tutmayabilir. Altın Çevirici’de milyem kaynağı “BDDK” seçildiğinde 1 ziynet çeyrek 1,6067 gram yerine 1,5909 gram saf altın olarak hesaplanır.
Has altın nedir?
Piyasada “has altın” denince 995/1000 saflıkta 24 ayar standart külçe altın anlaşılır. Borsa İstanbul’un Kıymetli Madenler Piyasası, standart altını en az 995/1000 saflıkta, belirli ağırlıklardaki bar ya da külçe olarak tanımlar: 1 gramdan 500 grama mini barlar ve 1 kilogramlık külçe. Darphane da Cumhuriyet altını üretiminde Borsa İstanbul rafineri listesindeki rafinerilerde üretilmiş 995/1000 saflıkta külçe altını kabul eder.
Has altının gram fiyatı biliniyorsa diğer altınların değeri, içerdikleri saf altın miktarı üzerinden bu fiyattan hesaplanabilir.
Cumhuriyet altınları: çeyrek, yarım, tam, Ata ve gremse
Cumhuriyet altınları, 1738 sayılı TBMM Kararı ve 4 No’lu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi gereği yalnızca Darphane tarafından üretilir. İki grupta, beş boyda üretilir; toplam 10 farklı çap ve ağırlık vardır. Tümü 22 ayardır. Darphane’nin yayımladığı brüt ağırlıklar şunlardır:
| Boy | Sikke (g) | Ziynet (g) |
|---|---|---|
| Çeyreklik | 1,804 | 1,754 |
| Yarımlık | 3,608 | 3,508 |
| Birlik (tam) | 7,216 | 7,016 |
| İki buçukluk | 18,040 | 17,540 |
| Beşlik | 36,080 | 35,080 |
Sikke altınlar ziynete göre daha küçük çaplı, daha kalın ve daha ağırdır. Yeni tarihli ile eski tarihli Cumhuriyet altınlarının ayarı, ağırlığı ve kalitesi aynıdır; fark basım tarihindedir. Tarihler, ziynet altınlarda miladi yıl başında, sikke altınlarda ise 29 Ekim’de güncellenir.
- Ata altın. Darphane, halk arasında Ata Lirası denen altının 7,216 gramlık birlik sikke altın olduğunu açıklar.
- Gremse. Piyasada iki buçukluk ziynet altına gremse denir (17,54 g). Gremse adı Darphane belgesinde geçmez; eşleme piyasa kullanımına dayanır.
- Reşat. Reşat altını Darphane’nin saydığı 10 Cumhuriyet altını arasında yer almaz. Basına yansıyan Darphane verilerine göre (20.07.2026) 2026’nın ilk yarısında Cumhuriyet altınlarından ayrı olarak “Reşad” altını da basılmıştır; ancak ağırlığı ve ayarı için resmî bir tablo bulunamadığından burada rakam verilmemiştir.
Dönüşüm örneği: 10 gram, çeyrek ve saf altın
Sitedeki Altın Çevirici ile hesaplanmış örnek değerler (damga milyemi, ziynet serisi):
1 çeyrek (ziynet): 1,754 g brüt × 916 / 1000 = 1,6067 g saf altın 1 tam (ziynet): 4 çeyrek = 7,016 g brüt = 6,4267 g saf altın 1 Ata (birlik sikke): 7,216 g brüt = 6,6099 g saf altın 1 gremse (ziynet): 10 çeyrek = 17,54 g brüt = 16,0666 g saf altın 10 gram 22 ayar: 9,16 g saf altın = 5,7013 çeyrek
Çeyrek ve Ata’nın aynı fiyattan satılmaması bu yüzden normaldir: brüt ağırlıkları ve saf altın içerikleri farklıdır. Fiyat farkının bir bölümü ağırlıktan, kalanı işçilikten ve satıcının fiyatlamasından gelir.
İşçilik ve kuyumcu fiyatı farkı
Kuyumcuda gördüğünüz fiyat, çoğunlukla altının saf değeri ile bir işçilik/kâr payının toplamıdır. İşçilik üç yerde karşınıza çıkar:
- Cumhuriyet altını üretimi. Darphane altın satmaz; külçe altın getirenlere sipariş üzerine Cumhuriyet altını üretir ve karşılığında işçilik ve fire alır. Darphane’nin 29.11.2013 tarihli belgesindeki tabloya göre 1 kilogram külçe karşılığında ziynet çeyrek ve yarım için 14,30 gram, ziynet birlik için 11,08 gram; sikke çeyrek için 11,08 gram, sikke yarım ve birlik için 9,43 gram fire ve işçilik ayrılır. Bu, külçe ağırlığının yaklaşık binde 9 ile 14’üdür. Belge eski tarihlidir; güncel tutarı Darphane’den teyit edin.
- Bilezik ve takı. Tasarım ve işçilik payı yüksek olabilir ve gram fiyatına eklenir.
- Perakende satış. Kuyumcunun alış ve satış fiyatı arasında fark (makas) vardır.
Aşağıdaki örnek varsayımdır: has altın gram fiyatı 6.000,00 TL, işçilik payı %12 kabul edilmiştir. Saf altın gram fiyatı, has fiyatının 0,995’e bölünmesiyle bulunmuştur:
10 gram 22 ayar, işçilik yok: 9,16 g saf × 6.030,15 = 55.236,18 TL 10 gram 22 ayar, %12 işçilik: 55.236,18 × 1,12 = 61.864,52 TL İşçilik farkı: 6.628,34 TL
Bu fark bozdururken geri gelmeyebilir. Bir bankanın “altın toplama günü” duyurusunda da değerlemenin ayara göre içindeki saf altın miktarı üzerinden yapıldığı, işçilik maliyetinin dikkate alınmadığı yazar. Yatırım amacıyla alan biri için işçilik, maliyetin kalıcı bir parçasıdır.
Vergi tarafında KDV Kanunu m.17/4-g külçe altın teslimini KDV’den istisna eder; m.23/e ise altından mamul ziynet eşyaları ile sikke altınların teslim ve ithalinde matrahı, külçe altın bedeli düşüldükten sonra kalan miktar olarak belirler. Yani KDV, işlenmiş altında yalnızca külçe bedelinin üzerindeki kısma uygulanır. Uygulanacak KDV oranı ve ayrıntılar için bir mali müşavire danışabilirsiniz.
Altın fiyatları nasıl okunur?
Altının TL fiyatı iki bileşenden doğar: dolar cinsinden ons fiyatı ve dolar/TL kuru. Bir troy ons 31,1034768 gramdır; saf altının gram fiyatı şöyle bulunur:
Saf altın gram fiyatı (TL) = ons fiyatı (USD) × dolar kuru / 31,1034768Varsayımsal örnek: ons 4.000 USD, kur 45,00 TL kabul edilirse (güncel fiyat değildir):
4.000 × 45,00 / 31,1034768 = 5.787,13 TL (saf altın gramı) 1 gram has (995): 5.787,13 × 0,995 = 5.758,20 TL
Fiyat tabelasında gördüğünüz kalemler arasında şunlar bulunur: ons (USD), gram altın ya da has altın, çeyrek, yarım, tam, Ata ve bazen 22 ayar bilezik gram fiyatı. Her kalemin alış (satıcının sizden aldığı) ve satış (sizin satın aldığınız) fiyatı vardır. İkisi arasındaki farka makas denir.
Dikkat edilecek ayrıntı: bazı hesaplarda has fiyatı saf altın fiyatı gibi kabul edilip 22 ayar gram fiyatı doğrudan has × 0,916 olarak bulunur. Aynı varsayımla 10 gram 22 ayar altın, has fiyatı 6.000,00 TL iken 54.960,00 TL; yukarıdaki 995 esaslı hesapta 55.236,18 TL çıkar. Fark yaklaşık binde beştir. Satıcının fiyatı hangi esasla hesapladığını sormak bu farkı netleştirir.
Altın ÇeviriciGram, çeyrek, yarım, tam, Ata, gremse, beşli ve ons arasında Darphane ağırlıkları ve ayar (milyem) değerleriyle çeviri yapar; saf ve has…
Altın biriktirme yöntemleri, ortalama maliyet ve saklama için altın birikimi nasıl yapılır yazısına, fon yoluyla altın için altın fonu nedir yazısına bakabilirsiniz. Gram altın ve ons altın kavramları için sözlükte gram altın ve ons altın maddeleri vardır.
Sık sorulan sorular
Çeyrek altın kaç gram?
Darphane’nin yayımladığı tabloya göre çeyrek ziynet altın 1,754 gram, çeyrek sikke altın 1,804 gramdır. Cumhuriyet altınlarının tümü 22 ayardır. Piyasada “çeyrek altın” denince çoğunlukla ziynet çeyrek kastedilir. Saf altın içeriği, 916 milyemle hesaplandığında yaklaşık 1,6067 gramdır.
22 ayar altın kaç milyem?
22 ayar altın, 24 parçanın 22’sinin saf altın olduğu anlamına gelir. Teorik değeri 22 × 1000 / 24 = 916,67 milyemdir; ayar damgalarında bu değer 916 olarak yazılır. Yani 10 gram 22 ayar altında 9,16 gram saf altın vardır.
Has altın nedir, 24 ayarla aynı mı?
Piyasada has altın, 995/1000 saflıkta 24 ayar standart külçe altını anlatır. Darphane Cumhuriyet altınlarını üretirken Borsa İstanbul rafineri listesindeki rafinerilerde üretilmiş 995/1000 saflıkta külçeleri kabul eder. Damga değeri olarak 24 ayar 999 yazılır; bu nedenle “24 ayar” ile “has” arasında binde birkaçlık küçük fark olabilir.
Ata altın ile çeyrek altın arasındaki fark nedir?
Darphane’ye göre halk arasında Ata Lirası denen altın, 7,216 gramlık birlik sikke altındır. Çeyrek ise birliğin dörtte biri ağırlığındadır: sikke çeyrek 1,804 gram, ziynet çeyrek 1,754 gramdır. Ata, tam (birlik) ziynetten daha ağırdır (7,216 g ve 7,016 g).
İşçilik nedir, altın alırken neden öderim?
İşçilik, ziynet ya da bilezik gibi işlenmiş altının üretim emeği karşılığı fiyata eklenen paydır. Darphane’nin 29.11.2013 tarihli belgesine göre çeyrek, yarım ve birlik boylarda kilogram külçe başına alınan fire ve işçilik 9,43 ile 14,30 gram arasındadır (yaklaşık binde 9 ile 14); bilezik ve takıda pay satıcıya ve modele göre değişir. Bozdururken işçilik geri gelmeyebilir; örneğin bir bankanın altın toplama uygulamasında değerleme, işçilik dikkate alınmadan ayara göre saf altın miktarı üzerinden yapılır.
Kaynaklar
- T.C. Hazine ve Maliye Bakanlığı, Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü — Sorularla Cumhuriyet Altını (29.11.2013, rev. 28.12.2015)
- Borsa İstanbul — Kıymetli Madenler ve Kıymetli Taşlar Piyasası (standart altın 995/1000)
- British Hallmarking Council — Guidance on Fineness Description (altın saflık standartları: 999/24ct, 916/22ct, 750/18ct, 585/14ct)
- Bankaların Kıymetli Maden Alım Satımına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik (RG 22.06.2016, S. 29750; m.4/2 asgari milyem tablosu, 31.12.2021 değişikliğiyle) — konsolide metin
- 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu (m.17/4-g, m.23/e)
- Halk TV, 20.07.2026 — Darphane verilerine göre 2026’nın ilk yarısında basılan Cumhuriyet ve Reşad altınları (basın haberi)